|
Tự học để thành "Tài" |
Đa tài
Một buổi sáng mùa mưa năm 1997, trong quán cà phê của
Câu lạc bộ nhiếp ảnh Đà Lạt, tôi bắt gặp một anh chàng
cao trên 1,7m, mang đôi kính cận loạn dày cộp, bộ dạng
ngơ ngác khác hẳn các tay máy ảnh ở phố núi này. Người
ta giới thiệu đó là “Tài, mới từ Sài G̣n lên, đă... bén
duyên Đà Lạt”. Một cô gái Đà Lạt với nụ cười hiền dịu
phía sau quầy cà phê đă níu chân anh chàng này lại...
Vài hôm sau, dù chưa kịp xem ảnh anh chàng chụp nhưng
tôi đă được đọc những bài viết của Tài ở mục “Nhiếp ảnh”
mới mở trên tờ Đà Lạt Nguyệt San do Tài được giao thực
hiện và “tranh thủ” đưa ngay bạn đọc làm quen với những
khái niệm rất hấp dẫn và mới mẻ: nghệ thuật thị giác,
văn hóa thị giác... Vài tháng sau, bạn đọc báo Đà Lạt
nhận ra tờ báo của họ đă lột xác, maquette rất hiện đại
và trang nhă. Hỏi ra, mới biết Tài đă được mời lo luôn
phần tŕnh bày mỹ thuật.
Những người bạn ở báo Lâm Đồng rủ Tài về làm việc và
công việc đầu tiên mà Tài chính thức được phân công là
nhân viên tŕnh bày (gọi nôm na là... “kỹ thuật vi
tính”). Sau một thời gian nữa, Tài đề xuất ứng dụng
những phần mềm mới nhất cho việc dàn trang vừa đẹp, vừa
nhanh lại chính xác và chuyển giao kỹ thuật cho các kỹ
thuật viên. Tổng Biên tập báo Lâm Đồng khi ấy tiếp tục
giao luôn cho Tài phần biên dịch các thông tin quốc tế
cho ba số báo hàng tuần, Tài vui vẻ nhận nhiệm vụ dù
công việc mà anh thích nhất là đi săn ảnh với một bộ đồ
nghề rất chuyên nghiệp...
Đến chơi nhà Tài, tôi ngạc nhiên khi thấy trên giá có
hàng chục cuốn sách về tin học, nhiếp ảnh do Tài dịch và
biên soạn với nhiều bút danh. Đặc biệt, trên giá sách ấy
có cả bản dịch những tác phẩm văn học của các văn hào
nổi tiếng như Franz Kafka (Tiệp Khắc), Ray Bradbury (Mỹ)
mà anh đă chuyển ngữ và được nhiều nhà xuất bản trong
nước ấn hành. Tôi hỏi: “Sao ông không ở Sài G̣n làm
việc?”. Tài chỉ vào chiếc máy tính cá nhân: “Tôi ở trong
góc núi, nhưng có khác ǵ ở Sài G̣n đâu”. Hoá ra cuối
năm 1997, sáu tháng sau khi Việt Nam bắt đầu cung cấp
dịch vụ internet, Tài đă đăng kư sử dụng và là khách
hàng internet thứ 57 của Lâm Đồng, đồng thời là cá nhân
đầu tiên ở Đà Lạt bỏ tiền túi để truy cập internet. Rồi
tôi tiếp tục ngạc nhiên khi ghé vào địa chỉ www.vcgc.org
của Câu lạc bộ guitar cổ điển Việt Nam và nhận ra Trần
Đức Tài, một thành viên với đóng góp không nhỏ cho Câu
lạc bộ này. Ít bữa sau, tôi c̣n gặp Tài ngồi trao đổi
công việc với các chuyên gia lập tŕnh ở Dalat
Technique...
