Tương lai của sách

23/05/2011 16:24

Ngày 20/5/2011, Công ty Amazon thông báo số lượng sách điện tử được bán ra tại Mỹ kể từ khi có máy đọc sách Kindle đã vượt số lượng sách in do Amazon bán ra trong cùng thời gian.

Tỉ lệ so sánh giữa sách điện tử và sách in là 105/100. Mối tương quan giữa sách in và sách điện tử lại trở thành câu chuyện thời sự. Trước đó, hội thảo Why book? tại Đại học Harvard (28-29/10/2010) cũng từng dấy lên cuộc tranh luận sôi nổi của giới nghiên cứu nhằm trả lời câu hỏi: "Có phải tương lai của sách chính là sách điện tử?".

Jeff Bezos - Giám đốc điều hành Amazon - nhận định về sự vượt trội của sách điện tử: "Chúng tôi từng mong đợi điều này sẽ xảy ra vào một ngày nào đó nhưng chưa bao giờ hình dung nó xảy ra nhanh như vậy. Tính đến nay, chúng tôi đã bán sách in trong 15 năm và bán sách điện tử trên máy Kindle chưa đầy bốn năm".

Tuy việc kinh doanh sách của Amazon tiến triển tốt đẹp, Bezos vẫn luôn chăm chú theo dõi từng bước đi của các đối thủ. Trong khi Kindle dùng màn hình trắng đen (giấy điện tử), máy đọc sách Nook Color với màn hình LCD 7 inch của công ty Barnes & Noble (B&N) đang có sức thu hút đặc biệt. Nook Color dùng hệ điều hành Android 2.2 (phiên bản Froyo), chiếm vị trí độc đáo giữa máy đọc sách và máy tính bảng. B&N đang tích cực xây dựng cửa hàng phần mềm ứng dụng dành riêng cho Nook Color.

Máy tính bảng iPad của Apple tuy ở mức giá cao hơn nhiều so với máy đọc sách Kindle, Nook và Nook Color nhưng dịch vụ iBooks của Apple đe dọa trực tiếp cả Amazon và B&N. Chính iBooks buộc Amazon phải hạ giá bán sách điện tử trên Kindle. Đồng thời, Amazon khẩn trương chuẩn bị để có thể tung ra thị trường hai loại máy tính bảng dùng hệ điều hành Android cuối năm 2011 và cũng xây dựng cửa hàng phần mềm ứng dụng dành riêng cho hai loại máy mới.

Cuộc cạnh tranh giữa Amazon với B&N và Apple phần nào thể hiện một xu hướng quan trọng: sách điện tử đang trở thành một loại phần mềm ứng dụng trên thiết bị di động, chứ không chỉ là sự số hóa sách in, không chỉ là một loại tập tin được xem bằng phần mềm thích hợp. Quyển sách được bán như một phần mềm luôn luôn là quyển sách sống động, có tính tương tác cao.


Sách tương tác Green Eggs and Ham trên iPad của Dr. Seuss (tác giả sách thiếu nhi nổi tiếng).

Lịch sử phát triển sách điện tử đang chứng kiến một giai đoạn mới, phát triển nóng bỏng tương tự như trào lưu CD-ROM đầu thập niên 1990. Những bộ sách tương tác (interactive book) trên CD-ROM năm nào đều đã xuất hiện trở lại trên iPad, đặc biệt phong phú ở thể loại sách thiếu nhi: bộ truyện nổi tiếng của tác giả Dr. Seuss (dành cho lứa tuổi 2-8), bộ sách khoa học Magic School Bus ("Xe trường kỳ diệu", dành cho lứa tuổi 6-10),... Tính tương tác của sách thể hiện ở chỗ hầu như mỗi từ, mỗi hình trong sách đều hoạt động khi người xem chạm ngón tay. Khi người xem chạm vào từ nào, từ ấy có thể được hiển thị lớn hơn và phát âm tương ứng. Khi người xem chạm vào hình nhân vật nào, nhân vật ấy tự động "diễn trò". Ý tưởng sách tương tác trở nên mới mẻ về chất khi kết hợp với sự thân thiện của thiết bị di động có màn hình cảm ứng như iPad.

