Vị vua của thế giới vô hình

17/03/2013 00:16

Dennis Ritchie ra đi bình yên tại nhà riêng ở New Jersey ngày 12/10/2011. Ritchie là người sáng tạo ngôn ngữ lập trình C và HĐH Unix - hai thực thể "bất khả kiến" đối với công chúng nhưng là nền tảng của công nghiệp máy tính.

Một tuần sau khi Steve Jobs - người sáng lập Công ty Apple - qua đời, Dennis Ritchie cũng lặng lẽ từ giã thế giới ở tuổi 70. Ông vẫn sống một mình dù sức khỏe suy giảm nhiều sau thời gian dài điều trị bệnh ung thư tuyến tiền liệt và bệnh tim. Rob Pike - bạn đồng nghiệp lâu năm của Ritchie tại Trung tâm Nghiên cứu Bell Labs, hiện đang làm việc cho Google - là người đầu tiên đưa tin Ritchie qua đời. Thông báo ngắn gọn của Pike ở Google+ chìm khuất sau dòng thông tin cuồn cuộn liên quan đến Steve Jobs.

Khác với cuộc đời nhiều kịch tính của Jobs, Ritchie trải qua cuộc đời phẳng lặng, dành trọn cho việc nghiên cứu khoa học máy tính.

Ritchie sinh ngày 9/9/1941 tại New York.Ông tốt nghiệp đại học Harvard về vật lý và toán ứng dụng. "Tôi chọn ngành vật lý nhưng ngay từ năm đầu đại học, tôi lại thấy thích thú với khoa học máy tính. Máy tính đem đến những kinh nghiệm tức thời: khi bạn viết một chương trình, bạn có thể thấy ngay nó hoạt động ra sao. Điều này luôn hấp dẫn tôi.Cứ thế, tôi đi vào công nghiệp phần mềm lúc nào không biết".


Dennis Ritchie (1941 - 2011)


Sau thời gian làm việc cho trung tâm máy tính của MIT (Massachusetts Institute of Technology), Ritchie được tuyển dụng bởi Trung tâm nghiên cứu Quốc gia Sandia (Sandia National Laboratories), phục vụ cho việc chế tạo và thử nghiệm vũ khí nguyên tử. Cảm thấy không hợp với công việc ở Sandia, Ritchie chuyển qua trung tâm Bell Labs lừng danh năm 1967. Ông hoàn thành luận án tiến sĩ tại Bell Labs năm 1968. Ritchie gắn bó với Bell Labs suốt cuộc đời.

Ritchie bắt đầu thiết kế ngôn ngữ lập trình C từ năm 1971.Trước khi có ngôn ngữ C, việc lập trình hệ thống được thực hiện chậm chạp bằng ngôn ngữ máy (assembly language). Ritchie tạo ra ngôn ngữ C dựa theo một phần cú pháp ngôn ngữ B của Ken Thompson. Trong khi B là ngôn ngữ thông dịch, C là ngôn ngữ biên dịch, cho phép tạo ra chương trình nhỏ gọn, chạy nhanh, ngang ngửa với chương trình được viết bằng ngôn ngữ máy.

Sau khi hoàn chỉnh trình biên dịch ngôn ngữ C, Ritchie cùng với Thompson dùng ngôn ngữ C để xây dựng hệ điều hành Unix. Hệ điều hành Unix không thể đạt được sự tinh tế, không thể phổ biến trên nhiều loại máy chủ như hiện nay nếu không có ngôn ngữ C. Ngôn ngữ C đủ "thấp" để giải quyết các vấn đề liên quan trực tiếp đến phần cứng, lại vừa đủ "cao" để có thể tạo ra những cấu trúc dữ liệu hiệu quả và có thể dùng trên nhiều hệ thống khác nhau.


Dennis Ritchie (đứng) và Kenneth Thompson làm việc với máy tính PDP-11 (1972).


