Hồi ức Windows 95

19/03/2013 13:16

Giao diện desktop - điểm nhấn đặc biệt trong chiến dịch quảng cáo Windows 95 rầm rộ vào tháng 8/1995 - đang dần tan biến vào quá khứ?

Hệ điều hành Windows 8 sắp phát hành là bước phát triển nhảy vọt so với Windows 7. Windows 8 không còn nút bấm khởi động, không còn trình đơn khởi động của giao diện Desktop quen thuộc, vốn gắn bó với người dùng từ phiên bản Windows 4, có tên thương mại là Windows 95.

"If you start me up, I'll never stop... Ride like the wind at double speed... I'll take you places that you've never, never seen...". Giai điệu của bài Start Me Up, lời ca si tình tha thiết của những chàng Rolling Stones bỗng nhiên trở thành lựa chọn hoàn hảo để ca ngợi nút bấm khởi động Start của Windows 95, khiến Microsoft phải chi hàng triệu USD cách nay 17 năm để sử dụng độc quyền bài hát. Giai điệu Start Me Up vang lên trong phim quảng cáo Windows 95 trên các kênh truyền hình Mỹ và Châu Âu, kèm theo những dòng chữ Start exploring, Start discovering,..., Start Windows 95. Giai điệu Start Me Up vang lên trong buổi giới thiệu Windows 95 tại trụ sở Microsoft ở Redmond (bang Washington) ngày 24/8/1995, khi chủ tịch Bill Gates bước lên sân khấu, đứng trước hình phóng to của... nút bấm Start.

Bill Gates - Chủ tịch Microsoft - giới thiệu Windows 95.

Trong tháng 8/1995, Microsoft tiến hành chiến dịch quảng cáo tốn kém chưa từng có trong lịch sử truyền thông, khắc ghi thương hiệu Microsoft và Windows 95 vào ký ức người dùng PC qua dàn đèn chiếu sáng cao ốc Empire State Building ở New York, qua băng vải che phủ trọn mặt tiền cao ốc CN Tower ở Toronto, qua hàng triệu bản in số đặc biệt của báo Times được phân phát miễn phí trên đường phố London,... Ngày ấy, nhà báo David Segal của tờ Washington Post nói đùa: "Trừ khi bạn chèo xuồng giữa đại dương, bạn không thể thoát khỏi Windows 95".

Hiệu quả của chiến dịch quảng cáo cộng hưởng với sự bùng nổ nhu cầu máy tính PC trong thập niên 1990 đã tạo ra dòng người chờ đợi trong đêm, trước những tiệm phần mềm, với mong muốn sở hữu Windows 95 sớm nhất trong ngày phát hành đầu tiên. Hình ảnh ấy nay chỉ thấy ở ngày phát hành sản phẩm Apple, không còn lặp lại với các phiên bản Windows đời sau.

Niềm vui sở hữu Windows 95 trong ngày phát hành 24/8/1995.

Khác với màn hình của Windows 3.x chỉ đơn giản có cửa sổ Program Managerchứa biểu tượng của chương trình hoặc nhóm chương trình, Windows 95 nhấn mạnh sự tương tự giữa màn hình với mặt bàn (desktop). Trên mặt bàn có máy tính (My Computer), có bìa đựng hồ sơ (My Documents), có hộp chứa thư đến (Inbox), có cặp chứa tài liệu (My Briefcase) và có cả... sọt rác (Recycle Bin). Người dùng có thể đặt thêm trên mặt bàn những công cụ (chương trình) thường dùng, những tài liệu thường dùng.

Giống như trên mặt bàn, người dùng có thể nắm kéo công cụ, tài liệu để sắp đặt tùy ý. Muốn dùng công cụ, muốn mở tài liệu, người dùng bấm nhanh hai lần vào biểu tượng. Nếu mở máy tính My Computer trên mặt bàn, người dùng thấy được hệ thống thư mục trên các ổ lưu trữ của máy.

Trong thao tác mở tài liệu, Windows 95 tự động chạy chương trình thích hợp để hiển thị tài liệu trong cửa sổ, giúp người dùng xem hoặc sửa tài liệu (thay vì phải mở chương trình và dùng chương trình để mở tài liệu như trong Windows 3.x).Người dùng dễ dàng đưa một phần nội dung từ tài liệu này qua tài liệu khác hoặc đặt tạm phần nội dung ấy trên mặt bàn.Người dùng Windows 95 bắt đầu làm quen với thao tác bấm phím phải của chuột để quy định các thuộc tính của công cụ, tài liệu hoặc thuộc tính của chính mặt bàn.Thanh tác vụ Taskbar cũng là phương tiện mới dễ dùng, thuận tiện khi cần chuyển từ cửa sổ này qua cửa sổ khác.

Do không thể đặt tất cả công cụ trên mặt bàn, người dùng phải bấm nút Start để mở hệ thống trình đơn (giống như mở ngăn kéo), quan sát mọi công cụ có sẵn và tìm chọn công cụ thích hợp.

Màn hình Windows 95 khi khởi động.

Windows 95 hướng dẫn dùng nút bấm Start trong lần khởi động đầu tiên.

Hộp thư đến Inbox giúp người dùng Windows 95 làm quen với dịch vụ thư điện tử trong mạng cục bộ, cung cấp bởi sản phẩm Microsoft Exchange trên máy chủ.

