|
Giấc mơ Ponoko |
|
Với đôi mắt thâm quầng, David Ten Have
chăm chú theo dõi máy cắt laser làm việc trong gian
xưởng đầy những thùng nguyên liệu, ngột ngạt mùi nhựa
cháy, mùi bột gỗ. Thế nhưng bên ngoài xưởng là đồng cỏ
bao la của vùng ngoại ô Wellington (New Zealand). Từ bỏ
doanh nghiệp phần mềm ăn nên làm ra do chính mình sáng
lập, Ten Have trở nên bận rộn với công việc "lấm lem"
nhưng được giới học giả, giới báo chí xem là sự khởi đầu
cho... tương lai của nền sản xuất. Tương lai đó chính là
giấc mơ thường xuyên của anh. |
|
David Ten Have |
|
Jon Cantin là một chàng trai Canada thích
du lịch. Trong cuộc phiêu lưu khắp thế giới, anh kiếm
sống bằng nghề dạy tiếng Anh và bằng cách bán những đồ
gỗ nho nhỏ do anh thiết kế: đồ chơi lắp ghép (những lâu
đài, những con khủng long,...) cùng nhiều vật dụng trong
nhà (hộp đựng danh thiếp, chuồng chim,...). Với chiếc
máy tính xách tay, Cantin thiết kế được hàng trăm sản
phẩm. Anh gửi bản thiết kế qua mạng đến Công ty Ponoko (http://www.ponoko.com).
Ponoko chế tạo sản phẩm theo thiết kế của Cantin, trưng
bày sản phẩm trên mạng với giá bán do Cantin quy định.
Đồng thời, Ponoko gửi sản phẩm đến người cháu 11 tuổi
của Cantin ở Canada. Cậu bé ấy kiểm tra sản phẩm và gửi
cho khách hàng khi có yêu cầu. |
|
Máy cắt dùng tia laser của Ponoko không chỉ
cắt gỗ, nhựa rất chính xác, mà còn có khả năng chạm
khắc. Điều này giúp Cantin dễ dàng đưa vào sản phẩm
những nét hoa văn như ý. |
|
Ponoko dần dần trở thành điểm hẹn của những
người giống như Cantin: yêu thích việc thiết kế đồ gỗ,
đồ nhựa lắp ghép. Nhiều người chỉ thiết kế vật dụng cho
chính mình. Cũng có người lập công ty hẳn hoi, chuyên
cung cấp vài mặt hàng nhất định (khung ảnh, đèn ngủ, nữ
trang,...), giao cho Ponoko khâu sản xuất chủ yếu. |
|
Bản thiết kế gửi cho Ponoko qua mạng là tập
tin thuộc dạng thức EPS (dạng thức dùng cho máy cắt
laser của Ponoko), tạo bởi các phần mềm đồ họa vector
thông dụng: Illustrator, CorelDRAW, Freehand, Inkscape
(cho bản thiết kế hai chiều), AutoCAD hoặc SolidWorks
(cho bản thiết kế ba chiều). |
|
Theo David Ten Have - người sáng lập
Ponoko, "tự chế tạo vật dụng cho mình" gần như là bản
năng của những người Châu Âu tiên phong khi di cư đến
New Zealand, cùng thời gian với cuộc chinh phục miền Tây
hoang dã của nước Mỹ. |
|
Cha của Ten Have - một kỹ sư cơ khí hàng
không, luôn dành toàn bộ thời gian rảnh rỗi để chế tạo
đủ loại vật dụng, từ mô hình máy bay đến xe hơi điện
thực thụ. Ông mua sắm nhiều loại máy công cụ nhằm đáp
ứng niềm đam mê chế tạo của mình: máy khoan, máy tiện,
máy cưa,... |
|
Cậu bé Ten Have với đôi chân khập khiễng
cũng có niềm đam mê giống như cha nhưng thường bị cha la
rầy vì tỏ ra vụng về khi sử dụng các loại máy công cụ.
Không có thể chất cần thiết để tham gia các môn thể thao
ở trường học, Ten Have chỉ có thể tìm niềm vui ở một
loại "máy công cụ" không đòi hỏi sức mạnh hoặc sự khéo
léo: máy tính. |
|
Cậu bé Ten Have cũng thích đọc sách. Ten
Have kể lại: "Câu chuyện thành công của những người tạo
dựng sự nghiệp lớn ở Silicon Valley đã thu hút tôi. Đó
là lần đầu tiên tôi biết mình muốn trở thành người như
thế nào". |
|
David Ten Have kiểm tra các máy cắt
laser của Ponoko |
|
Vào đại học, Ten Have chọn ngành Khoa học
Máy tính. Sau những năm tháng vừa học, vừa làm phần mềm
để trang trải học phí, Ten Have tốt nghiệp xuất sắc Đại
học Victoria ở Wellington. Năm 2001, Ten Have bỏ dở
chương trình Cao học, cùng một nhóm bạn thành lập Công
ty Provoke Solutions, chuyên cung cấp giải pháp hệ thống
thông tin dựa trên công nghệ của Microsoft. Provoke phát
triển nhanh chóng, đạt doanh số 2 triệu USD với 30 nhân
viên vào năm 2005. Provoke có được nhiều khách hàng lớn,
bao gồm các cơ quan chính phủ, các công ty tài chính. |
|
Với ước vọng xây dựng một công ty tầm cỡ
quốc tế, Ten Have muốn "tiến quân" qua Úc, rồi qua Mỹ
nhưng nhóm bạn đồng sáng lập Provoke không đồng ý vì
ngại làm việc xa nhà. Dần dần, Ten Have cũng không còn
hứng thú với bản thân công việc ở Provoke. Anh không
muốn trở thành người tiếp thị cho Microsoft và bắt đầu
có mâu thuẫn với bộ phận bán hàng của Microsoft. |
|
Mất đi hứng thú trong công việc chuyên môn,
Ten Have dành nhiều thời gian hơn cho niềm vui chế tạo.
