Thời của trí tuệ nhân tạo

27/04/2014 23:02

Ngày 2/4/2014, Microsoft giới thiệu "người ảo" Cortana trên Windows Phone. Cortana là giải pháp cạnh tranh với Siri trên iOS và Google Now trên Android. Thời của thiết bị di động cũng là thời của trí tuệ nhân tạo.

Cortana trong trò chơi Halo.


Andrew Pole vào làm việc cho tập đoàn bán lẻ Target (Mỹ) từ năm 2002. Pole có hai bằng thạc sĩ: ngành kinh tế và ngành thống kê. Bộ phận tiếp thị của Target giao việc đầu tiên cho Pole: "Nếu như chúng ta muốn nhận biết những nữ khách hàng đang mang thai trong khi họ không hề cung cấp thông tin về điều đó, liệu anh có thể thực hiện việc này?". Bài toán cụ thể đặt ra cho Pole: dựa vào dữ liệu mua sắm của nữ khách hàng để nhận biết họ đang mang thai, đặc biệt chú trọng những người có thai trên ba tháng, khi nhu cầu mua sắm của họ gia tăng rõ ràng so với người bình thường (bắt đầu thay đổi quần áo, chuẩn bị cho việc sinh nở và nuôi con nhỏ).

Tập đoàn Target nỗ lực phát triển cơ sở dữ liệu về khách hàng trong nhiều năm, mỗi khách hàng "thành viên" có số hiệu định danh được hưởng ưu đãi nhất định. Target luôn chú trọng tích lũy thông tin của khách hàng bằng nhiều cách, kể cả mua thông tin về nhân thân khách hàng từ các nguồn khác nhau. Lượng thông tin dồi dào thu được mỗi ngày tại những siêu thị Target sẽ vô dụng nếu không có giải thuật xử lý thích hợp. Những giải thuật trên máy tính giúp Target đoán nhận về khách hàng với độ chính xác nhất định: nghề nghiệp, mức thu nhập, chủng tộc,... "Cẩm nang mua sắm" mà Target gửi cho khách hàng (qua mạng, qua bưu điện) có nội dung thích hợp cho từng khách hàng.

Target nhận thấy khách hàng không mua mọi thứ họ cần hằng ngày tại siêu thị Target và thói quen mua sắm của khách hàng rất ít thay đổi. Thói quen mua sắm chỉ thay đổi khi có thay đổi lớn trong đời sống. Đối với nữ khách hàng, đời sống của họ thay đổi lớn khi mang thai. Họ có thêm nhu cầu, có thêm thị hiếu. Target hiểu rằng nếu mời chào những mặt hàng đúng nhu cầu vào lúc đó bằng phiếu giảm giá, họ sẽ giữ khách hàng được lâu dài và bán được thêm rất nhiều mặt hàng, không chỉ những mặt hàng liên quan đến việc mang thai và sinh nở.

Dựa vào tập dữ liệu về những khách hàng mà Target biết chắc rằng đang mang thai, Pole thử nghiệm nhiều giải thuật thống kê khác nhau để phân tích và cuối cùng chọn được những giải thuật lọc lựa có độ tin cậy cao nhất. Những giải thuật của Pole mang đến cho Target danh sách hàng chục ngàn nữ khách hàng có thể đang mang thai. Từ năm 2002 (khi Target tuyển dụng Pole) đến năm 2010, doanh thu của Target tăng từ 44 tỉ USD lên 67 tỉ USD.

Việc chú trọng nhu cầu của "mẹ và bé" có lần gây rắc rối cho Target. Sau khi giải thuật của Pole được áp dụng chừng một năm, một người đàn ông trung niên đến siêu thị Target tại Minneapolis, yêu cầu được gặp người quản lý. Ông cầm trong tay một xấp phiếu giảm giá do siêu thị gửi cho con gái mình, giận dữ nói với người quản lý: "Con gái tôi nhận được mấy thứ này trong hộp thư! Nó đang học trung học mà ông lại gửi phiếu giảm giá mua tã lót và giường cũi hả? Ông khuyến khích nó mang thai hả?". Quả thực, ngoài phiếu giảm giá, người phàn nàn còn đưa ra "vật chứng" rành rành: cẩm nang mua sắm mà Target gửi cho con gái ông tập trung giới thiệu những mặt hàng cần cho người đang mang thai, có hình em bé tí ti cười thật xinh ở trang bìa. Người quản lý rối rít xin lỗi. Vài ngày sau, người quản lý gọi điện thoại đến nhà khách hàng để xin lỗi lần nữa. Qua điện thoại, giọng người cha chùng xuống, bối rối: "Đáng lẽ tôi phải xin lỗi ông. Tôi đã nói chuyện với con gái tôi. Hóa ra có những chuyện trong nhà mà tôi không hay biết. Con gái tôi đang có thai!".

