Yandex - Những nẻo đường Nga

17/01/2009 08:57

Nếu bạn muốn biết người Nga thực sự nghĩ gì về Dostoyevsky hoặc Vladimir Putin, nếu bạn muốn săn lùng những lập trình viên tài năng tại Moscow hay St.Petersburg, hoặc tìm những cửa hiệu bán áo lông thú tại Novosibirsk, bạn hãy... "Yandex".


Trên các tạp chí phương Tây thường xuất hiện những lời khuyên đại loại như vậy. Trong khi hầu hết các dân tộc trên thế giới dần dần xem "Google" như một động từ diễn đạt việc tìm thông tin trên mạng, phần lớn người Nga vẫn bắt đầu hành trình trên Web từ Yandex. Yandex là guồng máy tìm kiếm thông hiểu tiếng Nga, đồng thời cung cấp nhiều loại dịch vụ, kể cả dịch vụ thanh toán qua mạng.

Nước Nga là một trong những quốc gia mà Google chưa thể chinh phục (cùng với Trung Quốc và Bắc Triều Tiên). Một bài báo trên tạp chí Newsweek (Mỹ) còn cao hứng so sánh Google với... những đội quân xâm lược của Napoléon hoặc của Hitler vì đã thất bại trên "chiến trường Nga". Google "đổ bộ" vào Nga năm 2005 (năm thành lập Google Russia, tức Google.ru), hiện chiếm được 23% thị phần quảng cáo trực tuyến. Thị phần lớn nhất nằm trong tay Yandex (56%). Yandex vẫn đang phát triển ổn định: trung bình mỗi tuần Yandex phải tăng thêm 11 máy chủ mới.

Địa chỉ mạng Yandex.ru xuất hiện năm 1997 và công ty Yandex chính thức thành lập năm 2000, sau Google hai năm. Tuy nhiên, Yandex là một câu chuyện dài, bắt đầu từ năm 1990, gắn liền với con đường lập nghiệp lạ lùng của tỉ phú Arkady Volozh.

Nhà toán học đi buôn

Không như những "nhà giàu mới" ở Nga có phong cách sống như... Sa Hoàng, phất lên nhanh nhờ có nhiều mối quan hệ mật thiết với những quan chức cấp cao, Volozh không thích "làm chính trị", vẫn tự lái chiếc Volvo cà tàng đến công ty của ông mỗi ngày và tự hào rằng "tiền bạc không thể thay đổi được tôi". Báo chí Mỹ xem Volozh là một trong những doanh nhân hiếm hoi tại Nga chỉ tạo dựng cơ nghiệp bằng tài năng kỹ thuật và tầm nhìn xa, giống như những "ông chủ" ở Silicon Valley, chứ không phải "làm giàu không khó" bằng cách "chụp giựt của trời cho" trong bối cảnh tranh tối tranh sáng của một xã hội đang thời đảo điên.

Năm 1982, khi rời quê nhà Alma-Ata (Kazakhstan) để đến Moscow thi đại học, chàng thanh niên Volozh người Kazakh chỉ mơ ước được vào ngành địa chất tại Đại học Quốc Gia Moscow (MGU) lừng danh để nối nghiệp bố - một nhà địa chất. Dù rất giỏi môn Toán và Vật lý ở trường trung học, Volozh không vào được MGU, đành chấp nhận... vào học Khoa Toán ứng dụng thuộc Đại học Dầu Khí Gubkin. Sau khi tốt nghiệp đại học, Volozh được nhận công tác tại Trung tâm Máy tính của Viện Nghiên cứu Kỹ thuật Đường ống. Do công việc đòi hỏi phải thực hiện nhiều tính toán, Volozh được thấy chiếc máy tính cá nhân PC lần đầu tiên tại Viện Hàn lâm Khoa học Liên Xô.

Khi Liên Xô tiến hành công cuộc perestroika (cải tổ), doanh nghiệp tư nhân bắt đầu được thừa nhận ở dạng kooperativ ("hợp tác xã"). Viện nghiên cứu nơi Volozh làm việc cũng thành lập một kooperativ để... tự cứu mình, vì sự tồn tại của viện. Chàng Volozh non nớt được "sếp" giao nhiệm vụ thu mua hạt giống bí ngô để xuất khẩu sang Áo. Kooperativ của Volozh yêu cầu đối tác tại Áo không thanh toán bằng tiền, mà bằng những chiếc máy tính PC qúy giá. Volozh hóm hỉnh kể lại: "Thật trớ trêu, chính vị bí thư đảng ủy của viện ra lệnh cho tôi "đi buôn" trong khi tôi thậm chí chưa hiểu kooperativ vận hành như thế nào".

