OLPC - Con đường gian khổ

15/10/2010 16:41

Khi thành lập tổ chức phi lợi nhuận OLPC (One Laptop Per Child) năm 2005, giáo sư Nicolas Negroponte đặt mục tiêu chế tạo laptop 100 USD và dự trù đến năm 2010 sẽ có laptop 50 USD.

Hiện nay, mục tiêu laptop 100 USD vẫn chưa đạt được. Không ít lời gièm pha nhắm vào dự án OLPC suốt năm năm qua. Ít người biết đến con đường gian khổ mà giáo sư Negroponte và những cộng sự của ông đã trải qua.

Dù giáo sư Nicolas Negroponte là người sáng lập trung tâm nghiên cứu lừng danh MIT Media Lab (thuộc MIT - Học viện Kỹ thuật Massachusetts), rất ít người tin vào những điều ông nói về mục tiêu lạ thường: mọi trẻ em cần có riêng một laptop để khám phá thế giới. Negroponte trìu mến đặt tên cho loại laptop được thiết kế đặc biệt dành cho trẻ em là XO (hai chữ XO khi lật đứng gợi hình một đứa trẻ).

Tháng 1/2005, Negroponte giới thiệu mô hình laptop 100 USD mang tên XO-1 tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới Davos (Thụy Sĩ). Không ai trong số những "đại gia" có mặt tại Davos (Craig Barrett, Michael Dell, Bill Gates, Steve Jobs,...) xem đó là dự án nghiêm túc. Khi ngài Kofi Annan (Tổng Thư ký Liên Hiệp Quốc ở thời điểm đó) vô tình làm tay quay phát điện của mô hình XO-1 rớt khỏi thân máy, cử tọa đều bật cười. Sự cố nho nhỏ trở thành đề tài đàm tiếu của giới truyền thông về OLPC.

Negroponte có niềm tin của riêng ông và không ngần ngại nói rằng phần đời còn lại của ông dành trọn cho dự án OLPC.

"Khi gặp những người đứng đầu của nhiều quốc gia, tôi thường hỏi họ rằng nguồn lực tự nhiên qúy giá nhất của đất nước họ là gì. Họ không bao giờ nói rằng đó là trẻ em. Nhưng khi tôi nói ra điều đó, họ nhanh chóng đồng ý với tôi. Tất cả đều đồng ý rằng giải pháp cho bất kỳ vấn đề nào của quốc gia đều có liên quan đến giáo dục, đôi khi chỉ liên quan đến giáo dục. Không có giải pháp nào có thể thiếu những yếu tố của nền giáo dục".

Về giáo dục, Negroponte thường dẫn ra quan điểm của người bạn thân của ông - giáo sư Seymour Papert - rằng trẻ em có bản năng tự học và việc giáo dục phải thúc đẩy, chứ không phải dập tắt bản năng đó. "Chúng ta đều đã từng học đi, học nói thông qua sự tương tác với thế giới xung quanh, không cần ai dạy. Đứa trẻ biết đi thông qua việc tự đáp ứng nhu cầu cá nhân: đứng lên và với tới thứ mình cần". Negroponte và Papert tin rằng cách học tự nhiên, hiệu quả đó sẽ lặp lại khi đứa trẻ giao tiếp với máy tính thích hợp.



Giáo sư Nicholas Negroponte


Negroponte hình dung về một ngôi làng trong đó trẻ em dễ dàng chia sẻ cho nhau những gì chúng tạo ra trên máy tính. Máy tính cho trẻ em phải tự động tạo ra mạng không dây để phục vụ cho nhu cầu đó. Cũng thông qua mạng không dây, thầy giáo dễ dàng cung cấp sách điện tử cho học sinh. Đó là điều đặc biệt có ý nghĩa ở các nước đang phát triển.

