Trang chủ Hiệp sĩ CNTT Tin tức Hiệp Sĩ CNTT Chân dung Hiệp Sĩ CNTT H́nh ảnh Hiệp Sĩ CNTT

Kỹ sư Dương Quang Thiện: Những vườn lan & “truyền thuyết” Tủ sách SAMIS
Thứ ba 29/4/2003, kỹ sư Dương Quang Thiện tṛn 70 tuổi. Tại ngôi nhà của ông ở đường Trương Quốc Dung, quận Phú Nhuận - TPHCM, các học tṛ và những người cộng sự gắn bó lâu năm với kỹ sư Thiện lại có dịp đến chúc mừng sinh nhật vị “trưởng lăo” thẳng tính mà đôn hậu này của Nhóm SAMIS. Và câu chuyện tôi kể xin được bám vào dịp này như một... cột mốc.

“Truyền thuyết”...
14 năm trước, cũng tại ngôi nhà ở đường Trương Quốc Dung này đă ra đời SAMIS (tên viết tắt của “Saigon Micro Service”) khi kỹ sư Thiện quyết định “nghỉ hưu non” ở Xí nghiệp Liên hiệp Rượu bia - nước giải khát (tiền thân là hăng BGI) để về nhà lập một công ty nhỏ cùng với ông Nguyễn Lục. SAMIS ra đời từ năm 1989, mở các lớp dạy sử dụng máy vi tính (micro computer) và ứng dụng tin học vào quản lư kinh tế.
Công ty tuyển người để dạy, không “đánh trống tuyển sinh”. Mỗi khoá, chỉ tuyển thật cẩn thận chừng 20 học viên trên hàng trăm người ghi danh. Khi tốt nghiệp, mỗi học viên phải làm bài thi trong hai ngày: hễ chương tŕnh máy tính của họ chạy tốt và đúng yêu cầu đề đưa ra th́ đậu, không th́ hỏng. Nhờ vậy, học viên SAMIS ra trường ai cũng làm được việc và được đánh giá cao nhờ trước đó họ đă được huấn luyện sát với những vấn đề thực tế của các xí nghiệp. Tính ra, SAMIS đă mở 17 khoá, có khoảng 350 học viên tốt nghiệp.
Trong quá tŕnh huấn luyện, thoạt đầu nhóm giảng huấn tự soạn ra những tập sách để phục vụ cho việc dạy và học trong khuôn khổ SAMIS. Về sau, khi “phát hiện” có nhu cầu rất lớn ngoài xă hội, họ mới lập hẳn Tủ sách SAMIS và kư hợp đồng với một số nhà xuất bản để phát hành rộng răi theo mạng lưới các nhà sách ở khắp các tỉnh, thành. Uy tín của Tủ sách SAMIS lần hồi vang xa. Từ năm 1989 đến năm 2000 khi tạm ngưng xuất bản, dù số người tham gia viết vẫn khá mỏng, tính ra tủ sách này đă cho ra đời khoảng 50 tựa sách, với trên 400.000 bản, tức có được hàng triệu bạn đọc luôn mong chờ, luôn đ̣i hỏi cao nơi SAMIS.
Một trong những thành công của Tủ sách SAMIS chính là việc “khai phá” một phong cách viết sách tin học theo lối “b́nh dân”, sử dụng văn nói thay v́ văn chương kiểu hàn lâm sách vở, để “sao cho những điều khó hiểu của cái gọi là máy tính kia thoát khỏi vỏ bọc ngôn ngữ hàn lâm khó chịu, trở về với sự b́nh dị của chính nó như... cái lu nước ngoài hiên”, như anh Hoàng Ngọc Giao – một trong các tác giả SAMIS khẳng định. Anh Giao kể: “Đối với việc viết sách, chú Thiện rất kỹ lưỡng khi dịch nghĩa các thuật ngữ từ Anh qua Việt. Có khi, chú bàn đi bàn lại với ḿnh khá lâu chỉ về một thuật ngữ nào đó. Tuy nhiên, trong văn phong của chú, ḿnh cảm thấy chú cố t́nh “phá cách”, ưa kiểu nói b́nh dân, ghét cách nói trịnh trọng. Những câu đồng dao dân dă ở Quảng Trị quê chú, chẳng hạn “Ăn rồi lại ỉa vô niêu” (xin lỗi bạn), xuất hiện... vô tư trong các ví dụ nêu trong sách. Thế nào cũng có người đọc nhíu mày, nhăn mặt! Mặt khác, cũng v́ SAMIS dùng văn nói trong sách chứ không phải văn viết mà có bạn đọc đă góp ư nghiêm ngặt: “Sách SAMIS đọc lên chỉ c̣n thiếu... tiếng ho nữa là đủ...” (!)
