Thời gian đang trôi nhanh hơn

07/10/2015 10:24

Những tiến bộ công nghệ có tính đột phá đang đưa nhân loại vào thời đại mới. Nhận định như vậy nghe có vẻ quen thuộc nhưng khác với các thập niên trước, những thay đổi đang diễn ra nhanh hơn, sẽ có nhiều người "không kịp trở tay".

Ngay khi còn vững mạnh, Google đã tự chia tách thành nhiều công ty hoạt động độc lập trong các lĩnh vực khác nhau. Nhà nghiên cứu Vivek Wadhwa (11/8/2015) thuộc Đại học Stanford nhận định rằng Google đã sáng suốt thay đổi chính mình để nắm bắt những cơ hội lớn trong các lĩnh vực khác nhau, để không phải theo vết của... những con khủng long trong tương lai không xa.

Theo Wadhwa, những cơ hội lớn đang đến từ nhiều phía, bắt đầu từ lĩnh vực năng lượng:

"Trong thập niên 1980, những công ty tư vấn hàng đầu tỏ ra nghi ngờ về tiềm năng của điện thoại di động. Công ty McKinsey nhận xét rằng đó là thiết bị khá nặng, có thời lượng pin ngắn, hơn nữa, vùng phủ sóng di động không ổn định, cước liên lạc quá đắt. Lúc ấy, McKinsey dự báo trong hai mươi năm tới lượng điện thoại di động trên thị trường chỉ đạt khoảng 900.000 chiếc và khuyên công ty AT&T rút khỏi lĩnh vực thông tin di động. Dĩ nhiên McKinsey đã sai lầm. Trong năm 2000, trên 100 triệu điện thoại di động được sử dụng. Hiện nay là nhiều tỉ. Cước liên lạc di động đã xuống thấp đến mức người nghèo trên khắp thế giới đều có thể dùng điện thoại di động.

Nhiều chuyên gia nói rằng điều tương tự đang diễn ra đối với việc sử dụng năng lượng mặt trời. Sau nhiều thập niên phát triển, năng lượng mặt trời đáp ứng chưa đến 1% nhu cầu năng lượng của thế giới. Nhiều người cho rằng năng lượng mặt trời không hiệu quả, không ổn định, đòi hỏi lắp đặt tốn kém, sẽ thất bại nếu không được chính phủ trợ giá. Ý kiến như vậy cũng sai lầm, năng lượng mặt trời sẽ phổ biến như điện thoại di động hiện nay.

Nhà tương lai học Ray Kurzweil lưu ý rằng trong 30 năm qua, công suất của thiết bị năng lượng mặt trời tăng gấp đôi sau mỗi hai năm trong khi giá thành thiết bị giảm dần. Theo nhịp độ như vậy, chưa tới 14 năm nữa, năng lượng mặt trời sẽ đáp ứng 100% nhu cầu năng lượng hiện tại. Dĩ nhiên nhu cầu năng lượng của nhân loại tiếp tục tăng lên nhưng theo Kurzweil, chưa đầy 20 năm nữa, các nguồn năng lượng có khả năng tái tạo sẽ trở nên rẻ tiền, có khả năng cung cấp cho thế giới nhiều năng lượng hơn nhu cầu. Khi đó, chúng ta cũng chỉ dùng chưa tới 1/10.000 năng lượng của ánh sáng mặt trời chiếu xuống quả đất".


Kỷ niệm 30 năm ngày thành lập, nhà mạng Vodafone (Anh) giới thiệu điện thoại di động của thập niên 1980 (London, 1/2015).


Hiện nay, tại Đức, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Úc và vùng Tây Nam của nước Mỹ, năng lượng mặt trời đã có giá ngang với năng lượng từ lưới điện. Các nguồn năng lượng khác có khả năng tái tạo, như năng lượng gió, cùng với tiến bộ trong công nghệ pin, đang tạo ra giải pháp bổ sung hiệu quả cho năng lượng mặt trời. Tại Mỹ, giá của năng lượng gió hiện đã thấp hơn giá của năng lượng từ nhà máy nhiệt điện dùng than.

"Cuối thập niên 2020, năng lượng sạch như năng lượng mặt trời và năng lượng gió sẽ đáp ứng 100% nhu cầu năng lượng của hành tinh với chi phí chỉ là một phần nhỏ so với năng lượng hóa thạch và năng lượng hạt nhân hiện nay". Nhận định của Wadhwa có cơ sở nhất định.


Tấm năng lượng mặt trời rất phổ biến ở nước Đức.


Giá năng lượng thấp cùng thành tựu vượt bậc của trí tuệ nhân tạo đang kích thích những công nghệ sản xuất tự động phát triển đến mức tinh xảo, chẳng hạn công nghệ in ba chiều (3D printing). Wadhwa tin rằng số lượng các nhà sản xuất rời khỏi Trung Quốc ngày càng tăng và trào lưu ấy sẽ lớn lên như... cơn lũ vì việc tổ chức lại dây chuyền cung ứng để sản xuất tự động ngay tại các quốc gia phát triển sẽ là phương án kinh tế tối ưu.

Việc tự động hóa cũng là xu hướng trong nhiều ngành dịch vụ. Xu hướng như vậy đang diễn ra và chắc chắn sẽ diễn ra nhanh hơn nữa trong thập niên 2020.