Năm 1975, khi hai chàng trai sáng lập Microsoft - Paul Allen và Bill Gates - viết xong trình thông dịch ngôn ngữ BASIC cho máy tính thô sơ Altair 8800, Ritchie và Thompson cũng vừa hoàn tất hệ điều hành Unix trên máy tính lớn PDP-11.

Rob Pike nhận định: "Hầu như mọi thứ trên Internet ngày nay xuất phát từ C và Unix. Trình duyệt được viết bằng ngôn ngữ C. Các hệ điều hành máy chủ dùng lõi Unix được viết bằng C. Trình chủ Web (Web server) hoạt động nhờ chương trình được viết bằng C hoặc bằng các ngôn ngữ dẫn xuất từ C như C++, Java, Ruby, Python. Bản thân trình biên dịch hoặc trình thông dịch của các ngôn ngữ đó được viết bằng C. Hầu hết phần mềm hệ thống của mạng được viết bằng C. Phần lớn Windows được viết bằng C. Các hệ điều hành của Apple - Mac OS dùng cho máy Mac và iOS dùng cho iPhone, iPad - đều dẫn xuất từ Unix. Không thể kể hết những thứ được xây dựng dựa trên thành quả lao động của Dennis".

Quyển sách The C Programming Language (Ngôn ngữ lập trình C) do Ritchie biên soạn cùng người bạn đồng nghiệp Brian Kernighan là sách gối đầu giường một thời của mọi lập trình viên. Pike nhớ lại: "Đó là quyển sách rõ ràng, súc tích lạ thường. Thời sinh viên, tôi đã từng đọc quyển sách ấy trên giường bệnh và quên mất mình đang bệnh". Kernighan bồi hồi: "Tất cả chúng ta đều đứng trên vai Ritchie".

Năm 1998, Dennis Ritchie cùng với Ken Thompson được trao Huân Chương Công nghệ Quốc Gia "vì đã phát minh hệ điều hành Unix và ngôn ngữ lập trình C, dẫn đến sự phát triển mạnh mẽ của toàn bộ nền công nghiệp máy tính, nâng cao vị trí dẫn đầu của nước Mỹ trong thời đại thông tin".


Tổng thống Mỹ Bill Clinton trao Huân Chương Quốc Gia về Công Nghệ cho Kenneth Thompson và Dennis Ritchie (1998).


Mã nguồn chương trình của Ritchie luôn ngắn gọn, hiệu quả. Trong đời thường, tính cách của ông cũng như vậy: kiệm lời, rất mực khiêm tốn, chỉ say mê làm việc. Mỗi ngày, khi trở về nhà, Ritchie lại tiếp tục làm việc từ xa với máy chủ tại Bell Labs. Và ông ra đi trong tĩnh lặng theo cách như ông đã sống.

Martin Rinard - giáo sư ngành kỹ thuật điện và khoa học máy tính tại MIT - so sánh: "Jobs là vị vua của thế giới hữu hình (king of the visible) và Ritchie là vị vua của thế giới hầu như vô hình (king of the largely invisible)".

Sự so sánh không dừng lại ở đó. Rải rác xuất hiện những ý kiến suy diễn, so sánh theo những cách nhìn khác nhau của các blogger. Lucas Mearian so sánh Dennis Ritchie với Nikola Tesla:

"Tôi chưa bao giờ gặp Steve Jobs và Dennis Ritchie.Tôi biết được nhiều chuyện về cuộc đời của Jobs.Tôi chỉ nghe nói đến Ritchie thôi.

Chứng kiến tình cảm của hàng chục triệu người dành cho Jobs và nghĩ đến Ritchie, tôi lại liên tưởng đến Tesla. Tesla là người tạo ra máy phát điện xoay chiều. Đó là công nghệ cho phép bạn bật công-tắc trong nhà và có được ánh sáng. Chính ông cũng chế tạo động cơ điện dùng nguồn điện xoay chiều.Mọi động cơ điện gắn trong các thiết bị dùng trong nhà bạn đều dẫn xuất từ đó. Và còn nữa, ông là người đầu tiên được cấp bằng sáng chế về vô tuyến điện, chứ không phải Marconi.

