Lê Tần và cuộc chinh phục sóng não

06/06/2011 22:12

Tại hội thảo Thinking Digital 2011 (24-26/5/2011, thành phố Gateshead, vùng NorthEast England, Anh), thiết bị điều khiển phần mềm máy tính bằng ý nghĩ mang tên EPOC của Công ty Emotiv Systems được giới truyền thông đánh giá là đột phá công nghệ quan trọng.

Tan Le (Lê Tần) - người sáng lập Emotiv - đã khiến khán giả sửng sốt khi trình bày khả năng của EPOC. Mời bạn theo dõi bản lược dịch bài viết của nhà báo David Freedman (tạp chí Inc, 1/12/2008) về con đường dài của Lê Tần và Emotiv.

EPOC - Thiết bị đọc ý nghĩ của Công ty Emotiv.


Tôi ngồi trong căn phòng tối, cố gắng di chuyển một chiếc hộp lớn bằng ý nghĩ. Tôi nhìn chăm chăm vào chiếc hộp, tập trung trí não để tưởng tượng rằng tôi đang nắm kéo chiếc hộp. Chiếc hộp không nhúc nhích. Tôi thử lại, tập trung, tập trung hơn nữa. Di chuyển đi. Qủy tha ma bắt ngươi. Ta là chủ của ngươi đây. Sau một lúc lâu, chiếc hộp khẽ lay động và trượt chầm chậm về phía tôi khoảng vài bộ, rồi dừng lại. Phấn khởi, tôi ra sức khuất phục chiếc hộp, buộc nó tiếp tục trượt đều. Tôi choáng ngợp với cảm giác vui sướng: tôi đã tác động vào thế giới chung quanh mà không hề cử động mảy may.

Nói cho đúng, tôi đã tác động vào chiếc hộp ảo trên màn hình máy tính. Nhưng đó không phải là giấc mơ. Đó là khoa học. Và chẳng bao lâu đó là lĩnh vực kinh doanh mới trị giá nhiều tỉ USD. Một ngày nào đó, công nghệ chuyển đổi ý nghĩ của tôi thành hoạt động trên màn hình sẽ cho phép tôi dùng ý nghĩ để điểu khiển lò vi sóng, rô-bốt phẫu thuật hoặc thậm chí điều khiển máy kéo. Công nghệ ấy bao gồm một phần mềm tinh xảo và một thiết bị thu nhận sóng não trông như một tai nghe. Thiết bị ấy gồm 16 điện cực áp nhẹ vào da đầu, chuyển tín hiệu của suy nghĩ và cảm xúc - sóng điện từ phát ra từ não - cho phần mềm máy tính. Phần mềm ấy nhận diện những mẫu dáng (pattern) trong tín hiệu và điều khiển thiết bị khác.

Những thiết bị thu nhận sóng não cực đắt từng được sử dụng tại các trung tâm nghiên cứu hoặc bệnh viện. Thế nhưng cuộc thử nghiệm của tôi được tiến hành tại phòng họp của một công ty mang tên Emotiv. Những nhà khoa học tại Emotiv đã thành công trong việc chế tạo thiết bị trị giá 299 USD cho phép tôi chơi video game chỉ bằng ý nghĩ. Với thiết bị ấy, bạn có thể làm cho nhân vật trong trò chơi mỉm cười khi bạn mỉm cười, có thể làm cho kẻ địch trên màn hình biến mất bằng ý nghĩ giận dữ của mình.

Đó chỉ mới là những bước đầu. Emotiv có một chiến lược dài hạn cho cuộc kinh doanh tựa như chuyện viễn tưởng ở thế kỷ 22. Tiếp theo lĩnh vực video game, Emotiv dự định áp dụng phát minh của mình để điều khiển hầu như mọi thứ trên máy tính và sau đó là điều khiển những vật dụng trong nhà. Theo Lê Tần - đồng sáng lập Emotiv, trong khoảng mười năm tới, con người có thể dùng ý nghĩ để điều khiển những vật dụng ở khắp nơi. Nhờ vài bộ cảm ứng bé như hạt mè gắn vào da đầu, chuyển dữ liệu bằng kết nối không dây, chiếc máy hát có thể nhận biết khi nào bạn buồn và phát ra bài hát giúp bạn vui lên. Cửa sẽ tự động mở theo ý nghĩ của bạn.