Negroponte ước tính: nếu như tổng số máy XO do chính phủ các nước đặt mua từ tổ chức OLPC đạt được từ 5 đến 10 triệu chiếc, hoàn toàn có thể đạt được giá đơn vị từ 100 USD trở xuống. Ông nhận định rằng chi phí sản xuất laptop thông thường mỗi năm giảm 20% nhờ đạt đến quy mô cần thiết nhưng giá laptop vẫn được giữ ở mức cao một cách cố ý, trong đó chi phí tiếp thị, chi phí trung gian cùng lợi nhuận chiếm đến 60%. Các nhà sản xuất viện cớ gia tăng sức mạnh bộ xử lý, dung lượng bộ nhớ. Thực chất, đó là những cải tiến không tương xứng với sự ổn định giá ở mức cao.

Negroponte vững tin rằng giá thành thấp sẽ đạt được nhờ công nghệ cao và quy mô lớn, chứ không bằng cách hạ thấp chất lượng. Ông khẳng định phải thiết kế một loại laptop hoàn toàn mới, nhắm đúng mục tiêu sử dụng: máy XO phải bền bỉ, nhẹ, ít hao pin, không chứa chất độc, sử dụng tốt ở ngoài trời, chịu nhiệt, chống nước, chống bụi và không hỏng khi rơi từ độ cao một mét.

Negroponte mời gọi những chuyên gia hàng đầu về phần cứng và phần mềm vào dự án OLPC, trước hết từ những người từng học tập và làm việc tại MIT. Nhóm thiết kế OLPC hình thành với một "đội hình trong mơ": Walter Bender (chuyên gia về hệ điều hành nguồn mở Linux), Mark Foster (từng là kỹ sư trưởng của bộ phận sản xuất laptop tại Apple), Michail Bletsas (chuyên gia về mạng không dây), Yves Béhar (chuyên gia thiết kế công nghiệp),... Nhóm thiết kế OLPC được đặt dưới sự lãnh đạo của Mary Lou Jepsen (chuyên gia về công nghệ màn hình). Các chuyên gia tình nguyện tham gia tổ chức OLPC chỉ vì mục tiêu đầy tính nhân văn của dự án.

Nhóm thiết kế OLPC bắt tay vào việc khi chi phí sản xuất riêng màn hình laptop vẫn còn trên 100 USD. Jepsen chế tạo màn hình LCD loại mới cho XO có khả năng hoạt động ở hai chế độ: chế độ phát sáng bằng đèn LED có độ phân giải 800x600 và chế độ không phát sáng, chỉ hiển thị sắc độ xám (giấy điện tử) có độ phân giải 1200x900, thích hợp khi dùng ngoài trời. Khi CPU nghỉ để tiết kiệm năng lượng, màn hình máy XO vẫn lưu giữ hình ảnh đang hiển thị.

Mạch Wi-Fi của máy XO được Bletsas thiết kế theo chuẩn 802.11s để có thể tạo ra kết nối không dây theo công nghệ mạng lưới (mesh networking). Nhờ đó, mỗi máy trong mạng lưới tự động "thấy" được các máy lân cận. Nếu một máy bất kỳ trong mạng lưới được kết nối Internet, mọi máy trong mạng lưới đều có thể truy cập Internet. Nhờ mạch Wi-Fi có bộ xử lý nhỏ, mạng không dây vẫn hoạt động khi CPU của các máy chuyển qua trạng thái nghỉ.

Máy XO không có bộ phận chuyển động cơ học (không quạt, dùng bộ nhớ flash thay đĩa cứng), bảng mạch chính được tích hợp với màn hình nên không làm trẻ em bị nóng khi đặt máy trên đùi. Để có đối trọng tương xứng với màn hình, Béhar tích hợp pin với bàn phím. Màn hình có thể gấp gọn vào bàn phím khi dùng máy để đọc sách điện tử. Béhar cũng giải quyết vấn đề ăng-ten của máy một cách lịch lãm. Khi dùng bình thường, hai ăng-ten của máy ép sát vào cạnh màn hình, che kín cổng USB. Khi cần tăng hiệu quả bắt sóng Wi-Fi, ăng-ten có thể được dựng lên, trông ngộ nghĩnh như... tai mèo.