Những phát minh của Tesla là thành tựu lớn lao của thế kỷ trước nhưng là những thứ mà ngày nay chúng ta ít nghĩ đến. Cũng vậy, ngôn ngữ lập trình tạo nên phần mềm máy tính, hệ điều hành chạy trên máy chủ tạo nên hoạt động của Internet đem đến bao lợi ích to lớn mà chúng ta thản nhiên thụ hưởng nhưng chúng ta chẳng bao giờ để ý đến.

Tesla làm phụ tá cho Thomas Edison.Khi qua đời, Edison là người giàu có, tiếng tăm.Khi qua đời, Tesla vẫn nghèo khó và hầu như vô danh.Khi qua đời, Jobs là tỉ phú danh tiếng. Tôi không rõ Ritchie giàu đến mức nào nhưng rõ ràng là tài sản và danh tiếng của ông không thể sánh với Jobs.

Tôi không có ý định hạ thấp giá trị của Edison hoặc Jobs. Cả hai đều là người có tầm nhìn xa trong công nghệ và trong kinh doanh, đã thúc đẩy sự tiến bộ của thế giới do sự kiên trì lạ thường của họ. Nhưng họ đã dựa vào thành quả của những nhà phát minh lớn hơn, liệu họ có xứng đáng với bao nhiêu lời ca ngợi dành cho họ như là nhà phát minh?".

Neeraj Thakur đi xa hơn nữa khi so sánh Steve Jobs với Jonas Salk:

"Người phát minh vắc-xin ngừa bại liệt, Jonas Edward Salk, quyết định không đăng ký bằng sáng chế cho phát minh của mình. Sau bảy năm nghiên cứu miệt mài, Salk có cơ hội trở thành tỉ phú, như Jobs vậy, nhưng ông đã không nhận cơ hội đó. Khi có người hỏi ông vì sao, ông đáp: 'Có người nào muốn đăng ký bằng sáng chế vì đã phát hiện mặt trời?'.Liệu Jobs có thể sánh được với Salk trong sự nghiệp phụng sự nhân loại?

Với tiền muôn bạc vạn tích lũy từ sản phẩm được phát minh bởi các nhà khoa học làm việc cho công ty của mình, Jobs thậm chí không quan tâm đến việc làm từ thiện. Năm 1997, Jobs cho dừng mọi hoạt động từ thiện của Apple và cho rằng cần đợi cho đến khi công ty có lợi nhuận vững vàng. Đến nay, khi Apple đã là một trong những công ty giàu có nhất thế giới, họ vẫn không có hoạt động từ thiện nào đáng kể".

Thực ra, Jobs đã để lại hầu như toàn bộ tài sản của ông cho hoạt động từ thiện.Sinh thời, Jobs dành cho Apple toàn bộ cuộc sống của ông - qũy thời gian mà ông biết chắc là không nhiều.Đề ra ý tưởng về sản phẩm mới, tổ chức, điều hành để những phát minh công nghệ riêng biệt hội tụ trong sản phẩm cụ thể cũng là sự phát minh.

Có những ý kiến đánh giá sự nghiệp của một đời người dường như đã xem tiền bạc, danh tiếng như thước đo chuẩn, từ đó sa vào sự so sánh khập khiễng. Có những ý kiến tôn vinh người này bằng cách hạ thấp người khác.

Ritchie không có tài sản lớn để lại cho hoạt động từ thiện.Không có hàng triệu lời thương tiếc dành cho Ritchie. Chỉ có một điều hiển nhiên còn mãi: Ritchie là nhà phát minh của nhân loại.

NGỌC GIAO

Ý kiến bạn đọc (0)
Tên   Email

Lên đầu trang