Lê Tần


Với triển vọng to lớn như vậy, có lẽ bạn đang hình dung rằng con đường thành công mở rộng với Emotiv. Thực ra, đưa thiết bị đọc ý nghĩ - sản phẩm mà người tiêu dùng cảm thấy khó tin hoặc e sợ - vào thị trường, sao cho nó trở thành sản phẩm bình thường mà họ muốn có là việc hoàn toàn không đơn giản. Emotiv đang đối mặt với nhiều vấn đề: phải liên tục cải tiến thiết bị để nó hoạt động ổn định, chính xác, phải thuyết phục công nghiệp trò chơi điện tử vào cuộc và phải vượt lên trước các đối thủ về mọi mặt (vâng, Emotiv đã có đối thủ).

Lê Tần thừa nhận rằng đó là những thử thách lớn nhưng cô tin rằng một khi có người thử dùng sản phẩm, những nghi hoặc sẽ tiêu tan, hiệu ứng hòn tuyết lăn sẽ xảy ra. Cô khẳng định: "Thiết bị này sẽ trở nên hết sức phổ biến. Nó giúp bạn tương tác một cách nhẹ nhàng với mọi thứ trong thế giới chung quanh". Tầm nhìn xa rộng như vậy thể hiện tham vọng lớn lao của những người sáng lập Emotiv, đặc biệt là Tần. Cô không chút e ngại đặt cược tất cả vào Emotiv. "Khi bạn khởi nghiệp với bàn tay trắng, bạn không bị ràng buộc bởi quá nhiều thứ, bạn không phải lo sợ khi bước ra khỏi cuộc sống ấm êm".

Thực ra, Tần không khởi nghiệp với bàn tay trắng. Gia đình Tần rời Việt Nam đến Úc năm 1981, định cư ở vùng ngoại ô Melbourne. Khi đó Tần được bốn tuổi và mẹ của cô chỉ mới ngoài hai mươi. Mẹ cô vừa tần tảo nuôi con vừa học thêm tiếng Anh trong các lớp buổi tối. Bà lấy được bằng cử nhân và bằng thạc sĩ, gầy dựng một doanh nghiệp mỹ phẩm và sau đó là một công ty tư vấn phục vụ cho giao dịch thương mại Úc-Việt. Không có gì khó hiểu khi Tần lớn lên với niềm tin không gì lay chuyển rằng cô có thể đạt đến mọi thứ. Tần vào Đại học Monash danh tiếng ở tuổi 16. Sắc sảo, nhiều tham vọng và nghiêm khắc với bản thân, ở tuổi 18, Tần trở thành người đứng đầu một tổ chức giúp đỡ những người Việt di cư đến Úc. Năm 1998, khi 20 tuổi, Tần nhận danh hiệu Thanh niên Úc tiêu biểu. Cũng trong năm đó, Tần tốt nghiệp đại học đồng thời ở hai ngành Quản trị kinh doanh và Luật.


Lê Tần thuyết trình tại hội thảo Thinking Digital 2011.


Tần chọn công việc ở một công ty luật tiếng tăm như một điều tự nhiên xuất phát từ hoạt động phục vụ cộng đồng của cô. Khi chính thức trở thành luật sư ở tuổi 22, Tần không ngừng nghĩ về những doanh nhân thành công mà cô đã gặp. Cô đặc biệt bị thu hút bởi những người khởi nghiệp ở các lĩnh vực công nghệ cao, trong đó nhiều người chỉ hơn cô ít tuổi. "Cuộc cách mạng công nghệ đang diễn ra. Tôi không muốn chỉ là người thụ hưởng. Tôi muốn tham gia hàng ngũ những người sáng tạo".

Năm 2000, trong lần thuyết trình tại Đại học Melbourne, Tần gặp Đỗ Nam, sinh viên Việt đến Úc theo chương trình học bổng của Đại học RMIT (Royal Melbourne Institute of Technology). Với sự đồng cảm về chí hướng, Tần và Nam quyết định cùng nhau khởi nghiệp.

