Facebook và văn hóa Hacker

01/07/2013 01:38

Mùa hè năm 2003, trước khi vào năm thứ hai tại Đại học Harvard, Mark Zuckerberg viết những dòng mã đầu tiên cho trang mạng Facemash, tiền thân của Facebook. Zuckerberg được giới truyền thông ngưỡng mộ như một tỉ phú tự lập trẻ nhất trong lịch sử.

Thế nhưng từ điểm khởi đầu cho đến nay, Zuckerberg không có ý định làm giàu. Động lực của Zuckerberg và của Facebook xuất phát từ văn hóa Hacker (Hacker culture). Đó là điều Zuckerberg nhấn mạnh trong thư gửi các nhà đầu tư vào tháng 2/2012, trước khi Facebook phát hành cổ phiếu lần đầu. Bức thư nêu rõ những giá trị văn hóa mà Facebook theo đuổi, trong đó có niềm tin về sự biến đổi lớn lao của mạng lưới những mối liên hệ xã hội...



Mark Zuckerberg (thời sinh viên ở Harvard).


Facebook lúc đầu không được tạo lập để trở thành công ty. Facebook được xây dựng để thực hiện một sứ mạng xã hội: làm cho thế giới thêm cởi mở và được kết nối.

Chúng tôi nghĩ rằng rất cần nói cho những người đầu tư vào Facebook hiểu được sứ mạng ấy có ý nghĩa ra sao đối với chúng tôi, hiểu được những quyết định của chúng tôi, hiểu được vì sao chúng tôi làm thế này hoặc thế kia.

Ở Facebook, chúng tôi có nguồn cảm hứng bất tận đối với những công nghệ tạo ra tác động có tính cách mạng vào phương thức mà con người truyền bá và thụ hưởng thông tin. Chúng ta thường ca ngợi những phát minh như báo in và truyền hình đã biến đổi hoàn toàn nhiều thành tố quan trọng của xã hội. Đơn giản vì chúng tạo ra hiệu quả cao hơn cho việc truyền thông. Chúng làm cho mọi người đều có tiếng nói. Chúng thúc đẩy tiến bộ xã hội. Chúng thay đổi cách tổ chức xã hội. Chúng mang chúng ta lại gần nhau hơn.

Ngày nay, xã hội của chúng ta vươn đến một đỉnh khác. Chúng ta sống ở thời mà phần lớn nhân loại có thể sử dụng Internet và điện thoại di động. Đó là các phương tiện cơ bản để con người bắt đầu chia sẻ ý nghĩ, chia sẻ cảm xúc và cộng tác với bất kỳ ai họ muốn. Facebook khao khát xây dựng những dịch vụ có thể cung cấp phương tiện mạnh mẽ cho con người để chia sẻ, để một lần nữa biến đổi những thành tố cốt lõi của xã hội.

Làm cho mọi người trên thế giới được kết nối, làm cho mọi người đều có tiếng nói và góp phần biến đổi xã hội, hướng đến tương lai tốt đẹp hơn, là đáp ứng nhu cầu vô cùng lớn, là tạo ra cơ hội vô cùng lớn. Quy mô của công nghệ, quy mô của hạ tầng cần được xây dựng có thể vượt trên mọi dự đoán và chúng tôi tin rằng đó là vấn đề quan trọng nhất mà chúng tôi phải tập trung giải quyết.

Chúng tôi hy vọng làm cho mọi người liên hệ với nhau chặt chẽ hơn

Dù cho sứ mạng của chúng tôi xem chừng lớn lao, sứ mạng ấy lúc đầu được khởi sự ở mức nhỏ nhoi, chỉ phục vụ cho liên hệ giữa hai người.

Những mối liên hệ cá nhân là đơn vị cơ bản của xã hội. Nhờ những mối liên hệ, chúng ta phát hiện những ý tưởng mới, nhận thức được thế giới và mưu cầu hạnh phúc lâu dài.

Ở Facebook, chúng tôi tạo ra công cụ giúp mỗi người kết nối với người mà họ muốn, chia sẻ những gì họ muốn. Bằng cách đó, chúng tôi mở rộng khả năng của con người trong việc xây dựng và vun đắp những mối liên hệ.