Khi rời viện để "ra riêng", Volozh có được hai chiếc PC làm vốn. Volozh hồi tưởng: "Vào thời bấy giờ, có máy tính riêng cũng danh giá giống như... có xe hơi riêng. Nhờ bán hai chiếc máy tính, tôi mua được một căn hộ hai phòng ngủ tại Moscow".



Arkady Volozh trên đường phố Moscow.

"Tôi là Indexer"

Năm 1990, Volozh thành lập công ty phần mềm Arkadia và "rủ rê" hai người bạn cũ thời trung học cùng tham gia: Arkady Borkovsky (Borkovsky sau này chuyển qua Mỹ, làm việc cho Yahoo!) và Ilya Segalovich (Segalovich từng là "thần đồng" trong những cuộc thi Toán toàn Liên Xô, sau này là giám đốc kỹ thuật của Yandex). Sản phẩm chính của Arkadia là phần mềm tìm kiếm thông tin trong các loại danh bạ. Để thực hiện phần mềm như vậy, nhóm của Volozh phải đối mặt với sự phức tạp của tiếng Nga, thứ tiếng mà mỗi từ có nhiều biến thể tùy theo "giống" (gender) và "cách" (case, tense).

Dù muốn làm phần mềm, Volozh vẫn chưa hết cơ duyên với việc kinh doanh phần cứng. Do muốn cải thiện khả năng giao tiếp bằng tiếng Anh, Volozh làm quen với Robert Stubblebine, một sinh viên Mỹ học tại Moscow, vào lúc Stubblebine đang cần... rèn luyện tiếng Nga. Cơ chế hợp tác "hai bên cùng có lợi" cho việc học ngoại ngữ dần dần chuyển sang lĩnh vực khác: Volozh và Stubblebine đều thấy rằng việc nhập khẩu phần cứng máy tính từ Mỹ là cơ hội kinh doanh đầy triển vọng. Năm 1993, Volozh thành lập công ty ComTek, nhằm mục đích cung cấp linh kiện máy tính và thiết bị mạng cho thị trường Nga và các nước thuộc Liên Xô cũ. Stubblebine phụ trách chi nhánh ComTek tại Mỹ. Ngày nay, ComTek là một trong những công ty phần cứng lớn nhất tại Nga.

Dù việc kinh doanh phần cứng phát đạt, Volozh vẫn duy trì nhóm phần mềm Arkadia nhằm thực hiện dự án Yandex – dự án guồng máy tìm kiếm cho Web, dù rằng vào thời đó Web là một khái niệm xa lạ đối với phần lớn người Nga. Yandex thường được giải thích là cách viết tắt của cụm từ "Yet ANother inDEXer" ("lại một guồng máy lập chỉ mục khác nữa"). Thực ra, Yandex là một cách chơi chữ: chế biến thuật ngữ "Index" (chỉ mục) bằng cách thay chữ I (nghĩa là "tôi" trong tiếng Anh) bằng chữ ᴙ (tức "Ya", nghĩa là "tôi" trong tiếng Nga).

Volozh kể lại: "Năm 1997, chúng tôi thành lập địa chỉ mạng Yandex.ru. Để lập chỉ mục phục vụ cho việc tìm kiếm, máy chủ Yandex tải xuống mọi trang Web thuộc tên miền .ru. Tất cả chỉ vỏn vẹn 4 GB! Thực ra lúc đầu nhóm Yandex chỉ muốn bán công nghệ tìm kiếm thông tin trên Web cho những nơi có nhu cầu. Rốt cuộc, vì không có ai mua, chúng tôi quyết định tự mình kinh doanh cổng thông tin (portal)".



Arkady Volozh


Việc "kinh doanh cổng thông tin", ngay cả việc "quảng cáo trực tuyến" là khái niệm mới tại Nga vào thời đó. Từ năm 1989, người Nga bắt đầu thấy lác đác vài đoạn phim quảng cáo sản phẩm của các công ty nước ngoài trên truyền hình. Volozh phải thuyết phục các nhà công nghiệp rằng Internet cũng là một phương tiện truyền thông hiệu quả như truyền hình và báo chí, thậm chí còn hiệu quả hơn. "Chẳng hạn, khi Honda muốn quảng cáo xe hơi, chúng tôi giúp họ tiếp cận những người đang tìm thông tin về xe hơi trong khoảng nửa năm trở lại".

Khi số người dùng Internet tại Nga tăng nhanh, gấp đôi hoặc gấp ba mỗi năm, Yandex mới tìm được "lối ra" và phát triển mạnh mẽ. Năm 2000, Volozh tách Yandex ra khỏi ComTek, trở thành công ty riêng. Ông cũng rời vị trí lãnh đạo ComTek để trực tiếp điều hành Yandex.