Tuy vậy, sách SAMIS dù có ngôn phong “b́nh dân” nhưng bao giờ cũng đặt ra những vấn đề thật sự nghiêm chỉnh để “cốt truyền đạt nội dung tin học vào lĩnh vực quản lư kinh tế, chứ không phải... chuyện tào lao” – kỹ sư Dương Quang Thiện nói.
Để làm ra các sách SAMIS theo tiêu chí “gần gũi với những vấn đề sát sườn của các xí nghiệp” (khác các loại sách cho sinh viên trong các trường đại học), ông Thiện đă đưa ra một vài nguyên tắc. Thứ nhất, phải có đầy đủ sách tham khảo đặt mua từ Mỹ về: mỗi đề tài phải có ít ra năm-bảy tựa khác nhau mà người biên soạn buộc phải tham khảo thật... nhuyễn (thời đó, nguồn tài liệu này được xem là “quư như vàng”). Thứ hai: Tác giả phải đọc sách và thực hành theo, viết chương tŕnh cho chạy thử và chọn các t́nh huống thực tế, tiêu biểu của các cơ quan, xí nghiệp để t́m cách đưa ra mô h́nh ứng dụng phù hợp. Nói cách khác, sách SAMIS phải viết rất “thực dụng”. May mà đa số những người biên soạn đều là dân quản lư kinh tế, đang làm trong các xí nghiệp ở nhiều lĩnh vực nên mới chạy theo nổi yêu cầu này của kỹ sư Thiện.
Và đây, lời kể của anh Vơ Văn Thành, một tác giả khác của Nhóm SAMIS, hiện công tác ở Tổng Công ty Thuốc lá Việt Nam: “Chú Thiện muốn chúng tôi không chỉ đọc chúng và tiếp thu như một “vốn riêng” cho ḿnh mà c̣n phải t́m cách quảng bá rộng răi cho nhiều ngưới cùng biết để cùng học hỏi dưới h́nh thức “hàng Việt Nam chất lượng cao”. C̣n nhớ cách đây chừng mười năm, khi tin học vẫn c̣n được xem là một “thế giới đầy bí hiểm” th́ dự định của chú Thiện quả là táo bạo nhưng rất hợp ḷng “dân” (sinh viên và những người ngoại đạo nghèo nhưng ham học hỏi). Kể từ đó, “truyền thuyết” về Tủ sách SAMIS bắt đầu...”
Kể lại thời kỳ viết sách và làm sách hồi ấy, anh Hoàng Ngọc Giao gọi đó là... “món nợ đời”. Bởi sau khi sách ra rồi sách lại tái bản, rồi khi tạm không làm sách nữa, thỉnh thoảng các tác giả SAMIS vẫn nhận được những bức thư bạn đọc hỏi han, tâm sự, tiếp tục xem họ như những “người đồng hành tin cậy”. Anh Giao xúc động kể tiếp: “Trong nhiều thư nhận được, anh em chúng tôi được gọi bằng “thầy”. Có người quen biết chúng tôi qua trang sách, dù chưa một lần gặp mặt, c̣n gửi thư nhắn nhủ trước lúc... ĺa đời. Điều ấy thật khó tin đối với chính chúng tôi trong cái nghiệp viết sách tin học “nhà nghèo” chẳng có chi là danh giá”.

... Và tương lai
Trở lại với dịp sinh nhật lần thứ 70 của kỹ sư Dương Quang Thiện. Trong những món quà ông được tặng, có ba bộ... tiểu thuyết vơ hiệp của Kim Dung. Một số cộng sự của ông đă tinh ư t́m đúng một loại sách mà xưa ông từng thích đọc, nay biếu ông để ông có thể xem lại trong những lúc cần thư giăn? Tuy vậy, hăy c̣n một lẽ khác mà chúng tôi cũng góp phần tham gia vào cuộc... “khiêu khích” cây đại thụ tin học này của Sài G̣n: “Khích” sao cho ông thoát ra hẳn lời hứa... rửa tay gác kiếm (nói y như các tay “tôn sư vơ học” trong truyện Kim Dung) của ḿnh, để mời ông cùng trở lại cuộc xă hội hoá tin học đang được e-CHÍP bày ra, theo gần đúng cách đi của Nhóm SAMIS thuở nào!
Số là cách nay ba năm, kỹ sư Thiện đă tuyên bố rửa tay gác kiếm và tạm ngưng các hoạt động của cả Tủ sách SAMIS lẫn Nội san “Dựa cột mà nghe” (thực hiện được khoảng 35 số, nhằm phổ biến kiến thức tin học hướng về lập tŕnh cho đối tượng sinh viên). Chúng tôi hỏi ông mấy lần, song ông chỉ nói đơn giản: “Tại mệt mỏi lúc đă 67 tuổi thôi...”.
