Điều ước của Chrome

24/11/2010 22:28

Ngày 18/11/2010, Google đưa lên web quyển sách điện tử ngộ nghĩnh với nhan đề "20 điều tôi học được về trình duyệt và Web" (20 Things I Learned about Browsers and the Web).

Dù có nội dung ngắn gọn, quyển sách không chỉ cung cấp kiến thức căn bản về trình duyệt và Web, mà còn giúp người đọc hình dung rõ ràng xu hướng phát triển của trình duyệt nói chung và của trình duyệt Chrome nói riêng.


Trang bìa của cẩm nang "20 điều tôi học được về trình duyệt và Web".


Min Li Chan - người phụ trách bộ phận tiếp thị sản phẩm của nhóm phát triển trình duyệt Chrome - trình bày "cơ duyên" của quyển sách 20 Things I Learned about Browsers and the Web trên trang Google Code Blog: "Trong tháng này hai mươi năm trước, Tim Berners-Lee đề xuất dự án World Wide Web. Kể từ đó, trình duyệt web và các ngôn ngữ lập trình web đã vượt qua một chặng đường dài. Vài thành viên trong nhóm chúng tôi quyết định viết một cẩm nang trực tuyến dành cho tất cả những ai muốn tìm hiểu xem trình duyệt và web hoạt động ra sao, tìm hiểu xem sự phát triển của trình duyệt đã thay đổi cách thức chúng ta làm việc và giải trí trên web như thế nào".

Sự kiện hai mươi năm trước mà Chan nhắc đến là việc đệ trình bản thuyết minh dự án World Wide Web vào ngày 12/11/1990 tại CERN (Conseil Européen pour la Recherche Nucléaire - Tổ chức Nghiên cứu Hạt Nhân Châu Âu) của hai nhà vật lý Tim Berners-Lee và Robert Cailliau. Dự án World Wide Web trước tiên nhằm phục vụ cho việc tham khảo những công trình khoa học trong giới nghiên cứu vật lý năng lượng cao. Trong bản thuyết minh dự án, Berners-Lee và Cailliau phải giải thích cho những người lãnh đạo CERN khái niệm siêu văn bản (hypertext) được tạo ra theo quy ước của ngôn ngữ trình bày HTML và công dụng của trình duyệt. May mắn cho nhân loại, dự án có "lợi ích chưa rõ ràng" đã được chấp thuận.

Sau hai mươi năm, web và trình duyệt tuy vẫn hoạt động theo những nguyên tắc cơ bản như Berners-Lee đã vạch ra nhưng vượt rất xa về sự tinh tế. Trong quyển cẩm nang của nhóm Chrome, sau khi đề cập vắn tắt những khái niệm tổng quát về internet và web, những người soạn thảo nhanh chóng trình bày những bước phát triển quan trọng nhất của trình duyệt, hình thành nên khái niệm webapp (ứng dụng web - phần mềm máy tính chạy bởi trình duyệt web).

"Ứng dụng web chạy trong trình duyệt và tôi không bao giờ phải quan tâm đến việc tải ứng dụng xuống máy tính của mình. Vì ứng dụng web là loại phần mềm tách biệt với phần mềm thông thường của máy tính, ứng dụng web không thể can thiệp vào các hoạt động khác của máy tính. Điều này nghĩa là khi dùng ứng dụng web, tôi được bảo vệ tốt hơn trước những nguy cơ như virus, phần mềm độc hại (malware) và phần mềm gián điệp (spyware)".

Cẩm nang chỉ rõ ngôn ngữ lập trình tạo ra ứng dụng web là JavaScript và đột phá quan trọng của JavaScript bắt nguồn từ cơ chế XHR (XMLHttpRequest) - cơ chế giúp trang web liên lạc với máy chủ và thay đổi một phần nội dung của nó, thay vì yêu cầu máy chủ cung cấp trang web khác.



