|
Câu chuyện chú bé bán bánh ḿ & “D32” |
Ngày 20/2/2003, phần mềm chông virus “D32” chạy trên
nền Windows 32 bit của tác giả Trương Minh Nhật Quang
tṛn hai tuổi. Đặc biệt, sau khi e-CHÍP số 2 đăng Tâm
thư Trương Minh Nhật Quang, Toà soạn và tác giả “D32”
nhận được khá nhiều e-mail chia sẻ “tâm sự” của anh.
Trong những e-mail ấy, không ít người muốn biết thêm về
nhân vật khiêm tốn và “hơi bị... kín tiếng” này trong
giới tin học!
Dù nay anh đă chíp thêm vai... Biên tập viên e-CHÍP,
phải “công phu” lắm chúng tôi mới thuyết phục được anh
chịu kể chuyện về ḿnh. Mời bạn cùng theo dơi những
chặng đường gian khó của chàng trai quê gôc Hà Tiên này.
Lời kê của một chú bé bán bánh ḿ...
“Năm 1976, khi ba tôi trở lại sau một thời gian phải
vắng nhà, gia đ́nh tôi gần như không c̣n tài sản nào v́
tất cả đă được má tôi bán đi để nuôi tám đứa con. Đồng
lương giáo viên của má tôi không đủ trang trải trong
ngoài. Bà vừa đi dạy, vừa đan áo len bỏ hàng chợ. Các em
tôi bán thuốc lá dạo, c̣n tôi phụ ba “đổi nước” mướn
(bằng một thùng phuy sắt đặt trên xe gỗ, kéo bằng sức
người). Hôi đó, sức khoẻ của ba đă giảm rât nhiêu nên
tôi chỉ mới 12 tuổi đă phải lao động như một người
lớn...
Năm 1978, khi chiến tranh biên giới Tây Nam nổ ra, như
mọi người dân khác ở Hà Tiên, gia đ́nh tôi sơ tán khỏi
thị trấn, theo ḍng người lánh nạn về bên kia sông để
tránh tầm pháo của giặc. Vừa làm ruộng, vừa làm thuê,
chúng tôi vẫn đến lớp đều đặn. Học ở đ́nh chùa, ngoài
vạt ruộng, dưới hầm dă chiến hoặc gầm bàn để tránh pháo.
Phải mất hai năm, chúng tôi mới học xong chương tŕnh
lớp 8. Cuối năm tổng kết, có đứa mất tích, đứa chết trên
đường đến lớp. Cô giáo tôi cũng chết v́ một quả pháo rớt
vào trường học. Tôi th́ may mắn hơn, chỉ phải nằm trạm
xá hơn một tháng do vướng kíp nổ.
Lúc đó, hầu như ngày nào chúng tôi cũng phải ăn khoai
trừ bữa. Có một kỷ niệm khó quên: tôi được má nhờ đi mua
khoai chịu cho bữa “cơm chiều”. Lúc ôm rổ khoai ngang
qua hàng gạo, v́ sợ bà chủ trông thấy sẽ đ̣i nợ, tôi cắm
cúi đi mà không dám nh́n xung quanh rồi luống cuống đụng
vào người khác, làm khoai văng tung toé giữa chợ. Oái
oăm thay, bà chủ hàng gạo lại chạy ra nhặt hộ, c̣n tôi
th́ đỏ mặt, đứng lóng ngóng...
Chiến tranh biên giới lắng dịu, gia đ́nh tôi về lại thị
trấn, gom góp nhặt nhạnh đủ thứ vật liệu để cất một túp
lều nhỏ trên nền nhà cũ trống hoác. Mười con người sống
trong chiếc lều tênh hênh gần cả năm trời. Những đêm mưa
lớn, không ai ngủ được v́ mưa tạt và gió thốc. Thời gian
này, tôi đi bán bánh ḿ dạo. Từ 4 giờ sáng, tôi đă thức
dậy, bán đến 6 giờ rồi cuốc bộ thêm bốn cây số đến lớp
học. Vào giờ chơi, tôi mang bánh đến từng lớp nhờ bạn bè
mua giúp. Tan trường, tôi trở về nhận bánh mới và tiếp
tục bán đến 12 giờ khuya mới về nhà, sau đó tranh thủ
ngủ để 4 giờ trở lại ḷ... Có lần thấy tôi học sút, thầy
chủ nhiệm - vốn rất thương tôi - đă rầy tôi giữa lớp.