Không “khai thác” được chi thêm về nguyên cớ chính của việc tạm đ́nh bản Tủ sách SAMIS, chúng tôi quả thật rất tiếc nhưng đành tôn trọng ông. Chỉ biết rằng bà Dương Quang Thiện (Agnes Duong Quang-Hofstetter, người Thuỵ Sĩ) chăm sóc ông rất... ngặt khi ông lui về “vui thú điền viên” chăm sóc vườn lan của ḿnh. Thậm chí máy tính nhà ông không hề gắn modem để nối mạng hay dùng dịch vụ e-mail (“chuyện lạ” thời Internet?). Thậm chí, anh Nguyễn Xuân Dũng, cựu thành viên SAMIS, nay là Phó Giám đốc Công ty T&H, từng đề nghị mang đến cho ông một đầu máy video để lúc nào thích th́ xem phim, ông cũng từ chối,....
Liệu có phải do ông - nhà thiết kế nên hệ thống quản lư tin học tất cả hoạt động của hăng BGI (cũ) ở Sài G̣n, từng được BGI mời sang Cameroon hỗ trợ xây dựng một hệ thống tương tự mà Tây cũng không làm được; người duy nhất đă huấn luyện những lớp đầu tiên về thảo chương viên trên ngôn ngữ RPG (Report Generator Program) ở miền Nam; người đă triển khai thành công các hệ thống quản lư cho Ngân hàng quốc gia của Sài G̣n, cho Air Việt Nam, Bưu điện, Thuỷ cục, Ngân hàng Việt Nam Thương tín,...; người trưởng Trung tâm Điện toán duy nhất của chế độ cũ đă không bị thay đổi sau ngày Giải phóng này - đă chán ngấy những... tṛ mèo lập dự án phát triển công nghệ thông tin ở địa phương để... t́m “lại quả”, như ông đă từng chứng kiến và không đồng ư, v́ vậy đă quyết định rút khỏi “cuộc làm tin học” đă bắt đầu nở rộ từ những năm cuối thế kỷ XX?
Không rơ, song chúng tôi ghi nhận: Trong ba năm “rửa tay gác kiếm” ấy, hai vợ chồng kỹ sư Dương Quang Thiện vẫn âm thầm dùng tiền lương hưu giáo viên của bà và tiền lăi do ông viết sách để tiếp tục các chương tŕnh tài trợ học bổng và xây lớp học cho học sinh nghèo. Tính đến nay, ông bà đă tặng gần 1.000 suất học bổng cho học sinh, sinh viên Huế, Đà Nẵng, An Giang, TPHCM; và đă hỗ trợ tài chính để xây 125 lớp học ở 12 tỉnh, thành trên cả nước.
Đùng một cái, sự xuất hiện của e-CHÍP và lời mời gọi tha thiết của e-CHÍP đối với Nhóm SAMIS dường như cũng tạo được tác động dần với ông. Và hôm nay, sau dịp sinh nhật của ḿnh, kỹ sư Dương Quang Thiện đă nói với chúng tôi: “Ba năm qua, tôi rửa tay gác kiếm để săn sóc vườn lan. Bây giờ, chuyện chăm sóc và phát triển vườn lan đă... “hết việc” nên tôi đang chuẩn bị một chương tŕnh mới cùng với Nhóm SAMIS và e-CHÍP!”. Rồi ông bật mí: “Tôi đă đặt mua sách đầy đủ để chuẩn bị cho cả Nhóm SAMIS cùng nghiên cứu, biên soạn, sưu tầm và vận dụng các kiến thức mới về các ngôn ngữ lập tŕnh thiên đối tượng, về UML,... nhằm phân tích một số case study (tạm dịch: điển cứu, t́nh huống nghiên cứu điển h́nh) của các xí nghiệp mà viết ra hàng loạt bộ sách cho Tủ sách e-CHÍP”!
Riêng ông, ông cho biết đă bắt đầu đọc và viết, và đăng kư sẽ hoàn thành khoảng... 1.200 trang viết hoàn toàn mới về UML và .Net trong khoảng thời gian sớm hơn một năm cho bộ sách kư tên ông, mang nhăn e-CHÍP!
