"Tôi là người của Web"

12/10/2008 10:59

Đoàn người chầm chậm bước đi trên đường phố Oslo lất phất cơn mưa phùn mùa xuân. Trời vẫn còn rất lạnh nhưng ai nấy đều sảng khoái, tươi cười vì chẳng mấy khi có dịp cùng nhau dạo phố.

Tuy vậy, thỉnh thoảng họ hô vang một khẩu hiệu cứng rắn: "Đả đảo OOXML!" và giương cao biểu ngữ "Nói không với OOXML". Đích đến của đoàn biểu tình là nơi làm việc của tiểu ban soạn thảo tiêu chuẩn IS29500 thuộc Tổ chức Tiêu chuẩn Quốc tế (ISO). Tiêu chuẩn IS29500 là sự thừa nhận chính thức dạng thức tài liệu văn phòng OOXML (Office Open XML) của Microsoft.

Dù biết rằng không thể thay đổi quyết định của ISO, đoàn biểu tình muốn bày tỏ thái độ chống lại OOXML, xem đó không phải là chuẩn mở (open standard) thực sự và kiên quyết đề nghị chính phủ Na Uy không sử dụng dạng thức OOXML để không bị lệ thuộc vào Microsoft (chính phủ Na Uy đang dùng các dạng thức HTML, ODF hoặc PDF cho các văn bản chính thức).

Khi đưa tin về cuộc tuần hành của các chuyên viên máy tính chống OOXML ngày 9/4/2008 tại Na Uy, giới báo chí luôn nhắc đến sự có mặt của Tiến sĩ Haakon Wium Lie trong nhóm lãnh đạo. Ông là cha đẻ ngôn ngữ định dạng CSS (Cascading Style Sheet) mà những người thiết kế và lập trình Web đều "thuộc lòng". Trên đường phố, không ai không biết ông là "linh hồn" của trình duyệt Opera, niềm tự hào của người Na Uy.


Haakon Wium Lie (người cầm loa) trong cuộc biểu tình chống OOXML tại Oslo (9/4/2008).

Wium Lie xem dạng thức HTML thích hợp cho mọi loại tài liệu. Một tài liệu HTML có thể có nhiều hình thức khác nhau tùy theo tập tin CSS đính kèm. Trên trang Web của Wium Lie (people.opera.com/howcome), ông mời mọi người vào xem "Vườn Thiền CSS" (CSS Zen Garden) để chứng kiến vẻ đẹp thanh tao của HTML và CSS: một nội dung duy nhất ở dạng HTML có thể thay đổi hoàn toàn về hình thức tùy theo tập tin CSS được chọn, có thể nhanh chóng nhận lấy một trong nhiều kiểu dáng khác nhau, đầy tính sáng tạo.

"Tôi là người của Web (I’m a Web guy). Tôi mong muốn mọi thứ được cung cấp trên Web. Tôi nghĩ rằng rồi đây mọi thứ sẽ được cung cấp trên Web. Web sẽ lưu giữ bản chính của mọi dữ liệu, mọi tài liệu của nhân loại". Để đạt tới điều đó, không chỉ HTML và CSS, Wium Lie cổ động việc sử dụng chuẩn mở trong mọi khía cạnh công nghệ của Web. Wium Lie chống lại việc các công ty lớn nắm giữ các chuẩn và thu lợi nhuận khổng lồ từ đó.

HTML - CSS - Opera

Năm 1994, Công ty Telenor – công ty viễn thông lớn nhất Na Uy – khởi động dự án Opera, nhằm tự xây dựng trình duyệt hoàn chỉnh, hoạt động giống như trình duyệt Mosaic ở Mỹ.