Tôi chỉ biết ôm bao bánh ḿ ra sau hè quệt nước mắt...
Tuy nhiên, sau lần đó, tôi đă cố gắng sắp xếp lại thời
khoá biểu của ḿnh và tranh thủ học vào những lúc chờ
bánh chín ở ḷ. Năm ấy, tôi đoạt được giải nh́ kỳ thi
học sinh giỏi toán của huyện...”
“D2” đă ra đời như thê nào?
Chú bé ở Hà Tiên ây tên Trương Minh Nhật Quang, tác giả
chương tŕnh chông virus máy tính “D2”, nay là “D32”.
Có được sự thành đạt như hôm nay, Quang c̣n phải tiêp
tục trải qua nhiêu chặng đường khác gian khô không kém.
Đê có thê tiếp tục học hết PTTH, ngoài việc bán bánh ḿ,
anh làm đủ nghề: sửa xe lề đường, bốc vác ở bến xe - bến
tàu, dọn hàng chợ, rôi làm thợ hồ, cào ruộng muối, thậm
chí nhận cả việc bốc mộ thuê... Thấy con ham học, ba má
anh đă cố lo cho Quang và đứa em kế lên TPHCM học, ở nhờ
nhà người bác. “Cuối năm đó, tôi tốt nghiệp PTTH loại
giỏi, lên nhận phần thưởng trong bộ quần áo thùng th́nh
quá khổ (của anh họ tôi cho, v́ đêm trước kẻ trộm đă lẻn
vào dọn sạch mấy bộ quần áo đi học của tôi)” – anh Quang
kê.
Sau đó, dù thi rớt đại học, anh vẫn không nản ḷng. Vừa
tham gia công tác trong Đội Thanh niên xung kích của địa
phương như canh pḥng phố xá, đào kênh, vận chuyển lương
thực, vũ khí cho các tuyến pḥng thủ dọc theo biên giới,
vừa miệt mài tự ôn luyện chờ ngày thi đại học. Quang học
bất cứ lúc nào có thể, dù trên bờ kênh mới đào hay dưới
mái hầm dă chiến. Ban đêm giữa đồng không có đèn, anh
đốt vỏ tràm một ḿnh ôn luyện. Năm 1985, Quang đăng kư
thi vào trường Đại học Cần Thơ. Kết quả thật bất ngờ:
chỉ có anh là thí sinh duy nhất của huyện, lại là thí
sinh tự do, trúng tuyển diện chính quy với 18,5/30 điểm,
đứng sau người cao nhất tỉnh 0,5 điểm. Thế nhưng anh vẫn
không được nhận vào học. Ba má anh phải gơ cửa khắp nơi.
May nhờ có người bác nói giúp, Quang mới được nhận nhưng
phải chuyển ngành và học trễ mất một tháng.
Bốn năm đại học thật vất vả với những khó khăn muôn thuở
của một sinh viên nghèo như Quang. “Tuổi thơ gian khổ đă
giúp tôi thích nghi với đủ nghề như chạy xe đạp ôm, dạy
kèm, làm thuê... Nhờ đạt loại giỏi ở năm thứ ba, tôi là
một trong hai sinh viên của Khoa được nhận học bổng đầu
tiên của Canada dành cho sinh viên Đại học Cần Thơ. Tốt
nghiệp Đại học với số điểm 44/50, tôi xin được ở lại
Khoa để tiếp tục học tập và công tác nhưng vân bị từ
chối. Tôi trở về dạy ở trường PTTH Hà Tiên trong khi cô
gái tôi yêu vẫn ở lại Cần Thơ công tác...” - anh bôi hôi
kê.
