Những bông hồng ENIAC

22/03/2009 15:46

Một ngày cuối tháng 10/2008, những kỹ sư trẻ ở Google tiếp đón một vị khách đặc biệt: cụ bà Jean Jennings Bartik 84 tuổi. Cụ được đưa đi tham quan các bộ phận lập trình của Google tại trụ sở Mountain View (California, Mỹ).


Cụ Bartik vui vẻ nói rằng nếu như còn trẻ, cụ thích làm việc tại Google! Các nữ lập trình viên của Google vây quanh cụ, thích thú nghe cụ kể chuyện ngày xưa. Họ đều đã biết cụ vừa được Bảo tàng Lịch sử Máy tính (Computer History Museum - CHM) tôn vinh bằng giải thưởng cao qúy Fellows Award. Giải thưởng ghi nhận những đóng góp của cụ cho ngành công nghiệp máy tính từ hơn nửa thế kỷ trước.


Cụ Jean Bartik thăm Google.

Trò chuyện với lớp người trẻ, cụ Bartik luôn nhắc về những người bạn của cụ trong nhóm nữ lập trình viên đầu tiên của máy tính điện tử đầu tiên trên thế giới. Họ gồm sáu người: Betty Holberton, Kathleen Antonelli, Marlyn Meltzer, Ruth Teitelbaum, Frances Spence và Jean Bartik. Tên tuổi của họ đều xa lạ với xã hội hiện đại và lịch sử đã từng lãng quên họ trong nhiều năm.

Dự án ENIAC Programmers

Đi cùng với cụ Bartik trong chuyến thăm Google là một phụ nữ trầm lặng: Kathy Kleiman. Hai mươi năm trước, khi còn là sinh viên ngành Khoa học Máy tính, Kleiman thường tìm hiểu lịch sử phát triển máy tính. Kleiman thích thú biết rằng máy tính điện tử đầu tiên được dùng trong quân đội Mỹ, được gọi là Numerical Integrator (máy tích phân số) vì nó có nhiệm vụ giải phương trình vi phân bằng phương pháp số. Về sau, máy tích phân số được bổ sung thêm tên gọi computer (máy làm tính) cho tổng quát hơn, trở thành máy Electronic Numerical Integrator And Computer (ENIAC). Trước đó, quân đội Mỹ dùng từ computer để chỉ "người làm tính", cụ thể là những người giải "bằng tay" các phương trình đạn đạo.

Trong lần đầu công bố máy ENIAC vào năm 1946, quân đội Mỹ tự hào nêu lên tính ưu việt của ENIAC: có thể giải bài toán đạn đạo nhanh hơn thời gian viên đạn bay trọn qũy đạo trong thực tế! Có một chi tiết làm Kleiman chú ý: trong những lần kỷ niệm ngày ra đời máy tính ENIAC sau này, giới truyền thông cũng chỉ nhắc đến cha đẻ của ENIAC là John Mauchly và Presper Eckert, không hề nhắc đến những người lập trình cho ENIAC.

Trong tấm ảnh chụp máy ENIAC do quân đội cung cấp, Kleiman thấy có hai phụ nữ không rõ mặt, đều quay nhìn về phía máy. Tên của họ không được nêu trong chú thích của tấm ảnh. Tấm ảnh tập trung vào máy ENIAC, còn những người làm cho nó hoạt động đều... vô danh!


Những người vận hành máy ENIAC dĩ nhiên đều có họ tên: Betty Jean Jennings (trái) và Frances Spence (phải).

Kleiman tìm hiểu cho rõ ngọn ngành và kinh ngạc khi biết được những người vận hành, lập trình cho máy ENIAC đều là nữ quân nhân. Cô tìm đến nhà những nữ lập trình viên ENIAC khi xưa để trực tiếp nghe họ kể về công việc của mình. Nay thì người còn, người mất nhưng Kleiman hiểu rằng phải làm gì đó cho họ, những người tiên phong chưa một lần được tôn vinh. Cụ bà Kathleen Antonelli nói với Kleiman: "Bọn con gái chúng tôi ngày ấy chưa có ai được nêu tên. Chúng tôi chỉ là những lập trình viên thôi mà" ("None of us girls were ever introduced. We were just programmers").