Máy tính XO-1


Nhóm OLPC đặc biệt cẩn trọng với vấn đề pin: không sử dụng pin lithium để tránh sự cố nổ pin. Pin NiMH (nickel-metal hydride) an toàn nhưng không dùng được vì không thể sạc điện ở nhiệt độ trên 45 độ C (khi dùng trong sa mạc như ở Libya). Sau nhiều thử nghiệm, nhóm OLPC chọn pin lithium-ferro phosphate, loại pin an toàn giống pin NiMH, có thể sạc điện ở 60 độ C, cho phép sạc 2000 lần (pin lithium chỉ sạc được 500 lần). Ngoài ra, pin lithium-ferro phosphate không chứa chất độc, có thể được xử lý để trở thành phân bón.

Pin máy XO sạc được với nhiều loại nguồn điện: bảng thu năng lượng mặt trời, máy phát điện dùng khí từ hầm ủ phân (phổ biến tại Ấn Độ), máy phát điện quay bằng tay (tuy nhiên, Béhar dứt khoát gạt bỏ khả năng tích hợp máy phát điện quay tay vào máy XO).

Jepsen tự hào: "Máy tính XO là máy tính xanh nhất thế giới. Tôi không nói đến màu vỏ máy".

Trong khi nhóm thiết kế OLPC làm việc bất kể giờ giấc, Negroponte xuôi ngược khắp thế giới để thuyết phục các chính phủ. Nhiều quốc gia quan tâm đến việc thiết kế máy XO và ký biên bản ghi nhớ với tổ chức OLPC: Mexico, Brazil, Peru, Argentina, Ai Cập, Libya, Nigeria, Trung Quốc, Ấn Độ, Thái Lan, Cambodia,... Người Brazil muốn máy XO có màn hình lớn hơn. Người Thái muốn mặt cảm ứng đủ rộng để trẻ em dễ viết chữ Thái. Người Nigeria muốn vỏ máy màu xanh lá cây (màu truyền thống của Nigeria),... Nhóm OLPC luôn phải cân nhắc những yêu cầu đặc biệt.

Tuy số lượng máy đặt mua chưa tới một triệu chiếc, chưa đạt được quy mô dự định, Negroponte vẫn quyết định sản xuất máy XO. Điểm đến của ông cùng những cộng sự là Đài Loan, nơi sản xuất laptop thực sự cho các nhãn hiệu danh tiếng tại Mỹ. Negroponte ra sức thuyết phục các tỉ phú Đài Loan về việc sản xuất XO. Barry Lam (Công ty Quanta) và Wen-Long Hsu (tập đoàn Chi-Mei) đồng ý hợp tác.

Nhóm thiết kế OLPC ở hẳn tại Đài Loan trong suốt thời gian sản xuất thử nghiệm. Những sự cố xảy ra khi sản xuất, những bất đồng trong cuộc hợp tác khiến Jepsen có lần kiệt sức, ngã bệnh và được đưa cấp tốc về Mỹ.



Trẻ em ở làng Arahuay (Peru) sử dụng máy XO-1.


Máy tính XO-1 rốt cuộc cũng thành hiện thực, có chất lượng đúng như dự định, nhưng giá của máy XO-1 gần 200 USD. Nhiều ý kiến cho rằng Negroponte đã "lừa dối" dù rằng XO-1 thực sự là laptop rẻ nhất thế giới. Chưa hết, điều gay cấn đặt ra cho OLPC chính là yêu cầu cương quyết của một số nước về việc dùng hệ điều hành Windows XP trên máy XO-1. Microsoft vào cuộc với đề nghị cung cấp Windows XP cho OLPC với giá 10 USD mỗi máy.

Do Negroponte chấp thuận đề nghị của Microsoft, Bender bất mãn từ bỏ OLPC, kéo theo nhiều thành viên khác. Jepsen cũng rời khỏi OLPC vì quá mệt mỏi, cũng vì muốn kinh doanh sáng chế của bà liên quan đến màn hình của máy XO.

Mất mát đội ngũ cộng sự, bị chỉ trích, chế giễu thường xuyên từ nhiều phía, Negroponte vẫn vạch ra dự án mới cuối tháng 5/2010 về máy tính bảng XO-3 giá 100 USD (có thể giảm xuống mức 75 USD). Ông thản nhiên: "Tôi có bộ da dầy như da voi và cứng như thép".

NGỌC GIAO

Ý kiến bạn đọc (0)
Tên   Email

Lên đầu trang