Gương đen

27/04/2013 21:23

Bạn hãy thử hình dung thời đại mà mỗi người đều có thể lưu giữ một cách tự động, liên tục mọi hình ảnh trước mắt mình bằng thiết bị số và có thể chia sẻ hình ảnh bất kỳ trong "ký ức số" của mình với người khác...


Black Mirror (Gương đen) là tên chung của loạt phim truyền hình Anh (2011), dựng theo những kịch bản lạ lùng của tác giả Charlie Brooker. Black Mirror mô tả những thực tại trong đó con người kết nối liên tục với nhau và với quá khứ bằng thiết bị số. Hình ảnh của mỗi người, hầu như mọi hoạt động của mỗi người trong ngày, đều soi bóng trong vô vàn "gương đen" bủa vây âm thầm. "Gương đen" là thiết bị ghi nhận sự hiện diện của mỗi người, có ở khắp nơi: trên tường, trên bàn, trong tay mọi người.

Trong loạt phim Black Mirror, phim The Entire History of You mô tả tác động của thiết bị đặc biệt, được cấy ghép vào người để ghi nhận, lưu giữ mọi hình ảnh thu nhận qua mắt. Người mang thiết bị có thể xem lại những gì đã thấy ở bất kỳ thời điểm nào trong đời và cho người khác cùng xem, nếu muốn. Đó là loại ký ức được ghi thành phim, không phải trí nhớ dễ méo mó, dễ hao hụt của con người, được chia sẻ với người khác chỉ bằng lời kể. Phim xoay quanh những xung đột trong một gia đình khi người chồng thấy được hình ảnh ngoại tình rành rành trong ký ức của người vợ. Một khi có thiết bị cho phép thấy lại rõ ràng mọi hình ảnh ở bất kỳ thời điểm nào trong quá khứ, con người không thể che giấu bất cứ sự thật nào và không thể lãng quên những nỗi đau.



Khoảng cách giữa loạt phim Black Mirror và hiện thực còn rất xa nhưng những bước đầu tiên hướng đến tương lai đó đã được thực hiện.

Nhiều năm trước, chuyện gắn webcam lên người được xem là điên khùng. Với webcam trên đầu, trên ngực, con người có thể chia sẻ với người khác những gì đến với mình trong suốt 24 giờ của một ngày, con người có thể tìm lại bất kỳ thời điểm nào trong quá khứ (từ khi gắn webcam). Ý tưởng như vậy nay được đặt tên là life-logging.

Ngày nay, ý tưởng life-logging trở lại trong sản phẩm Google Glass. Người dùng kính Glass dễ dàng cho người khác thấy mọi điều mình thấy và lưu giữ tất cả trên "mây". Dù Glass còn là sản phẩm thử nghiệm và rất đắt, không có gì ngăn bạn đặt câu hỏi: nếu như mọi người đều mang kính Glass?



Google Glass


Ngoài Google Glass, có những thiết bị khác, thực hiện cùng ý tưởng life-logging, đang chuẩn bị chinh phục thị trường. Thiết bị nhỏ bé đeo trước ngực mang tên Memoto thực chất là máy ảnh 5 MP có bộ định vị GPS. Vị trí chụp ảnh được ghi vào tập tin ảnh. Trong mỗi phút, Memoto tự động chụp ảnh hai lần và gửi lên "mây" (máy chủ của Memoto) nhờ kết nối Bluetooth với điện thoại. Memoto không có nút bấm nào, tự khởi động khi người dùng gắn vào áo.



Memoto


Thiết bị mang tên Autographer cũng là máy ảnh tự động 5 MP tương tự Memoto nhưng ngoài bộ định vị GPS còn có thêm các bộ cảm ứng (sensor) để nhận biết những thay đổi của môi trường (ánh sáng, nhiệt độ,...). Autographer tự động chụp ảnh khi có một yếu tố của môi trường thay đổi, chẳng hạn, khi người đeo Autographer đi từ nhà ra đường.