Windows 95 còn là "thiên đường" của phần mềm đa phương tiện (multimedia) vì cho phép sử dụng dễ dàng màn hình có màu sắc thực, mạch âm thanh và ổ đĩa CD-ROM, không cần thao tác cài đặt phức tạp.

Giống như Windows 8 đang thể hiện nỗ lực của Microsoft nhằm rượt đuổi đối thủ dẫn trước trong cuộc đua Internet di động, Windows 95 từng là phương tiện giúp Microsoft rút ngắn khoảng cách so với đối thủ, bắt kịp và vượt qua đối thủ trong giai đoạn đầu của thời đại Internet. Trước Windows 95, Microsoft tỏ ra chậm chân do chưa lường trước tiềm năng của Internet. Lúc ấy, người dùng Internet thường đồng nhất World Wide Web với trình duyệt Netscape Navigator trên Windows 3.x hoặc trình duyệt Mosaic trên hệ điều hành IBM OS/2.

Khi Windows 95 đã gần hoàn chỉnh (đạt đến mức thử nghiệm beta), Bill Gates gửi một bức thư dài cho các cấp lãnh đạo của Microsoft với tiêu đề The Internet Tidal Wave (Sóng thần Internet), phân tích những mối đe dọa đối với Microsoft trong thời đại Internet đang mở ra. Gates nêu ra nhiệm vụ "sinh tử" phải thực hiện bằng được: làm cho máy tính PC chạy Windows trở thành phương tiện tốt nhất để sử dụng Internet. Dự án trình duyệt Internet Explorer được tiến hành hối hả sau khi Microsoft mua quyền sử dụng mã nguồn trình duyệt Mosaic.

Phiên bản Windows 95 được phát hành đợt đầu chưa kịp trang bị phương tiện để kết nối Internet. Sau một thời gian ngắn, gói phần mềm bổ sung Microsoft Plus! cho phép Windows 95 kết nối Internet bằng cách quay số điện thoại và cung cấp trình duyệt Internet Explorer 1.0. Trình duyệt Internet Explorer gắn liền với Windows cuối cùng đã loại bỏ đối thủ Navigator, đẩy Công ty Netscape vào cảnh khốn cùng.

Giống như Windows 8 vẫn duy trì giao diện Desktop ở mức độ nhất định để lôi kéo người dùng Windows nhiều thế hệ, Windows 95 có cửa sổ DOS để duy trì ở mức độ nhất định sự tương thích với di sản khổng lồ những phần mềm DOS. Windows 95 cho phép người yêu thích DOS trở về với màn hình của chế độ văn bản quen thuộc.Người dùng Windows 95 có thể kéo dài thói quen giao tiếp thông qua dòng lệnh, kéo dài vòng đời của những phần mềm DOS "thân thương" cho đến khi họ thực sự cần dùng, thực sự quen thuộc Windows 95.

Vào thời điểm Windows 95 ra mắt, có ý kiến phê phán cho rằng tòa nhà đồ sộ của Windows 95 được xây dựng trên nền móng yếu ớt của hệ điều hành DOS, so với Windows 3.x chỉ là "bình mới, rượu cũ". Quả thực, Windows 95 chạy được sau khi nạp DOS vào bộ nhớ. Tuy nhiên, đó là phiên bản DOS đặc biệt cho phép Windows 95 tổ chức lại bộ nhớ theo cách hoàn toàn khác với DOS. Windows 95 cũng làm việc trực tiếp với phần cứng, không thông qua DOS.Windows 95 là một hệ điều hành thực sự, không phải là phần mềm trên DOS, mang đến môi trường đồ họa tiên tiến trên nền phần cứng PC trung bình, không đắt. Sự kết hợp khéo léo với DOS là yếu tố quan trọng dẫn đến thành công rực rỡ của Windows 95 và cả Windows 98 (Windows 4.1) ba năm sau đó.

Sự kết hợp giao diện mới với giao diện Desktop trong Windows 8 là vấn đề phức tạp hơn vì thực chất là sự kết hợp PC truyền thống (máy để bàn hoặc xách tay) với thiết bị cầm tay dùng màn hình cảm ứng. Giao diện mới, từng mang tên Metro, lấy cảm hứng từ bảng chỉ dẫn những tuyến tàu điện ngầm, rất thích hợp với màn hình nhỏ. Màu sắc đơn giản, dễ nhìn. Biểu tượng rõ ràng, dễ chọn. Tuy nhiên, ca ngợi phong cách "biển báo giao thông" Metro trên màn hình lớn là điều không tự nhiên.

Trong khi giao diện Desktop hợp lý trên PC ngày càng bóng bẩy, ưa nhìn với Windows XP/Vista/7, giao diện Desktop trên Windows 8 phải "xuống sắc" cho phù hợp với phong cách Metro. Trong Windows 8, nút bấm Start một thời lừng danh bị loại bỏ, thay thế bởi màn hình dày đặc những biểu tượng theo phong cách Metro.

Những giá trị của giao diện Desktop xuất phát từ Windows 95 nay đã lỗi thời, đến hồi cáo chung? Có điều khó phủ nhận: giao diện Desktop nhạt nhòa trên Windows 8 làm cho giao diện Desktop trên OS X và Linux càng trở nên rạng rỡ.

NGỌC GIAO

Ý kiến bạn đọc (0)
Tên   Email

Lên đầu trang