Kleiman quyết định lập một địa chỉ Web dành cho dự án Lập trình viên ENIAC. Dự án kêu gọi mọi người đóng góp thông tin về những lập trình viên ENIAC, khuyến khích các trường học mời những người còn lại đến nói chuyện với học sinh để "các thế hệ sau này không bao giờ lãng quên họ".


Kathy Kleiman và cụ Jean Bartik.

Giải thưởng cao qúy mà CHM dành cho Jean Bartik tuy chậm trễ nhưng là một trong những thành quả quan trọng của dự án "Lập trình viên ENIAC". Ở bên cạnh cụ Bartik khi thăm Google, Kleiman hóm hỉnh nói rằng việc khởi động dự án đã từng làm cho cô thấy tự tin hơn trong lớp Khoa học Máy tính hầu hết là con trai!

Câu chuyện của cụ Jean Bartik

Khi nổ ra chiến tranh Mỹ-Nhật (Thế chiến II), Betty Jean Jennings (tên thời con gái của Jean Bartik) vừa tốt nghiệp ngành Toán trường Đại học Sư phạm Northwest Missouri. Cũng như nhiều cô gái thời ấy, Jennings tình nguyện gia nhập quân đội với lòng yêu nước dạt dào. Những nữ quân nhân có trình độ đại học được đưa vào các bộ phận kỹ thuật. Jennings học ngành Toán nên được điều động đến bộ phận giải bài toán đạn đạo gồm khoảng 80 người, phục vụ việc thử nghiệm các loại vũ khí mới.


Betty Jean Jennings (1943)


Những nữ quân nhân được huấn luyện để vận hành máy tính điện cơ và máy tính điện tử tại Oak Ridge, Tennessee (1945).

Năm 1945, sau cuộc tuyển chọn gắt gao, Jennings được chọn vào nhóm sáu nữ quân nhân (đều ở tuổi đôi mươi) phục vụ cho một "dự án tối mật". Khi được tiếp cận với máy tính ENIAC, Jennings mới phần nào hình dung được công việc của cô. Nhóm ENIAC được giao nhiệm vụ giải bài toán đạn đạo bằng máy tính mà không hề được đào tạo, cũng không có tài liệu hướng dẫn. Họ chỉ có sơ đồ cấu trúc máy, trong đó giải thích ngắn gọn về các chức năng của máy.

ENIAC chiếm một gian phòng rộng, nặng 30 tấn, gồm nhiều buồng (cabinet), mỗi buồng có đến 18000 bóng điện tử chân không (vacuum tube).

Để thi hành nhiệm vụ, nhóm ENIAC cùng nhau lập giải thuật, vẽ lưu đồ và viết chương trình ở dạng... nhị phân. Đưa chương trình vào máy là công việc nhọc nhằn theo nghĩa đen: phải tháo các tấm bảng (panel) nặng nề chứa đầy bóng đèn điện tử ra khỏi máy, điều chỉnh các công-tắc (switch), dùng hàng trăm dây điện ngắn để đấu nối trên bảng mạch sao cho diễn đạt chương trình một cách chính xác và lắp các tấm bảng ấy trở vào máy. Máy thường xuyên trục trặc nên các cô luôn phải đẩy một xe chứa bóng điện tử để thay thế các bóng bị hỏng.

Sau chiến tranh, nhóm ENIAC tham gia vào việc cải tiến máy, huấn luyện đội ngũ lập trình viên mới phục vụ cho công tác điều tra dân số. Jennings được chọn làm việc cùng với giáo sư John von Neumann lừng danh để chuẩn hóa tập lệnh cho máy ENIAC, cài đặt tập lệnh vào máy, làm cho việc lập trình dễ dàng hơn. Khi giải ngũ, cô được mời làm lập trình viên cho máy BINAC và UNIVAC – hai loại máy tính "đời mới" của công ty Eckert-Mauchly.

Trong sự hình thành những khái niệm cơ bản của kỹ thuật lập trình có đóng góp thầm lặng của những cô gái ENIAC.

Kể về những ngày "lao động khổ sai" trong quân đội, cụ Jean Bartik mô tả nhóm ENIAC với nụ cười rất tươi: "Diện mạo như con gái, phong cách như tiểu thư, làm việc như... con chó!" ("Look like a girl, act like a lady, work like a dog!").


Cụ Jean Bartik gặp gỡ các nữ kỹ sư Google tại nhà ăn của công ty.

NGỌC GIAO


Ý kiến bạn đọc (0)
Tên   Email

Lên đầu trang