Anh tự học cách dùng phần mềm thiết kế và tự thiết kế
skateboard (tấm ván trượt lăn), một loại vật dụng mà anh
rất thích từ thuở ấu thơ nhưng chưa bao giờ dùng được.
Ten Have tự nhủ: dù không thể chơi skateboard, anh có
thể bán skateboard. |
|
Để skateboard được hào nhoáng giống như xe
Cadillac của thập niên 1950, Ten Have dự định đặt làm
loại bánh lăn có những chi tiết bằng crôm theo thiết kế
của anh. Ten Have nhanh chóng thất vọng vì không một
xưởng cơ khí nào chịu "đánh lẻ" cho anh, dù anh "lặn
lội" đến từng nơi để thuyết phục. Họ chỉ quen thực hiện
đơn hàng với số lượng lớn. Họ thậm chí không cho anh
biết chi phí gia công vì muốn giữ bí mật mọi thứ, cảnh
giác với các đối thủ cạnh tranh. |
|
Nhớ lại chuyện cũ, Ten Have vẫn còn phiền
lòng: "Thật buồn. Còn tệ hơn cả buồn nữa. Phần lớn chúng
ta chỉ đóng vai người tiêu dùng. Nhu cầu chế tạo, khả
năng chế tạo bên trong mỗi người chúng ta dần biến mất".
Ten Have nhận ra rằng trong xã hội tiêu thụ mà anh đang
sống, thậm chí việc sửa chữa một vật dụng còn đắt hơn
sắm mới. Vứt bỏ ý tưởng chế tạo và kinh doanh
skateboard, Ten Have nghĩ đến việc xây dựng một xưởng
chế tạo sản phẩm theo yêu cầu của từng cá nhân, tạo điều
kiện cho khách hàng tự thiết kế sản phẩm theo ý mình.
Trước mắt, chỉ có thực hiện được điều ấy trong lĩnh vực
đồ gỗ, đồ nhựa lắp ghép. Với loại máy cắt laser điều
khiển bằng máy tính, Ten Have tin rằng anh có lợi thế
khi nhận bản thiết kế của khách hàng qua mạng và đủ khả
năng thực hiện hoàn toàn chính xác bản thiết kế. |
|
Giã từ công việc ở Provoke, Ten Have rủ một
người bạn hùn vốn lập công ty mới, mang tên Ponoko. Sang
Mỹ nhiều lần, tìm cách tiếp cận những qũy đầu tư mạo
hiểm nhưng không thành công, Ten Have đành chấp nhận
thực hiện ý tưởng của mình với quy mô nhỏ. Anh tham gia
nhiều diễn đàn trên mạng để tìm cơ hội quảng bá cho
Ponoko. Năm 2008, Ponoko đạt được doanh số 250.000 USD
với 5 nhân viên. |
|
Dù vất vả với máy cắt laser trong từng sản
phẩm cụ thể, Ten Have luôn hiểu rõ rằng sự nghiệp của
anh chỉ mới bắt đầu. Ponoko liên tục tìm kiếm những đối
tác để xây dựng dây chuyền cung ứng ngày càng chuyên
nghiệp, liên tục tìm kiếm máy công cụ mới, vật liệu mới
để có thể thực hiện sản phẩm ngày càng phức tạp theo yêu
cầu của khách hàng. |
|
 |
|
 |
|
 |
|
 |
|
Một số sản phẩm do
khách hàng của Ponoko thiết kế |
|
Trong khi các nhà đầu tư không muốn bỏ vốn
vào Ponoko vì không thấy triển vọng rõ ràng, nhiều
chuyên gia kinh tế lại dùng những thuật ngữ đầy "tiềm
năng" khi nói về mô hình kinh doanh của Ponoko: direct
digital manufacturing (sản xuất trực tiếp dựa vào công
nghệ số), distributed manufacturing (sản xuất phân tán),
mass customization hoặc mass individualization (cá thể
hóa sản phẩm dựa vào sự đóng góp của số đông). |
|
Trong tầm nhìn của mình, ngay từ những ngày
đầu chật vật của Ponoko, Ten Have dự đoán mô hình kinh
doanh của Ponoko sẽ thực hiện được trong nhiều lĩnh vực
(kể cả sản phẩm điện tử như điện thoại di động) khi ngày
càng có nhiều máy công cụ mới điều khiển bằng máy tính.
Anh tin chắc rằng từ khởi đầu của Ponoko, nền sản xuất
xã hội sẽ thay đổi hoàn toàn theo hướng cá thể hóa
trong... 50 năm tới! |
|
AN NHIÊN |
|
[Đầu trang] |