Cuối năm 1990, anh cưới được người ḿnh yêu. Sau khi
cưới xong, họ trở về với công việc của ḿnh và hàng
tháng lại vượt... 210km để đến với nhau trong mừng mừng
tủi tủi. Tuy vậy, cuộc sống của họ vân chưa hêt sóng
gió: vợ Quang mắc phải một chứng bệnh hiểm nghèo, anh
phải xin nghỉ việc để nuôi vợ từ Cần Thơ tới TPHCM.
Những lúc thiếu tiền, anh gửi vợ cho các d́ phước trông
nom rồi dong ruổi khắp miền Tây bằng nghề giao ảnh để
kiếm tiền mua thuốc cho vợ. Một năm sau, khi về lại Cần
Thơ, vợ Quang vẫn c̣n yếu chưa đi dạy được, trong khi
anh lại thất nghiệp nên cuộc sống của họ càng thêm khó
khăn. Ngoài việc chạy xe đạp ôm, nuôi cá bột, làm cỏ
mướn, Quang c̣n về quê mượn lúa, xay gạo chở qua Cần Thơ
bán lẻ kiếm tiền chợ. Có lần chở 200kg gạo bị sóng đánh
đắm, hai vợ chông đem sô gạo ít ỏi vớt lại được trải ra
nền gạch rồi thay phiên nhau quạt…
Sau đó, nhờ có người giới thiệu, Trung tâm Đại học Tại
chức Cần Thơ đă nhận Quang và tạo điều kiện cho anh được
học Tin học theo nguyện vọng. Thế là anh gởi vợ về sống
với ba má để lên TPHCM, lân này là học tin học sáu tháng
ở Trung tâm của Đại học Kinh tế TPHCM... “Tháng 2/1992,
một máy tính ở cơ quan tôi xuất hiện một đồng hồ nhỏ
trên màn h́nh. Biết máy bị nhiễm virus, tôi rất lo lắng
v́ chưa t́m được chương tŕnh diệt virus Clock ây. Ư
tưởng tạo ra một phần mềm diệt virus để tự bảo vệ ḿnh
đă thôi thúc tôi lao vào nghiên cứu ngôn ngữ Assembly.
Sau bôn tháng miệt mài trên chiếc máy XT của cơ quan,
tôi đă biên dịch thành công chương tŕnh chống virus
Dir2/FAT, loại virus từng gây lúng túng cho không ít
phần mềm chống virus lúc bấy giờ. Do nghe nhầm tên
virus, tôi đă đặt tên cho sản phẩm của ḿnh là “D2”. Về
sau, lúc biết đích xác danh tánh của nó, v́ muốn giữ lại
tên gọi đầu tiên, tôi chỉ giải thích đơn giản: D2 là
“Detect and Destroy Viruses” (T́m và Diệt Virus)...” –
Trương Minh Nhật Quang bật mí.
Virus thứ hai được anh cập nhật vào chương tŕnh “D2” là
Little Girl. Virus này đă phá vỡ cấu trúc “D2” trên nền
duyệt đĩa vật lư, khiên anh lại phải làm việc cật lực để
thay đổi cấu trúc chương tŕnh giúp “D2” có thể diệt các
F-virus khác. Virus thứ ba là Clock, lại thêm một phen
mày ṃ phương pháp diệt các B-virus...
Và anh kê tiêp, với nụ cười hiên hậu trong khi mắt lại
ánh lên nét tinh nghịch: “Lúc này, vợ tôi đă có thể đi
dạy được. Tích lũy một thời gian, chúng tôi để dành được
đâu chừng một triệu đồng. Chúng tôi quyết định mua một
chiếc máy tính 286 màn h́nh mono, không có đĩa cứng. Giá
máy lúc ấy là 5.100.000 đồng, khoản tiền c̣n thiếu do họ
hàng và bạn bè cho mượn. Tuy đă vét đến đồng bạc cuối
cùng song trưa hôm ấy, dù ăn cơm với nước tương mà chúng
tôi vẫn thấy rất ngon v́ món... “ngó máy vi tính”!”.