"Điều học được thứ 10" về việc đồng bộ hóa trình duyệt khi dùng các thiết bị khác nhau.


"Sự linh hoạt của web mà hiện nay ta quen thuộc có được từ khi XHR được đưa vào JavaScript. XHR được dùng lần đầu trong các ứng dụng web như Microsoft Outlook for the Web, Gmail và Google Maps. XHR cho phép từng phần riêng lẻ của trang web (trò chơi, bản đồ, phim ảnh, biểu mẫu thăm dò) có thể thay đổi mà không cần trình duyệt tải lại toàn bộ trang web. Nhờ vậy, ứng dụng web chạy nhanh hơn, đáp ứng tốt hơn".

Ngoài HTML và JavaScript, ngôn ngữ định dạng CSS (Cascading Style Sheets) là yếu tố quan trọng thứ ba tạo nên trang web. Berners-Lee từng tính đến những yếu tố định dạng trang web ngay trong HTML. Tuy nhiên, trang web hiện đại được định dạng bởi CSS riêng biệt. Chỉ cần thay đổi CSS, trang web có thể nhận diện mạo khác hẳn với cùng nội dung.

"Trang web trở nên bắt mắt hơn từ khi có CSS. Nhờ CSS, người lập trình web dễ dàng quy định bố cục của trang web, làm đẹp trang web bằng những góc tròn của hình khung, bằng những dải màu và hình động.

JavaScript, XHR, CSS và một số yếu tố công nghệ web khác hợp thành một công nghệ gọi là AJAX (Asynchronous JavaScript and XML). Bản thân HTML cũng tiếp tục được cải tiến, phát triển, hình thành nên chuẩn HTML mới".

Chuẩn HTML mới, tức HTML5, là bước nhảy vọt trong lịch sử phát triển ngôn ngữ HTML, được thiết kế nhằm đáp ứng mọi mặt nhu cầu của ứng dụng web. HTML5 cho phép đưa phim ảnh, âm thanh và hình ảnh 3D vào trang web theo cách đơn giản, cho phép tạo ra rất nhiều hình thái tương tác giữa người dùng và trang web chỉ bằng cách "khai báo", không cần lập trình. HTML5 cùng AJAX cung cấp cho người lập trình web những phương tiện tinh tế, đủ sức xây dựng ứng dụng web có chức năng tương đương với nhiều phần mềm thông dụng (trước hết là các phần mềm văn phòng).

"HTML5, cũng như bản thân web, đang tiến hóa không ngừng, xuất phát từ nhu cầu của người dùng và ý tưởng sáng tạo của những người lập trình web. Với tư cách là chuẩn mở, HTML5 bao gồm trong nó những chức năng hữu ích nhất của web. Nhưng cũng như bạn chỉ có thể xem chương trình truyền hình độ nét cao HDTV trên loại TV tương thích với chuẩn HD, bạn cần có phiên bản trình duyệt mới nhất, tương thích với chuẩn HTML5. Thật may mắn, khác với TV, bạn có thể tự do chọn lựa trình duyệt và tải xuống miễn phí từ internet".

Trong lời kết của cẩm nang, những người biên soạn lại nhấn mạnh đến tầm quan trọng của việc sử dụng phiên bản mới nhất của trình duyệt: phiên bản trình duyệt mới nhất luôn bảo vệ người dùng tốt hơn, giúp tạo ra những trải nghiệm hoàn toàn mới trên web, giải phóng những người thiết kế và lập trình web khỏi sự trói buộc bởi công nghệ cũ.

Bản thân cẩm nang của nhóm Chrome sử dụng nhiều chức năng của HTML5. Nhờ trình duyệt Chrome thực hiện việc lưu trữ dữ liệu trên máy người dùng theo chuẩn HTML5, sau khi mở xem cẩm nang, người dùng có thể tiếp tục xem dù bị mất kết nối internet. Sự diễn hoạt sống động khi lật trang của cẩm nang, những chỗ có màu sẫm và màu sáng của trang hoàn toàn được tạo ra theo lề lối của HTML5. Thông qua cẩm nang, nhóm Chrome muốn chứng tỏ ứng dụng web cũng có giao diện người dùng bóng bẩy không thua kém phần mềm thông thường.

