Hình động GIF và PNG

03/09/2013 09:05

(e-CHIP Online) Hình động ở dạng thức GIF chỉ có 256 màu nhưng rất phổ biến trên mạng. Thật lạ lùng, hình động ở dạng thức PNG có màu sắc thực lại gặp nhiều khó khăn...


Ngày 29/8/2013, trang tin Huffington Post đưa tin về dịch vụ Giphy cho phép đặt hình động GIF (Animated GIF, được gọi tắt là "GIF động") trên dòng thời gian (timeline) ở Facebook. Từ lâu, Facebook không còn cho phép người dùng tải lên hình động GIF. Người dùng Facebook nay có thể tải hình động GIF lên Giphy, đưa địa chỉ mạng nhận được từ Giphy vào trang Facebook của mình và thấy hình động GIF xuất hiện ở Facebook.

Bản tin khiến những người yêu thích hình động GIF vui mừng, cứ ngỡ Giphy có thỏa thuận riêng với Facebook. Thế nhưng, về thực chất, Giphy tự động chuyển tập tin hình động GIF thành tập tin SWF (tập tin Flash). "Hình động GIF" ở Facebook thực chất là một đoạn phim Flash (giống như đoạn phim ở YouTube). Người xem phải bấm nút Play giữa khung hình khi muốn xem "hình động GIF" ở Facebook. Facebook trước sau vẫn "cấm chỉ" những hình GIF "nhúc nhích".

Dù không được chấp nhận ở Facebook, hình động GIF vẫn là phương tiện biểu cảm được ưa chuộng tại rất nhiều trang mạng. Ban biên tập từ điển Oxford tại Mỹ đã bầu chọn "GIF" là "từ thông dụng của năm 2012" (Word Of The Year 2012). Ngoài những hình GIF nhỏ xíu, "động đậy", được chèn vào dòng chữ trong thư điện tử để thể hiện cảm xúc, những hình động GIF lớn hầu hết đều có tính hài hước, là phương tiện đắc dụng của những người... thích đùa. Hình động GIF tạo nên loại hình nghệ thuật riêng, tựa như phim câm.

Dạng thức GIF (Graphics Interchange Format, đọc là "jif") do kỹ sư Steve Wilhite thuộc Công ty CompuServe thiết kế, được công bố vào năm 1987. Dạng thức GIF chỉ cho phép hiển thị tối đa 256 màu đồng thời, phù hợp với công nghệ màn hình trong thập niên 1980. Do vậy quan sát kỹ hình GIF bất kỳ được tạo từ ảnh chụp, bạn dễ thấy màu sắc hình GIF không thực, không tự nhiên, đôi khi "xấu không chịu được".

Tuy vậy, cả "GIF tĩnh" và "GIF động" trở thành dạng thức chuẩn từ thời kỳ đầu của Web nhờ sự trợ giúp của trình duyệt Netscape Navigator. Trong thập niên 1990, khi cạnh tranh với trình duyệt Navigator, trình duyệt Internet Explorer buộc phải hiển thị tốt mọi trang mạng có chứa hình ảnh GIF. Thời ấy, không ít trang mạng dùng hình động GIF quá nhiệt tình, quá mức cần thiết, khiến người xem khó chịu.

Sau thời gian "thoái trào" trong thập niên 2000, gần đây trào lưu "GIF động" trỗi dậy. Có rất nhiều công cụ chuyên dụng miễn phí để tạo ra hình động GIF, ở dạng phần mềm Web, chạy trong trình duyệt (ImgFlip, Picasion, GIFMaker,...), hoặc ở dạng phần mềm trên PC (tiêu biểu là GIMP), hoặc ở dạng phần mềm trên thiết bị di động, dùng hệ điều hành iOS/Android (GifBoom, Cinemagram,...).


Phần mềm GIFBoom trên điện thoại dùng để tạo hình động GIF.

Điều bất hợp lý rõ ràng là các phần mềm tạo hình động GIF phải giảm số màu trong hình gốc, sao cho không vượt quá 256 màu, để thích nghi với dạng thức GIF, dù màn hình ngày nay đều hiển thị được màu sắc thực (16 triệu màu). Liệu có dạng thức nào khác cũng chứa được hình động, nhưng dùng màu sắc thực? Dạng thức hình ảnh như vậy thực ra đã có từ năm 2004, gọi là Animated PNG (tập tin PNG hoặc APNG). Từ phiên bản 3.0 cho đến phiên bản 24.0 hiện nay, trình duyệt Firefox của Mozilla luôn có khả năng hiển thị hình động PNG. Dạng thức hình động PNG do hai kỹ sư của Mozilla thiết kế (Stuart Parmenter và Vladimir Vukićević). Hình động PNG được thừa nhận trong tài liệu chuẩn của Tổ chức W3C (World Wide Web Consortium).