Ý tưởng sách tương tác cũng đắc dụng cho thể loại sách chính luận. Cuối tháng 4/2011, quyển sách tương tác mang tên Our Choice: A Plan to Solve the Climate Crisis ("Lựa chọn của chúng ta: Một phương án giải quyết cuộc khủng hoảng khí hậu") tại cửa hàng phần mềm ứng dụng App Store của Apple được giới truyền thông đánh giá cao vì đem đến những trải nghiệm mới lạ cho người đọc trên iPad. Người xem có thể chọn chương, lật trang nhẹ nhàng, có thể phóng to hình ảnh bằng hai ngón tay. Các sơ đồ, biểu đồ trong sách đều hoạt động khi người xem chạm tay. Nhiều hình trong sách thực chất là đoạn phim tài liệu, chuyển từ tĩnh sang động khi người xem chạm vào. Khi người xem chọn một hình và chạm vào biểu tượng Trái Đất trong trang sách, một bản đồ xuất hiện với dấu định vị, cho biết hình đang xem được chụp tại địa điểm nào trên thế giới.

Sách tương tác Our choice trên iPad của tác giả Al Gore.

Sách tương tác Our Choice được tạo ra dựa theo quyển sách in nổi tiếng xuất bản năm 2006 của tác giả Al Gore - nguyên Phó Tổng thống Mỹ. Theo yêu cầu của tác giả quyển sách, Mike Matas - kỹ sư của Apple - xây dựng một phần mềm để chuyển nội dung của sách Our Choice thành một ứng dụng trên iPad. Với Matas, đó là công việc làm thêm, mang tính cá nhân. Tuy nhiên, khi bắt tay vào việc, Matas thấy rằng nhất thiết phải tạo ra phần mềm công cụ tổng quát chạy trên máy tính Mac, có thể dùng để thiết kế sách hoặc tạp chí bất kỳ. Matas đặt tên cho phần mềm là Push Pop Press.

Do khối lượng công việc ngày càng tăng, Matas rủ Kimon Tsinteris - bạn đồng nghiệp tại Apple - hợp tác. Kết quả cuối cùng không chỉ là quyển sách tương tác Our Choice hoàn chỉnh, mà còn là một công ty chuyên doanh phần mềm Push Pop Press (Matas và Tsinteris nghỉ việc tại Apple để khởi nghiệp với sự trợ vốn từ nhà đầu tư Al Gore).

Push Pop Press chỉ là một trường hợp trong nhiều cuộc dấn thân vào lĩnh vực mới của sách điện tử. Các công cụ thiết kế sách điện tử ở dạng ứng dụng web cũng đã xuất hiện, trong đó có những phần mềm nguồn mở (Baker, Laker).

Trong khi Apple thu phí 30% trên giá bán đối với mọi phần mềm tại App Store, Google chỉ thu phí 5% trên giá bán đối với ứng dụng web tại Chrome Web Store. Điều này chắc chắn kích thích việc chuyển đổi sách điện tử thông thường thành ứng dụng web.

Kimon Tsinteris (trái) and Mike Matas - hai tác giả của phần mềm Push Pop Press.