Một khi con người chia sẻ nhiều hơn, dù chỉ chia sẻ giữa những người trong gia đình hoặc giữa bạn bè thân thiết, xã hội có được văn hóa phóng khoáng hơn, giúp mỗi người hiểu biết nhiều hơn về cuộc sống và góc nhìn của những người khác. Chúng tôi tin tưởng rằng điều này tạo ra những mối liên hệ ngày càng mạnh hơn giữa con người, có số lượng ngày càng lớn hơn, giúp mỗi người tiếp xúc ngày càng nhiều hơn những quan điểm đa dạng.

Bằng cách giúp đỡ mỗi người xây dựng những kết nối như vậy, chúng tôi hy vọng biến đổi lề lối truyền bá và thụ hưởng thông tin. Chúng tôi nghĩ rằng hạ tầng thông tin của thế giới sẽ giống như mạng lưới những mối liên hệ xã hội được vun đắp từ dưới lên hoặc được tạo dựng ngang hàng, thay vì cấu trúc nguyên khối, phát triển từ trên xuống vẫn tồn tại cho đến nay. Chúng tôi cũng tin rằng cung cấp cho mỗi người quyền kiểm soát những gì họ chia sẻ là nguyên tắc nền tảng của quá trình biến đổi đó.

Facebook hiện đã có hơn 800 triệu người dùng với trên 100 tỉ mối liên hệ. Mục tiêu của chúng tôi là giúp cho việc thiết lập những mối liên hệ diễn ra ngày càng nhanh.

Chúng tôi hy vọng cải tiến cách thức con người liên hệ với doanh nghiệp và nền kinh tế

Chúng tôi nghĩ rằng khi thế giới phóng khoáng hơn, có nhiều kết nối hơn, nền kinh tế sẽ mạnh hơn, với nhiều doanh nghiệp có thực lực để tạo ra sản phẩm và dịch vụ tốt hơn.

Khi con người kết nối nhiều hơn, họ có nhiều cơ hội tiếp nhận ý kiến từ những người mà họ tin cậy về sản phẩm và dịch vụ mà họ sử dụng. Điều này giúp phát hiện dễ dàng hơn những sản phẩm tốt nhất, giúp cải tiến chất lượng và hiệu quả mọi mặt trong cuộc sống.

Do phát hiện dễ dàng hơn những sản phẩm tốt, doanh nghiệp sẽ được tưởng thưởng vì nỗ lực của họ khi tạo ra sản phẩm tốt. Đó là sản phẩm được thiết kế tốt, nhờ tiếp nhận tốt ý kiến của người dùng, dựa vào những mối liên hệ đích thực, trực tiếp với khách hàng. Chúng tôi thấy rằng những sản phẩm có tính xã hội từ khâu thiết kế (social-by-design product) có sức thu hút cao hơn những sản phẩm được thiết kế theo cách truyền thống. Chúng tôi mong mỏi ngày càng có nhiều sản phẩm được thiết kế theo hướng đó.

Facebook đã tạo ra nền tảng giúp hàng trăm ngàn doanh nghiệp tạo ra sản phẩm có chất lượng tốt hơn, có tính xã hội cao hơn. Chúng tôi đã thấy phương thức mới có tính đột phá như vậy trong các ngành công nghiệp trò chơi, âm nhạc và truyền thông. Chúng tôi mong được thấy thành tựu tương tự trong nhiều ngành khác nữa.

Chúng tôi hy vọng thay đổi mối liên hệ của con người với các chính phủ và tổ chức xã hội

Chúng tôi tin tưởng rằng bằng cách giúp mỗi người có phương tiện chia sẻ thông tin, ngày càng có nhiều hơn những đối thoại chân thành và minh bạch với chính phủ, giúp mỗi người thể hiện trực tiếp quyền làm chủ, giúp mỗi viên chức thể hiện trách nhiệm giải trình, từ đó đạt tới giải pháp tốt hơn cho những vấn đề lớn nhất đang tồn tại: vấn đề tạo việc làm, vấn đề giáo dục và y tế.