Ý tưởng của Tần và Nam là tạo ra chức năng quét mã vạch cho điện thoại di động, cho phép người dùng đọc thông tin về sản phẩm và so sánh giá cả. Phần mềm đọc mã vạch tự động liên lạc với máy tính chủ ở dạng tin nhắn. Tần và Nam cung cấp phần mềm cho các nhà mạng với điều kiện có vẻ khiêm tốn: hưởng năm xu cho mỗi tin nhắn phát sinh từ phần mềm. Vài năm sau, phần mềm của họ phát sinh đến 150 triệu tin nhắn mỗi tháng. Thử làm phép tính đơn giản, bạn dễ dàng biết họ thu được nhiều tiền thế nào. Trở nên giàu có ở tuổi 26, Tần và Nam tiếp tục tìm kiếm ý tưởng mới.

Trong một buổi tiệc của giới doanh nghiệp, Tần tình cờ gặp một người trung niên ăn mặc xuềnh xoàng với mớ tóc rối bù dưới chiếc mũ bóng chày đội lệch. Đó là Allan Snyder, nhà khoa học từng đoạt giải thưởng Marconi danh giá do những công trình quan trọng trong quang học sợi. Khi Tần và Nam đến ăn tối ở nhà Snyder, họ hoàn toàn bị thu hút bởi câu chuyện của Snyder về sóng não. Snyder than rằng cuộc cách mạng máy tính tạo ra phần cứng và phần mềm ngày càng mạnh để xử lý âm thanh và hình ảnh nhưng hoàn toàn không tính đến việc xử lý cảm xúc, trong khi chính cảm xúc điều khiển con người.

Tần như nghe có tiếng chuông reo trong đầu mình. Snyder nói về một loại kết nối hoàn toàn mới, có thể thay đổi thế giới. Tần kể: "Chúng tôi nói chuyện với nhau đến bốn giờ sáng. Vài tháng sau khi gặp lại nhau, chúng tôi nhận ra rằng không ai trong chúng tôi có thể từ bỏ ý tưởng đó".

Thay vì tiếp cận các công ty lớn để triển khai ý tưởng của mình, Snyder quyết định mạo hiểm cùng Tần và Nam: "Tôi tự nhiên tin vào họ một cách kỳ lạ". Tần rủ thêm một người bạn khác của cô vào cuộc: Neil Weste, chuyên gia thiết kế vi mạch, người vừa bán lại công ty do anh sáng lập cho Cisco với giá hàng tỉ USD. Họ cùng nhau lập nên công ty Emotiv năm 2003.

Tần có vai trò như chất kết dính của công ty. Cô lo toan về mọi khía cạnh pháp lý nhằm đảm bảo quyền sở hữu trí tuệ của công ty và điều hành công việc với tiếng cười giòn dễ lây.


Allan Snyder, Lê Tần và Đỗ Nam.


Việc đo sóng não không phải là vấn đề mới. Máy EEG (Electroencephalography) từ lâu đã được dùng để đánh giá mức độ hoạt động của não. Tuy nhiên, khi Emotiv khởi nghiệp, chưa hề có phương tiện nào cho phép họ đến gần mục tiêu của mình. Máy EEG rất đắt, trị giá hàng chục hoặc hàng trăm ngàn USD. Do vậy, Emotiv tiếp cận mục tiêu theo hướng khác, trong đó việc xử lý tín hiệu sóng não được đặt ra như một vấn đề toán học. Emotiv chiêu mộ nhiều chuyên gia trong các ngành toán, trí tuệ nhân tạo và xử lý tín hiệu số.

Cuối năm 2004, sau một ngày đạt được tiến bộ quan trọng, mọi người ở Emotiv đều cảm thấy họ đang đến rất gần mục tiêu. Không ai về nhà chiều hôm đó. Tần và Nam cùng nhóm nghiên cứu ở lại trụ sở công ty suốt đêm để thử nghiệm phần mềm xử lý sóng não. Phần mềm có khả năng khử nhiễu và phân tích sóng não thành 90.000 thành phần khác nhau trong thời gian thực. Trước đó, để xử lý sóng não thu nhận trong 10 giây, phải cho sáu máy tính chạy trong hai ngày. Tần kể: "Đến sáng, chúng tôi biết chắc rằng mình sắp thành công". Cả nhóm kéo ra một quán cà phê để uống mừng thắng lợi.