Trào lưu sách điện tử trỗi dậy không chỉ thu hút giới lập trình viên mà còn hấp dẫn chính những người viết sách. Sau khi phân tích tỉ mỉ cơ cấu giá thành sách in tại Mỹ, Michael Mace - một chuyên viên nghiên cứu thị trường - đưa ra kết luận: chỉ cần số lượng sách điện tử bán ra đạt đến 20% số lượng sách in của cùng tác giả, tác giả quyển sách có thể bỏ qua nhà xuất bản, tự xuất bản sách điện tử để có lợi nhuận cao hơn (với sách điện tử, tác giả có thể hưởng trên 70% tiền bán sách, thay vì chỉ dưới 15% với sách in trong hiện tại). Mace gọi đó là "điểm tới hạn". Theo Mace, sau một thập niên tiến triển chậm chạp của sách điện tử, "điểm tới hạn" sẽ xảy ra trên phạm vi rộng tại Mỹ trong năm 2012 hoặc 2013, khiến vai trò của các nhà xuất bản và nhà sách bị thu hẹp đáng kể trong thị trường sách tương lai. "Các nhà xuất bản phải tìm cách tạo ra giá trị mới trong thời đại sách điện tử. Có thể là dịch vụ biên tập, tiếp thị hoặc dịch vụ nào đó tôi chưa nghĩ ra nhưng chắc chắn họ phải làm những việc rất khác với việc mà họ đang làm hiện nay".

Ngay trong hiện tại, một số nhà văn danh tiếng (Joe Konrath, Neal Stephenson, Greg Bear, Stephen King, Stephen Covey, Paulo Coelho,...) đã chọn phương án tự xuất bản sách điện tử (thông qua các dịch vụ của Amazon, Apple, B&N, Google, Sony) và chỉ in sách theo từng yêu cầu cụ thể của người đọc. Những tác giả tự xuất bản sách điện tử thường chỉ thuê người thiết kế bìa sách, vẽ tranh minh họa và tự làm mọi khâu còn lại để tác phẩm của mình đến với người đọc, trong đó có một việc quan trọng: quyết định giá bán sách. Amazon và Google đều đã thiết lập nền tảng kỹ thuật và cơ chế thanh toán thuận tiện cho phép website bất kỳ trở thành nơi bán sách.

Có không ít ý kiến bảo vệ sách in, khẳng định rằng sách điện tử và sách in luôn tồn tại song song vì sách điện tử không thể thay thế vai trò của sách in. Người đọc sách in có những trải nghiệm thú vị đặc thù, không thể có ở sách điện tử. Chủ nhân sách điện tử có thể mất hết sách khi thiết bị đọc sách bị mất, bị hỏng. Họ không thể bán lại sách cũ, không thể cho người khác mượn sách, trừ khi cho mượn chính thiết bị đọc sách.

Những nhược điểm như vậy của sách điện tử thực ra đã được khắc phục một phần. Sách điện tử trên Kindle được lưu trữ trên máy chủ của Amazon, giúp chủ nhân sách điện tử có thể đọc sách bình thường khi thay đổi thiết bị đọc sách. Dịch vụ mượn sách giữa các máy Kindle (Kindle-to-Kindle lending) giúp chủ nhân sách điện tử cho người khác mượn sách trong hai tuần. Trong thời gian đó, chủ nhân của sách điện tử... không thể đọc quyển sách đã cho mượn. Sau hai tuần, sách tự động trở về với chủ nhân.

Trong phát biểu tổng kết hội thảo Why books? tại Đại học Harvard, Giáo sư Peter Stallybrass (Đại học Pennsylvania) khẳng định: "Các công nghệ không nhất thiết chiếm chỗ của nhau. Chúng có thể tương tác với nhau. Tôi có máy đọc sách Kindle nhưng tôi vẫn đọc sách in bình thường".

Những học giả lão thành nói chung vẫn không thể tin rằng sách điện tử sẽ lấn át sách in. Sách in sẽ không bao giờ biến mất vì nhu cầu đọc sách in không bao giờ biến mất, nhưng sự phát triển trong thế cân bằng bền vững giữa sách in và sách điện tử thực ra là điều rất khó hình dung. Ngay trong hiện tại, không ai dám quả quyết rằng cán cân số lượng sẽ mãi mãi lệch về phía sách in. Điều đó cũng có nghĩa là trong tương lai không xa phần lớn sách của nhân loại sẽ tồn tại ở dạng sách điện tử.

NGỌC GIAO

Ý kiến bạn đọc (0)
Tên   Email

Lên đầu trang