Bằng cách giúp mỗi người có phương tiện chia sẻ thông tin, chúng tôi thấy con người đang tạo ra tiếng nói của mình ở quy mô chưa từng có trong lịch sử, khiến các chính phủ không thể bỏ qua.



Trang Thefacebook (phiên bản đầu của Facebook, xuất hiện đầu năm 2004).


Sứ mạng và doanh nghiệp của chúng tôi

Tôi bắt đầu tự tay viết phiên bản đầu tiên của Facebook chỉ đơn giản vì có đôi điều mà tôi muốn làm. Về sau, hầu hết ý tưởng được thể hiện trong Facebook đến từ những người tài năng mà chúng tôi mời gọi vào đội ngũ của mình.

Những người tài năng rất quan tâm đến việc đóng góp xây dựng điều kỳ diệu nhưng họ cũng cần kiếm tiền. Trong quá trình xây dựng đội ngũ, tiếp cận với thị trường quảng cáo và các nguồn đầu tư, tôi hiểu được rằng phải xây dựng một công ty mạnh, có hoạt động kinh tế chắc chắn và tăng trưởng bền vững mới có thể thu hút nhiều người góp sức cùng chúng tôi để giải quyết những vấn đề quan trọng.

Nói ngắn gọn: chúng tôi không tạo ra dịch vụ để kiếm tiền, chúng tôi kiếm tiền để tạo ra dịch vụ tốt hơn.

Và chúng tôi nghĩ rằng đó là cách thức tốt để xây dựng dịch vụ. Tôi cho rằng hiện nay ngày càng có nhiều người muốn dùng dịch vụ từ những công ty có niềm tin vào điều gì đó cao hơn ham muốn lợi nhuận tối đa.

Tập trung vào sứ mạng, xây dựng dịch vụ tốt cũng tạo ra lợi ích tốt nhất trong dài hạn cho những cổ đông và đối tác. Nhờ vậy, chúng tôi tiếp tục thu hút được tài năng và tạo ra dịch vụ tốt hơn nữa.

Lề lối Hacker

Để xây dựng một công ty mạnh, chúng tôi nỗ lực làm cho Facebook trở thành nơi làm việc tốt nhất của người tài năng, nơi mà họ có thể tác động mạnh vào thế giới và học hỏi từ những tài năng khác. Chúng tôi vun đắp cho văn hóa đặc thù của công ty mà chúng tôi gọi là "Lề lối Hacker" (The Hacker Way).

Từ hacker thường được giới truyền thông dùng với nghĩa tiêu cực, thiếu công bằng, chỉ những kẻ bẻ khóa, truy cập máy tính bất hợp pháp. Trong thực tế, hack nghĩa là nhanh chóng tạo ra điều gì đó, vượt qua giới hạn của những điều khả dĩ. Như thường lệ, bản thân việc đó có thể phục vụ cho mục tiêu tốt hoặc xấu, nhưng tuyệt đại đa số những hacker mà tôi gặp đều là những người có lý tưởng, luôn mong muốn tạo ra tác động tích cực.

"Lề lối Hacker" là một phương thức xây dựng nhanh, trong đó có sự lặp lại và cải tiến liên tục. Hacker luôn tin rằng bao giờ cũng có cách tốt hơn, không có việc gì được xem là hoàn tất. Họ luôn muốn vượt qua giới hạn, trước những người khẳng định rằng "không thể" hoặc hài lòng với hiện trạng.

Hacker luôn cố gắng tạo ra dịch vụ tốt nhất trong dài hạn bằng cách nhanh chóng đưa ra chức năng mới và học hỏi, cải tiến liên tục thay vì mong muốn làm mọi việc đúng đắn ngay trong lần đầu. Để thực hiện lề lối này, chúng tôi xây dựng cơ chế thử nghiệm có thể xét duyệt đồng thời bất cứ lúc nào cả ngàn phiên bản khác nhau của Facebook.

Hack cũng bao hàm tính thực hành, tính năng động. Thay vì tranh luận từ ngày này qua ngày khác về cách nào là tốt nhất, điều gì là có thể hoặc không thể, hacker luôn làm mẫu để chứng minh điều gì đó là khả dĩ. Ở mọi nơi trong trụ sở Facebook, bạn sẽ luôn biết đến châm ngôn của hacker: Mã nguồn thắng lý lẽ (Code wins arguments).