"Cuối thập niên 2020, xe không người lái trở nên an toàn hơn nhiều so với xe do người lái đến mức sẽ nẩy sinh cuộc tranh luận xem có nên cấm xe do người lái tham gia giao thông hay không".

Dù phác họa bức tranh tương lai tươi sáng, Wadhwa thừa nhận vấn đề thất nghiệp sẽ ngày càng lớn, đặc biệt ở những nước chưa có hệ thống an sinh xã hội vững chắc, chưa có cơ chế hợp lý để phân phối lại lợi nhuận rất lớn sản sinh từ sự tự động hóa. Theo Wadhwa, việc làm với kỹ năng ở bậc trung sẽ dần biến mất. Đối với nhiều người, tương lai phát triển sẽ trở thành "tương lai không có việc làm".

Không đồng ý với Wadhwa, nhà đầu tư mạo hiểm Marc Andreessen (người tạo ra trình duyệt Netscape Navigator lừng danh trong thập niên 1990) cho rằng việc tự động hóa sản xuất và dịch vụ tuy sẽ làm mất đi nhiều việc làm trong hiện tại nhưng lại đồng thời tạo ra nhiều việc làm mới, có điều kiện lao động tốt hơn, tạo ra giá trị cao hơn, như đã từng xảy ra trong lịch sử, khi nền kinh tế nông nghiệp chuyển dần sang công nghiệp và dịch vụ.

Đáp lại phản bác của Andreessen, Wadhwa lưu ý yếu tố thời gian: những dịch chuyển cơ cấu kinh tế trong quá khứ được thực hiện qua vài thế hệ nhưng sự thay đổi trong hiện tại diễn ra nhanh hơn nhiều, phần lớn người lao động sẽ không kịp thích nghi.

"Với những tiến bộ công nghệ đang ló dạng ở chân trời, không chỉ nhiều việc làm với kỹ năng thấp, mà cả những việc làm của người lao động có kiến thức sẽ dần biến mất. Quá nhiều tiến bộ đang diễn ra quá nhanh. Điều này làm rung chuyển nhiều ngành công nghiệp và loại bỏ nhiều việc làm chuyên môn. Chắc chắn sẽ có những việc làm mới nhưng không nhiều. Không dễ đào tạo nghề mới cho người lao động mất việc vì như tôi đã nói với Andreessen, anh có thể huấn luyện cho một Andreessen biết lái xe, nhưng không thể huấn luyện cho một người lái xe mất việc trở thành một Andreessen. Những việc làm mới sẽ đòi hỏi những kỹ năng đặc biệt và trình độ giáo dục cao mà phần lớn người lao động không thể đáp ứng. (...)

Trong vòng 10 năm tới, chúng ta sẽ thấy Uber cho nghỉ việc phần lớn những người lái xe cho họ khi chuyển sang dùng xe không người lái. Các nhà sản xuất sẽ bắt đầu thay thế công nhân bằng rô-bốt. Các nhà hàng thức ăn nhanh sẽ cài đặt hệ thống phục vụ thức ăn tự động. Các hệ thống dựa trên trí tuệ nhân tạo sẽ bắt đầu đảm nhận công việc của hầu hết nhân viên văn phòng: kế toán, tài chính, quản trị. (...)

Cách đây không lâu, học sinh chọn nghề mà chúng muốn làm khi lớn lên, sau đó chọn đại học tốt nhất mà chúng muốn theo học, trải qua những năm đại học để có được một nghề chuyên môn và xin vào làm ở công ty nào đó cần đến những kỹ năng của chúng. Nghề chuyên môn đó kéo dài trọn đời.

Hiện nay, theo ước tính của tôi, mỗi nghề chuyên môn chỉ kéo dài khoảng 10 năm. Trong thập niên tới, tôi cho rằng thời gian ấy sẽ giảm xuống, còn khoảng 5 năm thôi. Tiến bộ công nghệ sẽ tạo ra nhiều thay đổi có tính đột phá đến mức hầu như trong mọi lĩnh vực, những nghề chuyên môn hiện có đều biến mất. Trong khoảng 15-20 năm tới, chúng ta sẽ phải đối diện với một tương lai không có việc làm, trong đó hầu hết việc làm được giao cho máy móc. Tuy nhiên, chi phí cơ bản cho cuộc sống (chi phí cho thực phẩm, năng lượng, y tế) sẽ giảm xuống mức rất thấp, y như cước điện thoại di động hiện nay. Chúng ta sẽ bước vào thời đại dư thừa, trong đó chúng ta không phải làm việc để đáp ứng các nhu cầu cơ bản. Chúng ta sẽ được tự do theo đuổi khát vọng sáng tạo, được làm những việc chúng ta thực sự yêu thích".

Wadhwa cho rằng điều quan trọng nhất đối với các thế hệ sau là khả năng tự học, là niềm đam mê tự học suốt đời để liên tục thích nghi, để liên tục phát hiện giá trị của bản thân trong cuộc sống.

Dự báo của Wadhwa chủ yếu dựa vào góc nhìn từ một quốc gia phát triển. "Tương lai không có việc làm" tác động ra sao đến cuộc sống trong các quốc gia kém phát triển là một câu hỏi lớn.

NGỌC GIAO

Bài liên quan:
Ý kiến bạn đọc (0)
Tên   Email

Lên đầu trang