“Hiện nay, nhiều trường đại học vẫn tiếp tục đào tạo lập tŕnh viên như... thợ hồ, không biết lập bản vẽ trong vai tṛ “kiến trúc sư”, cũng không điều hành được như “công tŕnh sư”. Phần lớn các kỹ sư tin học ở Việt Nam hiện nay không biết chi về quản lư kinh tế, chỉ biết kỹ thuật và những... mẹo. Công cụ lập tŕnh càng mạnh mẽ, yêu cầu thực tế đối với người lập tŕnh càng phải nghiêng về khả năng phân tích tinh tế hoạt động của cơ quan, xí nghiệp và từ đó thiết kế hệ thống thông tin phù hợp. Những việc cần làm trước khi viết ḍng mă đầu tiên của chương tŕnh là khâu hết sức quan trọng, hun đúc thành bề dày kinh nghiệm, tạo nên bản lĩnh nghề nghiệp của mỗi lập tŕnh viên. Tủ sách e-CHÍP (tiếp nối Tủ sách SAMIS) cần nhận lấy một nhiệm vụ: Góp phần hướng dẫn, h́nh thành bản lĩnh nghề nghiệp ấy cho các bạn trẻ đi vào con đường tin học...”.
Đó là một tương lai, v́ kỹ sư Thiện đă cân nhắc rất kỹ khi đề ra chương tŕnh chung: Cần khoảng một năm để chuẩn bị các bộ sách dạy lập tŕnh theo công nghệ mới như vậy, không thể... đốt giai đoạn.
Dẫu sao, xin cám ơn sự tin cậy ấy của kỹ sư Dương Quang Thiện và của cả Nhóm SAMIS. Và cám ơn em nữa, vườn lan của kỹ sư Thiện nay đă chịu... “sống chung” cùng e-CHÍP!

Cái duyên may gặp gỡ
Trong những phát biểu “chính thức” tại các cuộc họp này nọ, đôi khi chú Thiện cũng cố t́nh tỏ ra gai góc, thích chọn cách nói châm chọc, khó chịu. Thực ra, đằng sau “bộ áo giáp” ấy là một tấm ḷng đôn hậu lặng lẽ, luôn hướng về lợi ích của cộng đồng, luôn quan tâm đến những cảnh đời bất hạnh.
Dường như ḿnh đă lặp lại những từ ngữ ca ngợi quen thuộc trên các báo nhưng đó là những xúc cảm tốt đẹp hiếm hoi c̣n lắng đọng trong suy nghĩ của ḿnh, chưa bay biến v́ sự chán ngán thói đạo đức giả bung xung khắp nơi.
Người ta đă ca ngợi chú Thiện trong nhiều bài báo. Ḿnh biết nhiều điều về chú Thiện cũng chỉ nhờ những bài báo ấy thôi. Với góc độ người cộng sự khiêm tốn của chú Thiện, ḿnh chỉ thực sự biết một điều: Đó là một trong những người mà ta phải thầm cảm ơn cuộc đời về duyên may gặp gỡ.
Hoàng Ngọc Giao

“Món nợ” Hán Nôm
Có lẽ ít ai biết rằng kỹ sư Dương Quang Thiện c̣n có một mối trăn trở lớn về việc bảo tồn các tư liệu cổ Hán Nôm. Khi chúng ngày càng bị hư hại do thời gian, mối mọt và kể cả do không được bảo quản tốt, chú đă nhiều lần tâm sự với chúng tôi về việc sử dụng công nghệ thông tin để lưu trữ, bảo quản các tư liệu cổ Hán Nôm trong các thiết bị lưu trữ tin học (đĩa cứng, CD...) ở dạng số hóa.
Tuy nhiên, với chút kiến thức “bé xí xi” của tôi về hệ thống, không biết tí ti ǵ về chữ Hán Nôm, thậm chí những câu diễn nôm mà tôi học lóm được “lơm bỏm” không đủ lấp đầy “lá mít”, những lỗ hổng về những bài toán phức tạp để giải quyết bài toán nhận dạng, tôi biết ḿnh chưa đủ khả năng để biến mong muốn của chú thành hiện thực. Chú cũng đă từng cử anh Nguyễn Xuân Dũng ra Hà Nội tiếp xúc với Viện Khoa học Xă hội, với các chuyên gia tin học có quan tâm đến vấn đề quét ảnh các tài liệu Hán Nôm và chuyển đổi sang dạng văn bản để lưu trữ,...
Tuy vậy, có lẽ do nhiều trở ngại khác nhau mà đến nay mong muốn của chú Thiện vẫn c̣n xa vời vợi. Mỗi lần gặp chú, tôi vẫn đọc được trong mắt chú nỗi trăn trở về một nền văn hóa sắp bị mai một mà chúng ta vẫn chưa t́m ra giải pháp để cứu văn (trong khi nhiều người vẫn hô hào cho những dự án vô cùng lớn lao nhưng bất khả thi – mà nếu có khả thi cũng chưa chắc cạnh tranh được với các công ty phần mềm nước ngoài).
Vơ Văn Thành