Autographer


Có những dấu hiệu cho thấy Apple, Microsoft và Samsung đang thực hiện dự án smartwatch (đồng hồ đeo tay thông minh). Khi trở thành vật dụng phổ biến trong xã hội, smartwatch có lẽ cũng thực hiện chức năng life-logging.

Nhà bình luận công nghệ Martin Bryant (trang tin The Next Web) hình dung một khía cạnh xã hội của thiết bị life-logging:

"Gần đây, tôi chứng kiến một vụ phạm tội ở gần chỗ tôi ở. Tôi báo cảnh sát và những kẻ phạm tội đã bị bắt giữ. Tuy vậy, khi tôi báo cảnh sát, họ hỏi tôi thấy mấy người, ăn mặc ra sao, tôi không thể mô tả rõ ràng những kẻ phạm tội. Nếu như tôi mang Memoto hoặc Glass, sự việc sẽ đơn giản hơn nhiều.

Hình dung xa hơn, các thiết bị như vậy có thể cho chúng ta chứng cớ ngoại phạm nếu cần. Giả sử ai đó kết tội bạn, khẳng định rằng bạn ở chỗ nào đó, vào lúc nào đó. Thiết bị ghi hình bạn đeo trên người suốt ngày cho phép bạn chứng tỏ mình không ở chỗ đó, vào lúc đó. Bạn có thể trình bày chứng cớ thuyết phục rằng vào lúc đó mình đang làm gì ở chỗ khác".

Giống như mọi ý tưởng thực sự mới, thiết bị life-logging vấp phải chỉ trích gay gắt của nhiều người. Tuy sản phẩm Glass chưa xuất hiện trên thị trường, một số nhà hoạt động xã hội tại bang West Virginia đang vận động để có luật cấm dùng thiết bị thuộc loại như vậy khi lái xe. Điều luật dự thảo cấm người lái xe dùng "máy tính đeo trên người có màn hình gắn vào đầu" (a wearable computer with a head-mounted display) xem ra vẫn chưa đủ bao quát.

Dave Meinert - chủ một nhà hàng ở Seattle - vận động mọi người ủng hộ luật cấm thiết bị life-logging ở phạm vi rộng hơn. Điều chắc chắn là ông sẽ yêu cầu khách vào nhà hàng của mình không dùng thiết bị như vậy vì cho rằng mọi người đến nhà hàng cần sự riêng tư, không ai muốn hình ảnh của mình được lưu giữ bất ngờ bởi người khác.

Những địa điểm trưng bày tác phẩm nghệ thuật có lẽ cũng rất khó chịu với life-logging như đối với máy chụp ảnh, quay phim bình thường. Khi thiết bị life-logging trở nên phổ biến, những địa điểm tẩy chay thiết bị như vậy chắc chắn cũng... phổ biến.

Điều này gợi nhớ đến thời kỳ điện thoại bắt đầu có chức năng chụp ảnh (2003). Khi đó, nhiều tổ chức, cá nhân đã lên tiếng, xem tính năng chụp ảnh của điện thoại là mối đe dọa đối với quyền riêng tư. Nhiều giải pháp được đề xuất, trong đó có quy định yêu cầu nhà chế tạo phải cho đèn flash luôn hoạt động để việc chụp ảnh không thể diễn ra âm thầm.

Trong thế giới của "gương đen", con người cảm thấy mất tự do vì phải luôn giữ gìn lời ăn, tiếng nói, không thể sống buông thả, nhiều mặt. Trong thế giới của "gương đen", mọi điều dối trá nhanh chóng phơi bày, sự thật có sức mạnh vô biên, không gì ngăn nổi. Bạn nghĩ đó là điều xấu hay tốt?

NGỌC GIAO

Ý kiến bạn đọc (0)
Tên   Email

Lên đầu trang