Sau một thời gian tham gia dự án Opera, Wium Lie cho rằng không thể cạnh tranh với Mosaic (sau này ông xem đó là ý kiến sai lầm của mình). Ông nghĩ điều cần làm trước tiên là thiết lập vững chắc các tiêu chuẩn kỹ thuật cho Web. Từng làm quen với Web từ thuở ban sơ thông qua trình duyệt đơn giản của Tim Berners-Lee (cha đẻ của Web), Wium Lie luôn thích thú với giải pháp mang tên HTML. Rời khỏi dự án Opera, Wium Lie chuyển qua Thụy Sĩ, làm việc bên cạnh Tim Berners-Lee tại CERN (Trung tâm Nghiên cứu Hạt nhân Châu Âu) và tham gia tổ chức W3C (WorldWideWeb Consortium – tổ chức soạn thảo tiêu chuẩn cho Web, do Tim Berners-Lee sáng lập).

Wium Lie đề xuất việc sử dụng CSS để định dạng tài liệu HTML. Ông mong muốn HTML tập trung vào việc biểu diễn ngữ nghĩa (semantic), tách biệt với hình thức của tài liệu, nhằm chuẩn bị cho tương lai lâu dài của Web.

Giải pháp của Wium Lie trái ngược với những gì mà Netscape đang làm vào lúc đó: mở rộng HTML để định dạng tài liệu (quy định kiểu chữ, màu chữ,...). Trong cuộc "chạy đua" của trình duyệt Netscape Navigator và trình duyệt Internet Explorer (cả hai đều dựa vào mã nguồn của trình duyệt Mosaic), việc mở rộng HTML của Netscape và của Microsoft có phần vội vã.

Wium Lie kể lại: "Có thể nói rằng ngôn ngữ CSS đã được phát triển để cứu lấy một ngôn ngữ quan trọng hơn, đó là HTML". Tuy nhiên, W3C chỉ có thể đề nghị (chứ không thể bắt buộc) Netscape và Microsoft phát triển trình duyệt dựa trên những chuẩn mở của W3C. Chỉ riêng trình duyệt Opera – trình duyệt được xây dựng từ "số không" của Na Uy – luôn thực thi các chuẩn của W3C một cách triệt để.

Năm 1999, khi Microsoft đã thắng Netscape trong cuộc chiến trình duyệt, Wium Lie trở về Na Uy. Khác với những suy nghĩ ngày trước, Wium Lie nhận chức giám đốc kỹ thuật của Opera Software ASA (công ty phần mềm tách ra từ Telenor), quyết tâm tiếp tục phát triển Opera nhằm cạnh tranh với Internet Explorer, "để thế giới không chỉ có một trình duyệt duy nhất nằm trong tay Microsoft".

Cũng như Internet Explorer, Opera hiện nay là phần mềm miễn phí nhưng không phải là phần mềm nguồn mở. Wium Lie xem "chuẩn mở" quan trọng hơn "nguồn mở".

Những "cuộc chiến" của Wium Lie

Lý tưởng của Wium Lie, quan niệm của ông về cái đẹp, liên tục dẫn ông đến những cuộc đấu tranh. Cuộc tuần hành chống OOXML không phải là lần đầu tiên Wium Lie chọn cách "xuống đường" để bảo vệ những điều ông tin là đúng.

"Ở nơi tôi ở, tôi đấu tranh chống lại những thứ tranh tường vô nghĩa, những lối quảng cáo sản phẩm vô duyên và việc xây dựng những con đường dành cho xe máy trên bãi biển. Ở phạm vi thành phố (Oslo), tôi chống lại việc xây dựng các cao ốc vì chúng không có được vẻ thanh lịch của kiến trúc cổ điển. Ở phạm vi quốc gia (Na Uy), tôi chống lại việc phá hủy những kiến trúc truyền thống và đấu tranh cho quyền được đọc thông tin số hóa. Ở phạm vi châu Âu, tôi chống lại việc áp dụng luật sáng chế cho phần mềm máy tính. Ở phạm vi toàn cầu, tôi đấu tranh cho chuẩn mở và chống lại hành động làm ô nhiễm Web của Microsoft".