Ở báo Lâm Đồng, người ta đă quen thấy một anh chàng đeo
kính cận dày cộp, ít nói và làm việc cật lực như không
c̣n biết chung quanh. Thế nhưng ai có việc cần hỏi cũng
được trả lời tận t́nh, không ngắn và cũng không dài hơn.
Thỉnh thoảng khi có khách là nhà báo nước ngoài đến Đà
Lạt chơi, Hội Nhà báo tỉnh lại nhờ Tài phiên dịch giúp.
Rồi đoàn nhà báo Lâm Đồng đi Thái Lan, anh cũng buộc
phải đi theo để tiếp tục sắm vai phiên dịch... Đa tài,
hữu dụng song chưa bao giờ Tài có tên trong danh sách
tuyển dụng vào biên chế, v́... không có mảnh bằng đại
học nào.
Chỉ nhờ tự học
“Học xong phổ thông, v́ gia cảnh quá khó khăn nên tôi
không thể học lên đại học. Không muốn ăn bám gia đ́nh,
lại không có hộ khẩu ở TPHCM th́ làm sao t́m được việc
làm? Trong hoang mang, tôi chợt nhận ra: Có lẽ chỉ c̣n
con đường tự học mới cứu vớt được tương lai của ḿnh...
Không ai có thể tự học để trở thành kỹ sư, bác sĩ nên
tôi chọn Anh văn. Sự chọn lựa ấy c̣n v́ hai lẽ: Do t́nh
yêu văn chương Anh - Mỹ với các tác giả Hemingway,
Faulkner, Salinger,... từ lúc c̣n nhỏ. Mặt khác, nếu
giỏi tiếng Anh, tôi có thể kiếm sống bằng công việc dịch
thuật. Tháng 3/1986, tôi bắt đầu tự học tiếng Anh trong
tâm trạng như vậy. Gia tài mà cha tôi để lại là một tủ
sách lớn cùng một chồng đĩa đủ loại, trong đó có một bộ
đĩa dạy tiếng Anh sơ cấp Linguaphone kèm theo sách, một
cuốn từ điển Anh - Việt và một cuốn văn phạm Anh văn.
Tôi lao vào học như điên v́ sợ trở thành người vô dụng.
Mỗi ngày mười giờ. Sau này, để có giáo tŕnh cao cấp
hơn, tôi phải bán dần những cuốn sách của cha. Đụng
những vấn đề quá khó th́ “giả dạng” sinh viên để vào
giảng đường Đại học Tổng hợp hỏi các thầy cô. Cho đến
khi đọc đuợc nguyên tác “ The Godfather” (Bố già) của
Mario Puzo, tôi mới thực sự tự tin...
Tôi bắt đầu kiếm sống bằng việc đi dạy kèm nhưng khi
biết tôi không có bằng cấp, người ta lại ngại. Tuyệt
vọng, tôi lại lao vào học. Một ngày đầu năm 1987, khi
mọi người đang đón Tết th́ tôi đóng cửa lại để bắt đầu
dịch cuốn tiểu thuyết “Runway Zero-Eight” (Bay vào nguy
hiểm) của nhà văn Mỹ Arthur Hailey. Tôi hoàn thành tập
bản thảo dày 200 trang sau hai tuần vừa dịch, vừa gơ máy
chữ và mừng rơn khi nhà xuất bản nhận nó rồi quay về,
miệt mài với những cuốn sách văn học khác. Sau một năm
chờ đợi, cuốn sách được in. Nhà xuất bản trả tôi 250.000
đồng - một khoản tiền quá lớn với tôi lúc ấy. Đó cũng là
tấm chứng chỉ vào đời của tôi...
Thông qua các tạp chí Time, Newsweek, National
Geographic,... tôi nhận thấy nhiếp ảnh không đơn giản
như ḿnh tưởng và bắt đầu tự học nhiếp ảnh qua sách vở
nước ngoài với mục đích nâng cao “văn hoá thị giác” để
thưởng lăm nhiếp ảnh của thế giới. Tôi đă... “phá” phim
như một phóng viên ảnh chuyên nghiệp để học được cách
nh́n. Rồi bắt đầu viết về những điều ḿnh tâm đắc để
chia sẻ cùng những người yêu thích nhiếp ảnh. Năm 1998,
Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam kết nạp tôi làm hội viên
với tư cách một người... viết lư luận - nghiên cứu...”