Những khẳng định trong cẩm nang dẫn đến một hệ quả tất yếu (dù không được khẳng định tường minh trong cẩm nang): trình duyệt có thể thay thế vai trò của hệ điều hành trong phạm vi nhất định. Nói riêng, hệ điều hành Chrome OS cho netbook là hệ quả tất yếu của sự phát triển trình duyệt Chrome.

Tuy nhiên, khi Google thừa nhận Chrome OS sẽ phải trễ hẹn, không kịp xuất hiện trong năm 2010, giới truyền thông ít nhiều có phản ứng tiêu cực. Có ý kiến cho rằng Google phải cân nhắc vì cần tập trung cho hệ điều hành Android đang rất thành công. Việc phát triển và quảng bá đồng thời hai hệ điều hành - Android và Chrome OS - sẽ làm hại cả hai.

Lại có ý kiến quả quyết Chrome OS sẽ là sản phẩm yểu mệnh như không ít sản phẩm thất bại khác của Google vì năm 2009 của netbook đã qua và Chrome OS không thích hợp với... thập niên 2010 - thời của máy tính bảng (tablet). Quả thực, giao diện của Chrome OS là giao diện của trình duyệt Chrome và Chrome là trình duyệt cho máy tính cá nhân, thích ứng với bàn phím và con chuột, không tiện dụng cho màn hình cảm ứng của máy tính bảng.

Hơn nữa, đối với nhiều người, không có gì hấp dẫn khi máy tính chỉ chạy được phần mềm duy nhất là trình duyệt.

Như thể đáp lại sự phê phán nêu trên, trong cẩm nang của nhóm Chrome, ở phần bàn về việc sử dụng dịch vụ trên mạng (Cloud Computing) và phần trình bày việc lưu giữ trên mạng các thiết lập đối với trình duyệt theo sở thích của người dùng (Synchronizing the browser), những người biên soạn ghi thêm tiêu đề phụ bên dưới tiêu đề chính: "Tại sao mọi việc vẫn ổn khi xe tải nghiền nát laptop của bạn". Câu trả lời thật đơn giản: đó là khi người dùng máy tính thực hiện mọi việc thông qua trình duyệt và lưu giữ thông tin dựa vào các dịch vụ trên mạng, hoàn toàn không có dữ liệu cá nhân trong máy tính.

Hình minh họa cho tiêu đề phụ gây ấn tượng như vậy lại không phải là hình xe tải, mà chỉ nhằm mô tả ba loại thiết bị có phạm vi ứng dụng khác nhau: điện thoại di động, máy tính cá nhân (laptop/netbook) và máy tính bảng. Chúng không loại trừ nhau.

Nếu Chrome OS tạo ra trải nghiệm mới mẻ với netbook (chẳng hạn, trình duyệt xuất hiện chỉ vài giây sau khi bật máy), netbook sẽ được "phát minh lại" như điện thoại di động từng được "phát minh lại" với iPhone.

Những người phát triển trình duyệt Chrome khẳng định khiêm tốn rằng họ không mong ước trình duyệt Chrome sẽ chiếm thị phần lớn nhất, chỉ mong ước đơn giản: mọi người đều dùng phiên bản mới nhất, bất kể trình duyệt nào, để công nghệ mới lan tỏa rộng khắp. Điều đơn giản ấy chắc chắn dẫn đến hệ quả vượt sức tưởng tượng của mọi người sau hai mươi năm, hoặc chỉ sau năm năm nữa vì "thời gian của web" ngày càng trôi nhanh.

NGỌC GIAO

Ý kiến bạn đọc (0)
Tên   Email

Lên đầu trang