Đê đi tiêp con đường đă chọn...
Đê có tiền trả nợ, Quang tổ chức một lớp tin học ngay
tại nhà. Lớp đầu tiên chỉ có bôn học viên, gồm bà chị
họ, anh hàng xóm tốt bụng, một em sinh viên ở trọ cạnh
nhà và... vợ anh. Lớp thứ hai, thứ ba rồi thứ tư có “khả
quan” hơn, theo cách anh nói. Nhờ vậy, tám tháng sau, vợ
chông anh trả dứt nợ.
Thời gian đầu viết “D2” trên máy đĩa ảo, Quang rất vất
vả v́ lập tŕnh Hợp ngữ thường gây treo máy. Khi viết
các thủ tục video, anh phải... tưởng tượng màu trên màn
h́nh... mono đơn sắc. Măi tới đầu năm 1995 khi mua được
chiếc máy tính 386 SX-25, công việc của anh mới nhẹ hơn
đôi chút. Tuy vậy, viết “D2” không mang lại chút lợi
nhuận nào cho Trương Minh Nhật Quang. Một số người c̣n
liệt anh vào “hàng ngũ phá hoại”, v́ cho rằng những
người viết chương tŕnh chống virus thường... tạo ra
virus (!). Mặc dù bị hàm oan, anh vẫn lặng lẽ tiêp tục
công việc với nguôn động lực chính là “D2” ngày càng
được sử dụng rộng răi, giúp ích cho ngày càng nhiều
người...
Năm 1994, vợ chông anh có con trai đầu ḷng. Năm sau,
Quang thi đậu vào khóa đầu tiên của Viện Tin học sử dụng
tiếng Pháp (IFI) ở Hà Nội. Ngoài thời gian học trên lớp,
anh vẫn kiên tŕ phát triển “D2”; t́m cách áp dụng những
kiến thức mới vào sản phẩm của ḿnh. Năm 1997, Quang tốt
nghiệp Cao học với đề tài “Hệ chẩn đoán thông minh virus
lạ”, được Hiệp hội Công nghệ thông tin và Toán ứng dụng
của Canada mời báo cáo tiếp cận mới về công nghệ tri
thức. (Tuy vậy, chuyến đi của anh không thành v́...
không có tiên mua vé máy bay!)
Đên năm 1998, anh được mời báo cáo tại Hội nghị Công
nghệ Thông tin các nước ASEAN tổ chức ở Hà Nội. Sau đó,
năm 1999, anh có dịp báo cáo đề tài “Nhận dạng virus lạ”
ở Hội nghị Quốc tế về Công nghệ thông tin Tiên tiến do
Hàn Quốc tổ chức. Kể từ đó, thuật ngữ “Detect” (Phát
hiện) đă được thay bằng “Diagnose” (Chẩn đoán) trong tên
gọi của “D2”.
“Cuối cùng th́ thế kỷ XX cũng khép lại ở năm 2000. Cũng
năm này, Microsoft giới thiệu hệ điều hành Windows 2000,
chính thức loại bỏ MS-DOS ra khỏi Windows. Trước sự kiện
đó, mặc dù “D2” c̣n chạy được trên Windows 9x, tôi vẫn
quyết định ngừng phát triển “D2” để đầu tư cho phiên bản
chạy trên Windows. Như vậy, sau chín năm phát triển
(1992-2001), “D2” đă hoàn tất sứ mệnh lịch sử của nó,
trở thành phần mềm chống virus chạy trên DOS có thời
gian sống lâu nhất của Việt Nam.” – anh Quang nói.