Năm 2001, cuốn sách “Thế giới nhiếp ảnh kỹ thuật số” của
Tài được tặng giải xuất sắc của Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh
Việt Nam. Tiếp đó, nhà báo Brian Horton – tác giả cuốn
sách “Associated Press Guide to Photojournalism” và Hăng
thông tấn Associated Press đồng ư để Tài dịch tác phẩm
này sang tiếng Việt, rồi Nhà xuất bản Thông tin đưa nó
vào kế hoạch phát hành năm 2002. Hiện Tài đang viết cùng
lúc hai cuốn sách khác về các bậc thầy nhiếp ảnh thế
giới và về văn phạm thị giác trong ngôn ngữ nhiếp ảnh.
Năm 1990, một nhà báo nước ngoài đến TPHCM làm việc đă
tuyển Tài làm thư kư và chiếc máy tính cá nhân của ông
ta đă thu hút sự chú ư của Tài. “Tôi hiểu rằng, trong
tương lai, muốn làm việc đạt hiệu quả cao th́ phải ứng
dụng thứ công nghệ này.” – Tài nói. Tài bắt đầu tự học
tin học bằng những cuốn sách tiếng Anh do nhà báo ấy
cung cấp, với các giáo tŕnh đơn sơ MS - DOS 3.0,
WordPerfect 4.0 và các tài liệu tiếng Việt của nhóm
SAMIS. Anh gom tiền và vay mượn thêm cho đủ 1.500 USD để
mua chiếc máy tính 286 của Đài Loan cùng với máy in kim
EPSON. Từ đó, sau máy ảnh, máy tính trở thành một phương
tiện không thể thiếu trong công việc, trong học hành và
giải trí của Tài. Khi Lâm Đồng có ư định xây dựng mạng
thông tin intranet, Tài trở nên thành viên của dự án
ngay từ khi nó chỉ mới là ư tưởng. Những người thực hiện
nhận ra rằng sự sống c̣n của mạng thông tin không phải
là hạ tầng kỹ thuật và công nghệ truyền dữ liệu mà chính
là nội dung và tần số cập nhật thông tin. Tờ báo Lâm
Đồng điện tư do Tài thiết kế website, được đưa lên mạng
địa phương vào cuối năm 2000, thông tin được cập nhật
theo ba kỳ báo hàng tuần.
oOo
Tôi lại đến nhà Trần Đức Tài. Lần này là theo yêu cầu
của Toà soạn. Cuộc tṛ chuyện của chúng tôi bị cắt ngang
bởi một hồi chuông điện thoại. Tài nhấc máy. Gương mặt
anh ngời lên khi trả lời thắc mắc về nhiếp ảnh của bạn
đọc nào đó đă đọc sách của anh: “Thưa bác, vấn đề này
cháu cũng đang quan tâm nhưng chưa đủ tài liệu để trả
lời bác. Xin bác cho cháu số điện thoại để cháu điện lại
khi nào cháu đă t́m ra câu trả lời”. Con người khiêm
nhường ấy chỉ trả lời như thế, nhưng với tôi, đằng sau
sự lặng lẽ đó luôn tiềm ẩn một nghị lực phi thường để
trở thành hữu dụng cho đời, cho người.
(Trích nội dung cuộc chat với Trần Đức Tài)
Nghe nói ngoài nhiệm vụ Biên tập viên, anh c̣n được Ban
Biên tập e-CHÍP giao nhiệm vụ thiết kế và trấn giữ trang
web về nhiếp ảnh số sắp ra mắt trên website riêng của
e-CHÍP. Anh nghĩ ǵ khi có một “mảnh đất riêng” như thế
trên internet để cày xới, trồng trọt?