Haakon Wium Lie

Để bảo vệ quyền được đọc thông tin số hóa, Wium Lie từng tham gia phong trào phản đối quyết định bắt giam lập trình viên người Nga Sklyarov tại Mỹ (năm 2001) với tội danh "vi phạm bản quyền của Công ty Adobe". Sklyarov phạm "tội" vì tự phát triển chương trình đọc tài liệu PDF, kể cả loại tài liệu dạng mật mã. (Sklyarov tự nghiên cứu giải thuật mật mã của Adobe và tìm được cách giải). Công ty Adobe khẳng định loại chương trình như vậy chỉ được phép tạo ra tại Adobe (vào lúc đó Adobe kiểm soát hoàn toàn dạng thức PDF). Những người ủng hộ Sklyarov cho rằng người sở hữu tài liệu PDF ở dạng mật mã được phép đọc tài liệu của mình bằng mọi phương tiện khả dĩ, không lệ thuộc vào Adobe và điều này không mâu thuẫn với luật bản quyền.

Về việc châu Âu dự định thông qua luật sáng chế cho phần mềm máy tính "theo kiểu Mỹ", Wium Lie đứng về phía những người chống đối, cho rằng đó là sai lầm nghiêm trọng. Theo Wium Lie, chỉ cần áp dụng luật bản quyền cho phần mềm máy tính, không cần áp dụng thêm luật sáng chế. Luật sáng chế cho phép đăng ký sở hữu ý tưởng trong thời hạn hàng chục năm, hoàn toàn không thích hợp với sự phát triển nhanh của công nghệ phần mềm. Việc nắm giữ nhiều bằng sáng chế của các công ty lớn tại Mỹ sẽ làm suy sụp các công ty phần mềm vừa và nhỏ tại châu Âu. Khi người sở hữu ý tưởng không có khả năng thực hiện ý tưởng một cách tối ưu, hậu quả sẽ là sư tồn tại lâu dài những phần mềm kém chất lượng.

Trong việc đấu tranh cho chuẩn mở, Wium Lie "giáp mặt" với Microsoft một cách... tự nhiên. Với ưu thế tuyệt đối của hệ điều hành Windows, trình duyệt Internet Explorer thường xuyên thiết lập các "chuẩn thực tế" gắn chặt với công nghệ của Microsoft. Wium Lie buộc tội Microsoft chỉ thực thi các chuẩn mở một cách không trung thực, cố tình biến đổi chuẩn mở theo cách riêng để người dùng không thể rời bỏ phần mềm của Microsoft. Với trình duyệt mới nhất Internet Explorer 8, dù Microsoft khẳng định sự tuân thủ chuẩn mở, Wium Lie phát hiện rằng sự hợp chuẩn của trình duyệt không thuộc về chế độ hoạt động mặc định. Người dùng phải tự tay chuyển qua "chế độ chuẩn" và chế độ này được gọi bằng thuật ngữ mập mờ: "chế độ hiển thị tương thích" (Compatibility View).

Bên cạnh cuộc tranh đấu vì tính trong sáng, vì sự rộng mở của không gian Web, trong cuộc sống thường nhật, "thiền sư" Wium Lie đi ngược lại với xu hướng... "toàn cầu hóa". Ông chủ trương không mua hàng ngoại nhập và thích tự tay thiết kế, chế tạo các vật dụng trong nhà: tự đóng bàn, giường, kệ sách, bồn tắm,... Ông cũng say mê vẽ tranh về thiên nhiên Na Uy.

Sự yêu và ghét của Wium Lie đầy vẻ trớ trêu. Ông thích thả diều bay cao nhưng ghét nhà cao tầng. Ông thích trò chơi lắp ráp LEGO nhưng ghét những công trình xây dựng theo kiểu "LEGO". Ông thích những khối gỗ lớn nhưng ghét việc đốn cây. Ông thích rô-bốt nhưng ghét sự sản xuất hàng loạt. Ông thích dùng thư điện tử nhưng ghét tập tin đính kèm. Ông yêu qúy Web, xem Web là thành tựu lớn nhất của nhân loại, nhưng khinh thường "văn hóa hiện đại" tràn lan trên Web. Ông đam mê phần mềm nhưng tẩy chay... phần mềm Microsoft!

NGỌC GIAO


Bài liên quan:
Ý kiến bạn đọc (0)
Tên   Email

Lên đầu trang