Triết gia của truyện tranh

16/11/2010 15:03

Scott McCloud được xem là "Aristotle của truyện tranh". McCloud cũng là người khởi xướng phong trào webcomics (truyện tranh trực tuyến).



Họa sĩ Scott McCloud


Khi giới thiệu phiên bản chính thức đầu tiên của trình duyệt Chrome ngày 1/9/2008, Google làm cho cả thế giới ngạc nhiên không chỉ vì đề án Chrome được chuẩn bị bí mật và kỹ lưỡng, mà còn vì cách thức giới thiệu "không giống ai": đặc trưng kỹ thuật và mục tiêu lâu dài của trình duyệt Chrome được thể hiện dưới dạng truyện tranh! Tác giả của "truyện tranh Google Chrome" là Scott McCloud.

Để thực hiện "truyện tranh Google Chrome", McCloud được phép phỏng vấn nhóm kỹ sư thực hiện đề án Chrome và tham khảo các tài liệu kỹ thuật liên quan tại trụ sở Google. Ông nắm bắt nhanh chóng bản chất vấn đề, tự viết lời và vẽ tranh, tạo nên một sản phẩm truyền thông thú vị, được những kỹ sư ở Google đánh giá một cách hài lòng: vừa dễ hiểu, vừa sâu sắc.

Thay cho chiến dịch quảng bá tốn kém, Google đã đặt lòng tin vào hiệu quả diễn đạt và khả năng lan tỏa của truyện tranh. Cụ thể hơn, Google đã đặt lòng tin vào McCloud, đặt lòng tin vào công việc lặng lẽ được tiến hành bởi một người duy nhất.

Lòng tin ấy dựa vào những thành quả của McCloud trong quá khứ. Ngoài việc sáng tác truyện tranh giải trí, McCloud có những công trình nghiên cứu quan trọng, dùng chính hình thức truyện tranh để trình bày những vấn đề lý luận về bản chất nghệ thuật truyện tranh, về lịch sử truyện tranh và phương pháp sáng tác truyện tranh. Đó là các tác phẩm: Understanding Comics: The Invisible Art (Hiểu biết truyện tranh: Nghệ thuật tiềm ẩn - 1993), Reinventing Comics: How Imagination and Technology Are Revolutionizing an Art Form (Phát minh lại truyện tranh: Cách tân một hình thái nghệ thuật dựa vào trí tưởng tượng và công nghệ - 2000), Making Comics: Storytelling Secrets of Comics, Manga and Graphic Novels (Sáng tác truyện tranh: Bí quyết dẫn truyện trong truyện tranh truyền thống, truyện tranh Nhật Bản và truyện tranh tiểu thuyết - 2006). Thông qua việc phân tích những đặc thù của truyện tranh, McCloud chứng minh rằng truyện tranh là một hình thái nghệ thuật và chỉ ra phương hướng đổi mới truyện tranh trong thời đại Internet.

"Trong năm giác quan, thị giác là giác quan qúy giá nhất. Tôi hiểu thấm thía điều này một phần vì cha tôi là người khiếm thị, dù rằng cha tôi không bao giờ than phiền về nỗi bất hạnh của ông. Cha tôi đã rất tin vào năng khiếu của tôi, rất tin rằng tôi sẽ trở thành một họa sĩ truyện tranh dù ông không thấy được tôi vẽ tranh giỏi giang cỡ nào. Người ta từng nói đến "lòng tin mù quáng". Đối với tôi, đó là cụm từ có ý nghĩa thực sự tích cực, chứ không tiêu cực theo cách hiểu thông thường. Dù vậy, tôi luôn yêu thích khoa học, lĩnh vực mà nhận thức của chúng ta dựa vào những gì chúng ta thấy được, xác minh được".

McCloud kể về cha ông với lòng yêu kính và niềm tự hào. Khi có đủ trí khôn, McCloud biết rằng người cha khiếm thị thân yêu cũng từng có đôi mắt sáng khi sinh ra, đã mất đi thị giác vì một căn bệnh thuở bé. Dù khiếm thị, cha ông vẫn tốt nghiệp kỹ sư tại Đại học Harvard, là trụ cột của gia đình và nuôi dạy các con nên người.Cảm nhận tình yêu khoa học từ người cha, các anh chị của McCloud đều trở thành kỹ sư, nhà khoa học. Riêng McCloud - cậu út trong nhà, sinh năm 1960 - lại quyết định chọn con đường nghệ thuật gập ghềnh, ở thời kỳ mà comics chỉ là thứ sản phẩm giải trí rẻ tiền trong xã hội Mỹ, chưa có được vị thế như bande dessinée tại Bỉ và Pháp hoặc manga tại Nhật.

"Thuở bé, tôi rất thích xem truyền hình và chơi cờ vua, rất thích tìm hiểu khoáng vật học, vi sinh học và việc thám hiểm không gian. Nhưng ở tuổi 14, do ảnh hưởng từ một người bạn, tôi bắt đầu say mê truyện tranh và quyết định chọn nghề vẽ truyện tranh".

Ngay từ khi tập tành vẽ truyện tranh ở tuổi thiếu niên, McCloud đã bắt đầu nghiên cứu lịch sử truyện tranh, những đặc thù, những mẫu dáng (pattern), những xu hướng của truyện tranh với phong cách của một nhà khoa học: nhận diện các khái niệm, đặt ra thuật ngữ và hệ thống phân loại. McCloud tự vấn với cả những khái niệm đơn giản, tưởng chừng không có gì đáng bàn.