- Trần Đức Tài: Những website trên internet là cách tốt
nhất để tôi giao tiếp với mọi người. Tôi hơi giống trẻ
con ở chỗ nếu có một món đồ chơi mà tôi thấy hay, thấy
thích th́ tôi muốn cho mọi người cùng biết, cùng chơi
với tôi cho “đă”. Một mảnh đất riêng trên internet chính
là cái sân chơi mà tôi sẽ mở toang cửa cho mọi người
cùng vào, cùng chơi với tôi, dạy cho tôi những tṛ chơi
mới.
Mảnh đất ấy sẽ là mảnh đất dành cho nhiếp ảnh và những
ai yêu thích nó. Kết hợp với kỹ thuật số và internet th́
nghệ thuật này sẽ ngày càng phổ biến. Trên đó sẽ có
những bài hướng dẫn về kỹ thuật nhiếp ảnh nói chung và
nhiếp ảnh số nói riêng. Sẽ có đủ thứ liên quan đến nhiếp
ảnh: từ phần cứng đến phần mềm, từ phim tới bộ nhớ, từ
ống kính tới scanner,... Sẽ giới thiệu những website đặc
biệt về nhiếp ảnh của thế giới để các bạn cùng xem.
C̣n chuyện... cùng chơi?
- Sẽ có đất cho các bạn vào chơi và tham gia “trồng
tỉa”. Nói chung là có nhiều tṛ để “quậy” lắm, nhất là
cùng “quậy” với nhiều “cao thủ” trong làng ảnh. Họ đă
nhận lời tham gia sân chơi, giống như e-CHÍP đang và sẽ
mở toang cửa để bạn đọc tham gia làm báo qua Dự án
“Peter Pan”! Tuy vậy, với trang web ảnh số, xin các bạn
chịu khó chờ khoảng hơn một tháng nữa, sau khi khai
trương website e-CHÍP vào... tuần tới (hy vọng cắt băng
khánh thành nhân số “Peter Pan” đầu tiên đó!).
Anh nghĩ ǵ khi về với e-CHÍP?
- Tôi vẫn cầu chúc e-CHÍP ba điều. Thứ nhất, phát triển.
Thứ hai, phát triển. Và thứ ba, phát triển! Để sân chơi
e-CHÍP ngày càng rộng lớn và náo nhiệt. Để ai vào chơi
cũng thấy “đă”, không muốn ra. Để những ǵ trồng trọt
trên mảnh đất này sẽ thành hoa thơm trái ngọt cho những
chủ nhân tương lai, khi nào chúng tôi không c̣n đủ sức
chăm bón nữa.
HOÀNG THẢO thực hiện
“Tôi thật sự xúc động khi nhận được thư anh và những
tài liệu kỹ thuật anh gửi tặng để thoả măn những thắc
mắc của tôi về kỹ thuật nhiếp ảnh. Rất cám ơn thịnh t́nh
của anh dành cho một bạn đọc xa xôi như tôi.” (Lê Ngọc
Nhuận - Thốt Nốt, Cần Thơ)
“... Khi nhận được thư anh, tôi hơi bất ngờ v́ dù mong
được hồi đáp, tôi vẫn nghĩ rằng một người như anh lấy
đâu ra thời gian để ngồi viết thư trả lời thắc mắc cho
một bạn đọc không quen biết.” (Hà Thế Vinh - Eaka, Đắc
Lắc)
“... Phone và fax của anh đă làm tôi rất vui. Tôi đoán
anh bận rất nhiều việc nhưng vẫn dành thời giờ cho một
bạn đọc như tôi, đó là điều mà tôi rất trân trọng, thậm
chí kính trọng anh.” (Lưu Quang Phổ - phóng viên báo
Thanh Niên, TP. Hải Pḥng)... |
|
|
|