Văn hóa Hacker cực kỳ phóng khoáng và kính trọng thực tài. Hacker luôn tin vào chiến thắng của người có ý tưởng tốt nhất và thực hiện tốt nhất, luôn coi khinh những người lươn lẹo, miệng lưỡi.

Để vun đắp cho văn hóa Hacker, cách vài tháng chúng tôi lại tổ chức một hackathon (từ ghép bởi hai từ hackmarathon, diễn đạt cuộc thi lập trình kéo dài liên tục trong vài ngày đêm - ND). Đó là cuộc thi tài trong đó mọi người thử nghiệm ý tưởng mới. Kết cuộc, toàn đội ngũ của chúng tôi tập trung lại để xem xét tất cả những thứ đã tạo ra. Trong những sản phẩm thành công nhất của chúng tôi, có nhiều thứ xuất phát từ những kỳ hackathon như chức năng Timeline, chức năng trò chuyện, chia sẻ phim ảnh, công cụ lập trình cho thiết bị di động và một số phần mềm hạ tầng quan trọng nhất của chúng tôi như trình biên dịch HipHop (phần mềm biên dịch mã nguồn PHP của Facebook thành mã nguồn C++ trước khi chạy trên máy chủ để đạt tốc độ cao hơn - ND).



Mark Zuckeberg khai mạc hackathon tại trụ sở Facebook ở Palo Alto, Calif. (18/5/2012).



Biểu tượng của hackathon tại Facebook.


Những điều vừa kể đều liên quan đến kỹ thuật, nhưng chúng tôi chắt lọc từ văn hóa Hacker để hình thành năm giá trị cốt lõi trong hoạt động của Facebook:

Tập trung vào tác động lớn nhất

Chúng tôi luôn tập trung giải quyết những vấn đề quan trọng nhất, có tác động lớn nhất. Điều này tưởng như đơn giản nhưng chúng tôi thấy rằng không ít công ty lãng phí thời gian vào những vấn đề phụ. Chúng tôi mong mỏi mọi nhân viên Facebook nhạy bén với việc phát hiện và giải quyết những vấn đề có tác động lớn nhất.

Chuyển động nhanh

Chúng tôi phải chuyển động nhanh để tạo dựng được nhiều hơn, học hỏi nhanh hơn. Nhiều công ty chuyển động chậm lại vì sợ sai lầm, thay vì sợ mất cơ hội. Chúng tôi có châm ngôn: Nhanh và đột phá (Move fast and break things). Không có đột phá nào nghĩa là chuyển động chưa đủ nhanh.

Táo bạo

Tạo dựng những điều lớn lao nghĩa là chấp nhận rủi ro. Nhiều công ty lo sợ rủi ro, không dám thực hiện những điều táo bạo. Trong thế giới đang thay đổi nhanh, lo sợ rủi ro đồng nghĩa với chấp nhận thất bại. Chúng tôi có một châm ngôn khác: Không chấp nhận rủi ro là rủi ro lớn nhất (The riskiest thing is to take no risks).

Phóng khoáng

Chúng tôi tin rằng thế giới phóng khoáng hơn là thế giới tốt hơn, trong đó con người có quyết định tốt hơn, tác động mạnh hơn nhờ có nhiều thông tin hơn. Điều này cũng đúng trong phạm vi một công ty. Chúng tôi nỗ lực để mọi nhân viên hiểu biết về công ty ở mức nhiều nhất có thể.

Tạo giá trị xã hội

Tôi xin nhắc lại, Facebook tồn tại để tạo ra thế giới phóng khoáng hơn, kết nối nhiều hơn, không chỉ là để tạo ra một công ty. Chúng tôi mong mỏi mọi người ở Facebook tập trung vào việc tạo ra giá trị thực cho thế giới trong mọi việc họ làm.

Xin cảm ơn bạn đã dành thời gian đọc thư này.

NGỌC GIAO lược dịch

Ý kiến bạn đọc (0)
Tên   Email

Lên đầu trang