Sau một thời gian nghiên cứu, vào đầu tháng 2/2001, phân
mêm mới của Trương Minh Nhật Quang (chống virus trên
Windows) đă hoàn tất. Anh kể ḿnh cứ phân vân măi khi
đặt tên mới cho phần mềm này. Bởi thông thường, các
chương tŕnh chông virus (anti-virus) thường đặt tên với
hậu tố AV. Tên mới phải kế thừa từ tên cũ “D2”, vốn đă
vượt ngoài thông lệ, v́ vậy các tên có hậu tố AV lần
lượt bị gạt bỏ. Sau nhiều ngày đắn đo mà vẫn chưa đặt
được tên gọi cho phần mềm, tối 19/2/2001 khi đọc bức
e-mail có câu “Tôi muốn xin chép phần mềm D3 của
anh...”, Quang đă t́m được ư tưởng: Đây chính phần mềm
“D3 mới” mà mọi người đang kỳ vọng. Phần mềm này chạy
trên nền Windows 32 bit, phát triển từ “D2” nên được đặt
tên là... “D32 – Diagnose and Destroy Viruses for
Windows 32”. Phần mềm ra mắt mọi người vào ngày
20/2/2001, trùng với ngày sinh của người sáng tạo nên
nó, trở thành Anti-virus chạy trên Windows đầu tiên của
Việt Nam.
“Từ khi viết “D32”, công việc của tôi càng vất vả hơn
trước, nhất là lúc chúng tôi chuẩn bị có đứa con thứ
hai, rồi đón bé chào đời, nuôi nấng chăm sóc... Ban
ngày, tôi phải lên lớp giảng bài cho sinh viên, thực
hiện các công tác của cơ quan. Ban đêm th́ đọc tài liệu,
soạn bài, trả lời e-mail và cập nhật “D32”. Đêm nào, tôi
cũng làm việc đến gần 1 giờ sáng mới được ngủ...”- anh
gởi e-mail tâm sự với chúng tôi. “”Con gái chúng tôi vừa
tṛn một tuổi, c̣n “D32” cũng mới tṛn hai tuổi. Mặc dù
di chứng bệnh cũ của vợ tôi vẫn ám ảnh thường xuyên,
chúng tôi vẫn kiên tŕ đấu tranh với bệnh tật. Gia đ́nh
tôi hiện sống rất hạnh phúc ở Cần Thơ, mảnh đất đă đưa
chúng tôi đến với nhau, gắn bó và chứng kiến những thăng
trầm của cuộc sống từ những ngày đầu gian khổ. Mặc dù
c̣n quá sớm để đánh giá vai tṛ của “D2” và “D32” trong
những năm qua nhưng chúng tôi rất tự hào v́ đă sống và
làm việc thật có ích. Tôi mong ḿnh có đủ nghị lực đi
tiếp con đường đă chọn, góp phần nhỏ vào việc bảo vệ an
toàn dữ liệu cho người Việt Nam sử dụng máy tính.”
Nghị lực, chắc chắn anh vân thừa nghị lực đê đi tới măi,
như ngày nào c̣n gian khó mà vẫn vượt qua được. Bên anh,
sẽ luôn có sự giúp sức với cả tâm ḷng của chúng tôi:
e-CHÍP và bạn đọc quư mên của ḿnh!
Nhỏ: Vừa học, vừa “đôi nước” mướn. Học ở đ́nh chùa,
ngoài vạt ruộng hay dưới hâm dă chiên...
Lớn thêm một chút: Sửa xe lề đường, bốc vác ở bến xe -
bến tàu, dọn hàng chợ rôi làm thợ hồ, cào ruộng muối, kể
cả bốc mộ thuê... đê có điêu kiện học xong bậc PTTH.
Khi lập gia đ́nh: Phải nghỉ dạy đê chạy xe đạp ôm, nuôi
cá bột, làm cỏ mướn, mượn lúa đê xay gạo bán lẻ... kiếm
tiền trị bệnh cho vợ.
Ngày nay: Cả hai anh chị đêu là giáo viên – anh theo
công nghệ thông tin, chị th́ sư phạm ngoại ngữ (tiêng
Anh). |
|
|
|