Sau vụ việc như vậy, Target quyết định không tạo cẩm nang mua sắm ở dạng "chuyên đề" cho nữ khách hàng mang thai, chỉ đưa vào các mặt hàng cho "mẹ và bé" như tình cờ, nằm bên cạnh các mặt hàng thông thường khác. Target sợ khách hàng có phản ứng tiêu cực khi biết mình bị theo dõi.

Câu chuyện về giải thuật tìm kiếm "mẹ và bé" của Pole tại Target được kể lại trên báo The New York Times (16/2/2012), qua bài của phóng viên Charles Duhigg. Pole từng khẳng định với Duhigg rằng giải thuật thống kê có thể giúp Target tiên đoán nhu cầu mới của khách hàng, thậm chí trước khi khách hàng nhận thấy mình có nhu cầu mới.

Bài báo đã khiến Target "cấm cửa" phóng viên Duhigg. Lý do thật dễ hiểu: Target muốn giữ bí mật về hoạt động tích lũy dữ liệu và theo dõi khách hàng.

Câu chuyện thể hiện rõ ràng hiệu quả của toán học thống kê. Hiệu quả của những giải thuật thống kê càng cao khi quy mô dữ liệu càng lớn.

Quy mô dữ liệu do Target tích lũy chắc chắn không thể sánh với các công ty công nghệ lớn như Google, Facebook, Microsoft, Apple,... Việc xử lý dữ liệu ở quy mô lớn bằng giải thuật thống kê là yếu tố chủ chốt tạo ra trí tuệ nhân tạo (artificial intelligence - AI) theo nghĩa hiện đại. Larry Page - người sáng lập Google - giải thích: "Nếu bạn nói với ai đó vào năm 1978 rằng con người sẽ có một loại máy mà chỉ cần gõ vài từ để hỏi và nhận được kiến thức của cả thế giới về điều muốn biết, người ấy sẽ nói với bạn rằng đó là thành tựu của AI. Điều này đối với chúng ta ngày nay có vẻ bình thường, nhưng đó thực sự là thành tựu lớn".

Trong thập niên 1960 và 1970, giới khoa học máy tính khao khát tạo ra AI, nỗ lực tìm cách để máy tính có khả năng tư duy như con người. Mong muốn mô phỏng hoạt động của não người trong khi phần lớn hoạt động của não người vẫn bí ẩn đối với con người, nghiên cứu về AI trở nên trì trệ từ cuối thập niên 1970. Đó là thời kỳ thường được gọi là "mùa đông AI". Từ đầu thập niên 1990, máy tính có khả năng lưu trữ dữ liệu ngày càng lớn, tốc độ xử lý dữ liệu ngày càng nhanh, trí tuệ đặc thù của máy tính được phát triển dựa vào toán học thống kê, thực sự trở thành "trí tuệ hơn người".

Hoạt động của trí tuệ nhân tạo bước vào giai đoạn có tính "bùng nổ" trong thời đại của Internet di động. Khác với PC (máy tính cá nhân), thiết bị di động có nhiều bộ cảm ứng, theo sát mọi hoạt động của người dùng. Cũng khác với PC, thiết bị di động có thể tiến dần đến trạng thái "mỗi người một máy" trên toàn cầu, tạo khả năng tích lũy dữ liệu ngày càng lớn. Các công ty công nghệ đều hiểu rõ đó là "mỏ vàng" bất tận.

Thông qua kết nối với thiết bị di động, trí tuệ nhân tạo từ các hệ thống máy tính mạnh mẽ tiếp cận từng người dùng. Xuất hiện ngày càng nhiều "chuyên viên" giúp việc, can thiệp vào các thao tác khác nhau của người dùng thiết bị di động.

Để trí tuệ nhân tạo trở nên thân thiện, Apple và Google đều dùng cách giao tiếp với người dùng qua lời nói. Microsoft làm cho trí tuệ nhân tạo hấp dẫn hơn bằng cách gia tăng tính người: sản phẩm Cortana trên Windows Phone là tên của nhân vật kỳ ảo trong trò chơi Halo trên máy Xbox. Khi giới thiệu Cortana tại hội thảo Build (2/4/2014), Joe Belfiore - người phụ trách các dự án hệ điều hành của Microsoft - luôn gọi "cô ấy". Âm sắc của Cortana được tạo ra theo giọng nói của diễn viên Jen Taylor (người lồng tiếng cho Cortana trong Halo). Cortana đóng vai trò tư vấn, trợ lý cho người dùng. Theo Microsoft, Cortana có khả năng đoán trước nhu cầu của người dùng (tương tự Google Now).




Cortana trên Windows Phone 8.1.


Trong "mùa xuân AI" hiện tại, Cortana, Siri hoặc Google Now tự động cập nhật trạng thái Facebook và gửi tin nhắn Twitter thay người dùng là điều hoàn toàn có thể xảy ra trong tương lai gần.

NGỌC GIAO

Bài liên quan:
Ý kiến bạn đọc (0)
Tên   Email

Lên đầu trang