Ngoài trình duyệt Firefox trên PC và trên thiết bị Android, các trình duyệt khác đều không có khả năng hiển thị hình động PNG (nói chính xác, chỉ hiển thị được khung hình đầu tiên của hình động PNG, khiến hình động PNG trở nên tĩnh). Trình duyệt Opera đọc hiểu hình động PNG từ phiên bản 9.0 nhưng lại thôi ủng hộ hình động PNG kể từ phiên bản 15.0 cho đến nay (phiên bản 17.0), do hình động PNG quá hiếm trên mạng. Người dùng trình duyệt Chrome muốn xem được hình động PNG phải cài đặt phần mềm bổ sung (APNG extension). Hình động PNG hiện nay vẫn chưa thoát khỏi vòng lẩn quẩn "con gà - quả trứng" (hình động PNG còn hiếm vì nhiều trình duyệt không ủng hộ, nhiều trình duyệt không ủng hộ vì... hình động PNG còn hiếm).

Dạng thức PNG (Portable Network Graphics, đọc là "ping") được thiết kế từ năm 1995 bởi PNG Group - một nhóm chuyên gia đồ họa máy tính - nhằm thay thế dạng thức GIF. Ở thời điểm đó, giải thuật nén được dùng trong tập tin GIF vẫn còn được bảo vệ bởi bằng sáng chế của Công ty Unisys. PNG Group dùng giải thuật nén khác cho dạng thức PNG, không bị ràng buộc bởi bằng sáng chế, tương tự giải thuật nén dùng cho tập tin nén ZIP. Tập tin PNG thường lớn hơn tập tin GIF khi dùng cho hình nhỏ, nhưng nhỏ hơn tập tin GIF khi dùng cho hình lớn.

PNG được thiết kế để dùng cho hình 256 màu và cho cả hình có màu sắc thực. Mỗi điểm ảnh trên hình PNG còn có "trị số alpha" tương ứng, diễn đạt độ trong (transparency), rất thuận tiện cho việc chồng hình PNG trên hình nền bất kỳ. Tuy nhiên, PNG Group lại không dự định dùng PNG cho hình động giống như GIF và thiết kế một dạng thức hình ảnh khác, tinh tế hơn nhiều, đặt tên là MNG (Multiple-image Network Graphics).

Hình động MNG có nhiều lớp, cho phép diễn hoạt những "con rối" (sprite) trên hình nền dựa vào kịch bản (được ghi ngay trong tập tin MNG). Tham vọng của MNG tương tự công nghệ Flash. Không đặt yêu cầu cao như PNG Group, Mozilla tự thiết kế dạng thức hình động PNG theo cách giống như hình động GIF, hoàn toàn tương thích với hình tĩnh PNG (mọi phần mềm đọc được hình tĩnh PNG đều đọc được khung hình đầu tiên trong hình động PNG).

Nhiều phần mềm nguồn mở cho phép tạo ra hình động MNG và PNG. Phần mềm nguồn mở APNG Assembler của kỹ sư Max Stepin là công cụ dễ dùng nhất để tạo ra hình động PNG (cho phép lắp ghép nhiều hình PNG thành hình động PNG, giao tiếp với người dùng bằng dòng lệnh). Tuy nhiên, đối với giới thiết kế đồ họa, các công cụ nguồn mở như vậy vẫn mang tính nghiệp dư!

Tháng 8/2013, trên trang mạng Kickstarter, kỹ sư Rei Kagetsuki (Nagoya, Nhật Bản) trình bày dự án của anh về việc xây dựng phần mềm nguồn mở có tính chuyên nghiệp để tạo ra hình động PNG: "Dù hình động GIF với màu sắc không đẹp có thể tạo nên ít nhiều thú vị, chúng không phải là dạng thức hình động lý tưởng vì không có màu sắc thực và kênh alpha (để diễn đạt độ trong). Hình động PNG không có những điểm yếu đó, đã hiện diện từ năm 2004 và được vài trình duyệt ủng hộ. Tuy nhiên, hình động PNG chưa được phổ biến vì thiếu những phần mềm công cụ tốt, có giao diện thân thiện. Bạn có thể ủng hộ dự án của tôi chỉ đơn giản bằng cách làm cho mọi người quan tâm đến hình động PNG, tiến đến gần hơn một thế giới với những hình động đẹp mắt". Tại trang Kickstarter, Kagetsuki đã nhận được số tiền tài trợ hơn mức dự định từ những người ủng hộ ý tưởng của anh.

Hình dưới đây giúp bạn so sánh chất lượng hình động GIF và PNG trên cùng nền trắng (nếu bạn không dùng trình duyệt Firefox, hình PNG trở thành hình tĩnh, không động).


So sánh hình động GIF (trên) và hình động PNG.

Nếu đồng ý với Kagetsuki rằng đã đến lúc phải "vượt qua GIF", bạn hãy dùng hình động PNG trên những trang mạng của mình nhé!

NGỌC GIAO


Bài liên quan:
Ý kiến bạn đọc (0)
Tên   Email

Lên đầu trang