Họ đạt được thành công trong nghiên cứu và phải quyết định ngay bước quan trọng tiếp theo. Cần làm gì để tạo ra một sản phẩm hoàn chỉnh? Liệu có nên đưa ra thị trường một sản phẩm đắt tiền và chỉ tiêu thụ được một số ít? Làm sao cắt giảm chi phí để tạo ra sản phẩm cho số đông? Liệu có nên nhượng quyền cho các công ty lớn? Tần nhớ lại: "Nam và tôi thiên về phương án nhượng quyền nhưng Snyder bảo chúng tôi: 'Chúng ta không làm việc này để kiếm tiền'. Trong khi chúng tôi ngạc nhiên thầm nghĩ Snyder đang nói với tư cách một nhà khoa học, Snyder nói tiếp rằng: 'Chúng ta làm việc này để kiếm thật nhiều tiền!". Chúng tôi cùng cười vang". Mọi việc đã rõ: họ quyết chí đi đến tận cùng con đường đã chọn.

Emotiv tiếp tục kiên trì hoàn chỉnh sản phẩm sao cho người dùng thực sự cảm thấy thoải mái và có được những trải nghiệm thú vị. Thiết bị phải gọn nhẹ, dễ dùng và có hình dáng hấp dẫn. Mặt khác, Emotiv tích cực hợp tác với những nhà sản xuất trò chơi điện tử (như Demiurge Studios ở Mỹ) để tích hợp công nghệ của Emotiv vào trò chơi. Tần giải thích: "Chúng tôi đang có cơ hội để làm nên cuộc cách mạng trong cách thức con người tương tác với công nghệ. Cơ hội sẽ mất nếu chúng tôi không đưa ra sản phẩm đạt chất lượng tốt ngay từ đầu. Vội vàng đưa ra thị trường sản phẩm còn nhiều nhược điểm là một tai họa".

Tuy nhiên, qũy thời gian của Emotiv không còn nhiều vì các công ty đối thủ bắt đầu xuất hiện: CyberLearning Technology, OCZ Technology, Hitachi, EmSense đều đang đổ tiền vào dự án chế tạo thiết bị đọc ý nghĩ qua sóng não. Lại có một nhóm nghiên cứu mạnh do quân đội Mỹ tài trợ, nhằm mục tiêu chế tạo thiết bị cho phép các binh sĩ liên lạc với nhau bằng ý nghĩ.

Đối thủ đáng gờm nhất của Emotiv là Công ty NeuroSky. Hợp tác với Công ty Sega, NeuroSky dự định đưa ra thị trường thiết bị điều khiển trò chơi điện tử bằng sóng não với giá 50 USD, rẻ hơn nhiều so với thiết bị của Emotiv nhưng chỉ nhận diện được hai trạng thái của não.


Lê Tần trình bày khả năng của thiết bị EPOC tại hội thảo Thinking Digital 2011.


Tần cùng đồng đội của cô ở Emotiv đã thử nghiệm sản phẩm của các đối thủ và vẫn tự tin rằng những sản phẩm ấy đều chưa sánh được với sản phẩm của Emotiv. Emotiv đã đạt được thỏa thuận hợp tác quan trọng với IBM nhằm ứng dụng công nghệ của Emotiv trong môi trường doanh nghiệp, cho phép những người tham gia cuộc họp ảo trên mạng dễ dàng diễn đạt cảm xúc của mình qua nhân vật ảo đại diện (avatar). Intel cũng bắt đầu quan tâm đến công nghệ của Emotiv. Ketan Paranjape - giám đốc kỹ thuật của Intel - đã giới thiệu công nghệ của Emotiv trong một cuộc họp thường niên với những đối tác và khẳng định: "Thiết bị điều khiển dựa vào ý nghĩ là phương thức kế tiếp cho sự tương tác giữa người và máy".

Triển vọng càng lớn lao, áp lực càng gia tăng đối với Tần và Emotiv. Nếu Tần không kịp thời đạt đến các mục tiêu đã định, sẽ có nhiều người khác vượt qua cô.

NGỌC GIAO lược dịch

Ý kiến bạn đọc (0)
Tên   Email

Lên đầu trang