"Tôi phát hiện một trong những đặc thù quan trọng nhất của truyện tranh: truyện tranh là hình thái truyền thông dựa vào thị giác, nhưng thông qua thị giác nó vẫn tác động vào mọi giác quan. Trong truyện tranh, những yếu tố hình thể và phi hình thể có tầm quan trọng ngang nhau. Họa sĩ truyện tranh trình bày cho bạn nhiều điều bên trong mỗi khung tranh và giúp bạn tưởng tượng nhiều thứ giữa các khung tranh".

Trong truyện tranh, dòng thời gian được thể hiện bằng sự xếp đặt tuần tự trong không gian. Điều đó không ngừng kích thích trí tưởng tượng của cậu bé McCloud. Ở tuổi trưởng thành, McCloud yêu thích nghề vẽ truyện tranh vì "truyện tranh là một trong số ít những hình thái truyền thông đại chúng còn cho phép bộc lộ tiếng nói cá nhân một cách hiệu quả".

Dõi theo dòng thời gian, xuất phát từ "truyện tranh" của người tiền sử trong các hang động, McCloud cảm thấy thú vị khi phát hiện cột mốc quan trọng vào năm 1450, khi truyện tranh bắt đầu có các khung tranh hình chữ nhật xếp tuần tự. Sau đó một trăm năm, truyện tranh có được lời kể và lời thoại trỏ vào từng nhân vật như truyện tranh hiện đại. Từ đó, truyện tranh hầu như không thay đổi trong thời gian rất dài!

Sau khi xuất bản tác phẩm Understanding Comics năm 1993, McCoud làm quen với máy tính.Ông bắt đầu quan tâm đến tác động của công nghệ đối với truyện tranh."Chỉ mới là một thay đổi nho nhỏ. Lúc đó, máy tính chưa làm được gì nhiều ngoài việc trợ giúp khâu ghi chữ cho truyện tranh. Tuy nhiên, cha tôi nói cho tôi về định luật Moore. Tôi được biết rằng định luật ấy có hiệu lực từ thập niên 1970. Điều đó giúp tôi hình dung những gì sẽ đến".

Ở thời kỳ đầu của thời đại Internet, McCloud khởi xướng webcomics (truyện tranh trực tuyến), xem đó là cơ hội thiết lập mối quan hệ trực tiếp giữa người sáng tác truyện tranh và công chúng truyện tranh, không bị chi phối bởi các khâu trung gian như trong cơ chế xuất bản truyền thống.

Thông qua tác phẩm Reinventing Comics, McCloud trình bày những phương hướng cách tân khả dĩ của truyện tranh trên mạng.Nhằm triệt để khai thác ưu thế của phương tiện kỹ thuật mới, ông cổ vũ cho khái niệm "trang tranh vô tận" (infinite canvas). Ông hô hào giới họa sĩ truyện tranh hãy tìm hiểu HTML và JavaScript, làm tất cả những gì mà web cho phép, bao gồm cả việc sử dụng âm thanh và hình động (dạng thức GIF) ở mức độ thích hợp.


Trang mở đầu tác phẩm Understanding Comics của Scott McCloud (xuất bản năm 1993).


McCloud đề ra "Mười quy tắc sáng tác webcomics", trong đó quy tắc số một thuộc phạm trù đạo đức: "Xem trọng tự do của bạn". Theo ông, tự do đi liền với trách nhiệm. Khi không còn ai biên tập, người sáng tác phải tự kiểm soát mình và chỉ trình bày tác phẩm thực sự của mình.

Khi bàn về cách thức phát hành tác phẩm webcomics, McCloud ủng hộ cơ chế vi thanh toán (micropayment), tức cơ chế thanh toán cho phép giao dịch với số tiền rất nhỏ (ít hơn 1 USD). Chi phí cho một lần giao dịch trong hệ thống tín dụng thông thường làm cho việc thanh toán với số tiền nhỏ trở nên lãng phí.

McCloud góp vốn vào công ty BitPass - công ty cung cấp dịch vụ vi thanh toán - và sử dụng dịch vụ BitPass tại trang mạng của mình, nơi ông thực hiện những ý tưởng táo bạo về webcomics. Người xem webcomics của McCloud thanh toán một số tiền rất nhỏ bằng cách đơn giản: nhập địa chỉ thư điện tử và mật khẩu BitPass.

Đó là câu chuyện của mười năm trước. Thực tế, không có nhiều người làm theo McCloud. Không ai trong số họa sĩ sáng tác webcomics thực sự sống được nhờ website của mình. Công ty BitPass cũng đã thất bại. Nhưng đó là thất bại trong thời kỳ đầu của nền kinh tế Internet, trước khi có băng rộng di động và máy tính bảng.

Nhìn lại chặng đường đã qua, McCloud trầm ngâm tự vấn: "Tôi vẫn chưa nắm bắt được điều chủ yếu của môi trường mới. Những gì tôi đã làm thực ra giống như... một con sóc bay. Con sóc nhảy từ cây này qua cây khác trong khi mặt đất tràn ngập dung nham nóng chảy".

NGỌC GIAO


Ý kiến bạn đọc (0)
Tên   Email

Lên đầu trang