"Mặt trận miền Tây không yên tĩnh"

Giới báo chí phương Tây đánh giá việc thành lập Google Russia là sự "bành trướng" tất yếu của Google về phương Đông, sau khi chinh phục dễ dàng phần lớn châu Âu. Sự vững chãi của Yandex được ca ngợi như là thành trì kháng cự hiếm hoi mà Google vấp phải. Bản thân Yandex cũng muốn trở thành... biểu tượng quốc gia. Gần đây, Volozh quyết định thay đổi biểu tượng chính thức của công ty, chỉ dùng chữ Nga, không dùng chữ Latin.

Đối với Yandex, cuộc đối đầu với Google là "mặt trận miền Tây" đầy cam go vì Yandex không có sự bảo hộ của chính phủ giống như công ty Baidu của Trung Quốc. Volozh phải luôn theo dõi số liệu thống kê hằng ngày trên mạng để đánh giá tình hình.

Nhằm củng cố ưu thế hiện có, Yandex vừa thường xuyên đa dạng hóa dịch vụ, vừa tăng cường khả năng thông hiểu những ngôn ngữ của các dân tộc thuộc Liên Xô cũ. Yandex cũng bắt đầu chú ý việc lập chỉ mục cho những trang Web tiếng Anh vì thấy rằng người Nga chuyển qua dùng Google khi có nhu cầu tìm kiếm bằng tiếng Anh.

Không bó gối phòng ngự tại Nga, Yandex mở văn phòng tại Mỹ để tìm kiếm thêm tài năng, đồng thời nhắm vào các công ty Mỹ có ý định đầu tư vào Nga. Yandex đã lập kế hoạch để được niêm yết ở sàn giao dịch chứng khoán New York nhằm tìm nguồn đầu tư mới, cần thiết cho việc mở rộng các trung tâm dữ liệu. Tuy nhiên, cuộc suy thoái kinh tế đã khiến sự "tiến công" của Yandex đang chững lại.

Khi Google Russia tiến hành chiến dịch quảng cáo trên truyền hình Nga (điều mà Google chưa từng làm tại các quốc gia khác), Yandex lập tức đáp trả bằng những màn hình quảng cáo lớn tại nhiều tuyến đường chính, với dòng chữ nổi bật "Bạn có câu hỏi gì không?". Bên dưới biểu tượng Yandex là tiêu ngữ "Ứng phó nhanh mọi chuyện". Yandex muốn chứng tỏ khả năng cung cấp thông tin (chứ không chỉ "tìm kiếm thông tin") trong mọi lĩnh vực.

Tháng 1/2009, theo thỏa thuận giữa Yandex và công ty Mozilla (Mỹ), phiên bản tiếng Nga của Firefox 3.1 sẽ dùng Yandex làm guồng máy tìm kiếm mặc định. Người đại diện của Mozilla giải thích đơn giản: "Phần lớn người Nga thích dùng Yandex hơn Google". Pha "ghi bàn" đầu tiên của Yandex trong năm mới!

Trong những phát biểu với giới truyền thông, Volozh thường nhấn mạnh tầm quan trọng của Yandex đối với nước Nga, kêu gọi chính phủ đặc biệt chú ý các guồng máy tìm kiếm nước ngoài vì đó là phương tiện thu thập thông tin về nước Nga cực kỳ hiệu quả. Volozh cho rằng sự thành công của Yandex góp phần khơi dậy khát vọng kinh doanh của giới trẻ Nga, là thông điệp tích cực đối với phương Tây, nơi mà người ta thường nhìn nước Nga như một xã hội đầy rẫy tội phạm.

Tuy vậy, thuyết phục người lướt Web tại Nga rằng sử dụng Yandex là... yêu nước không hẳn là việc dễ dàng. Yandex không luôn đáp ứng nhanh chóng như Google. Dù công nhận Yandex là một tập thể nhiều tài năng, Google Russia vẫn tiến những bước vững chắc với việc mua lại các công ty đối thủ của Yandex tại Nga.

Yandex tự hào rằng thông hiểu tiếng Nga và xã hội Nga hơn Google, ưu thế ấy không chắc duy trì được lâu vì tiếng Nga vốn là tiếng mẹ đẻ của Sergey Brin – người sáng lập Google, là thứ tiếng được dùng hằng ngày trong gia đình Brin tại Mỹ.

NGỌC GIAO

Ý kiến bạn đọc (0)
Tên   Email

Lên đầu trang