Chơi cùng... thế hệ Touch Screen

30/06/2013 10:47

Nhờ dễ dùng, máy tính bảng đã làm xuất hiện thế hệ trẻ em quen thuộc với màn hình cảm ứng (touch screen) rất sớm, có thể từ lúc mới... một tuổi. Điều ấy đặt ra những câu hỏi mới với những bậc cha mẹ thời nay...

Vì sao Ben Worthen lo ngại?

"Trong một chuyến bay dài ngang qua nước Mỹ, tôi mượn một chiếc iPad, đưa cho con mình. Con trai tôi mới hai tuổi rưỡi, lần đầu tiên đụng đến iPad. Trong chuyến bay đó, cháu đã chơi các trò chơi, vẽ tranh, xem phim trên iPad trong năm giờ liền! Thật kinh ngạc khi một đứa trẻ còn bé như thế lại có thể làm đủ thứ việc trên iPad, và có thể tập trung chú ý lâu đến như vậy.

Sau đó chừng một năm, gia đình tôi mua một chiếc iPad, cài đặt trên iPad các trò chơi từ ngữ, trò chơi xếp hình,... cho con chơi. Gần như ngay lập tức, cháu quen thuộc với các chữ cái, tỏ ra thích thú với các từ ngữ. Cháu cũng nhanh chóng thành thạo... chuyện bắn ná trong trò chơi Angry Birds.

Tuy nhiên, vợ tôi và tôi cũng có phần lo ngại. Khi dùng iPad, con chúng tôi không còn biết trời trăng gì nữa. Mặt cháu đỏ bừng, không đáp tiếng nào khi chúng tôi gọi. Cháu trở nên hay khóc vì iPad. Mỗi sáng, khi vừa thức dậy, cháu lại mè nheo đòi chơi iPad. Lấy iPad ra khỏi tay cháu là việc khó khăn. Chúng tôi đặt ra quy định: chỉ được chơi iPad trong nửa giờ trước bữa tối mà thôi. Chúng tôi canh giờ đàng hoàng. Nhưng biện pháp nầy cũng không ổn.

Tôi bắt đầu nói chuyện với nhiều người làm cha mẹ để học hỏi kinh nghiệm về việc cho con mình dùng iPad. Một số ít chỉ nói toàn điều tốt, rằng con của họ học được nhiều thứ từ iPad, rất thích chơi iPad, nhưng không có vấn đề gì khi phải dừng chơi. Phần lớn người được hỏi, ngay cả những người không thấy con mình có biểu hiện gì đáng lo, thực sự quan tâm đến những tác động của iPad đối với trẻ nhỏ.

Có người nói rằng con của họ dường như đổi tính, bỗng nhiên 'làm dữ' khi bị tước mất iPad. Theo lời khuyên của người ấy, vợ chồng tôi không cho con chơi iPad nữa. Nhưng tôi vẫn cảm thấy không yên tâm. Đó là biện pháp đơn giản nhất nhưng chắc chắn không phải biện pháp tốt nhất, vì đã làm tổn thương trẻ nhỏ".

Câu chuyện nhỏ của tác giả Ben Worthen trên trang mạng Wall Street Journal cũng là ưu tư lớn của những bậc cha mẹ về iPad và các thiết bị tương tự.


Tác động nào, từ màn hình cảm ứng?

Để con khỏi quấy, nhiều người dùng iPad như món "đồ chơi thần kỳ", có sức hút hơn hẳn nhiều loại đồ chơi khác. Có người chọn giải pháp "gọn nhẹ" khi không có iPad: cài đặt sẵn nhiều trò chơi dành cho con trên iPhone, iPod Touch,... của mình. Đó cũng là giải pháp hiệu quả, có thể khiến các bé "tắt đài" lập tức và người lớn tha hồ rảnh rang. Có khi các bậc cha mẹ còn thấy thích thú khi chụp hình đứa con bé bỏng, thậm chí chưa biết nói, chơi với iPhone! Không phải ngẫu nhiên trên thị trường đã xuất hiện loại vòng lục lạc dành cho trẻ nhỏ, ở giữa có chỗ "trang trọng" để gắn chặt iPhone, với lời quảng cáo: "An toàn cho iPhone của bạn trong tay em bé"!

Khác với máy tính cá nhân (desktop, laptop), thiết bị có màn hình cảm ứng quá dễ dùng. Những ngón tay non nớt, vụng về của các bé xíu xiu tương tác dễ dàng với màn hình. Thật tự nhiên, khi bé chạm vào một chú bò trên màn hình, chú bò rống lên, lúc lắc đầu, ve vẩy đuôi. Những câu chuyện dễ thương của Dr. Seuss với những nhân vật nhảy nhót nhanh nhẹn bỗng nhiên có thể đến với các bé chưa biết đi.

Chưa ai biết chính xác màn hình cảm ứng tác động vào các bé ra sao. Chưa ai biết chính xác những quá trình tích cực, tiêu cực nào diễn ra trong não của các bé khi tương tác quá sớm với thế giới ảo do phần mềm tạo ra. Và cũng chưa hề có những nghiên cứu mang tính hệ thống trên thực tế để có dữ liệu đáng tin cậy. Hơn nữa, hẳn cũng không có nhiều người sẵn sàng cho đứa con tí ti của mình tham gia vào những cuộc thử nghiệm chưa rõ lợi hại thế nào.


Lời khuyên của Viện Nhi khoa

Không ít ý kiến cho rằng có thể dựa vào những nghiên cứu về tác động của TV (ti-vi) đối với trẻ em, vì màn hình cảm ứng cũng chỉ là một... loại màn hình. Từ việc khảo sát tác động của TV đối với trẻ em, Viện Nhi khoa Hoa Kỳ (American Academy of Pediatrics - AAP) khuyến cáo những người làm cha mẹ không nên cho con nhỏ, dưới hai tuổi, tiếp xúc với màn hình của các loại thiết bị điện tử, bất kể TV, máy tính hay điện thoại. Theo AAP, trong hai năm đầu đời, não của trẻ em phát triển rất nhanh (số lượng synapse truyền tín hiệu tăng từ 2.500 lên 15.000, tính trên một tế bào não). Đó là quá trình hình thành ở trẻ em những nhận thức ban đầu, hằn sâu trong não, về bản thân, về thế giới. Hình ảnh "hoạt náo" trên màn hình có thể cung cấp nhận thức sai lệch về không gian thực, về chuyển động thực. Ngoài ra, chuyển động và âm thanh từ màn hình có thể gây hại cho mắt và tai của trẻ em.

AAP cũng nhắc nhở cả trường hợp xem TV "thụ động": cha mẹ cho con chơi gì đó trong lúc họ xem TV. Khi đó, cha mẹ nghĩ rằng con mình không xem TV nhưng hình ảnh và âm thanh của TV thực ra vẫn liên tục tác động vào trẻ em, làm suy giảm khả năng tập trung. Điều nầy tương tự trường hợp hút thuốc "thụ động" của trẻ em, khi cha mẹ hút thuốc.

Khẳng định của AAP khiến nhiều người ngỡ ngàng. Hầu như trong mọi gia đình hiện nay, trẻ em "quen biết" với TV rất sớm, có thể từ ngày còn... ẵm ngửa, khi mà TV hoạt động thường xuyên, kể cả lúc không có ai xem. Với máy tính bảng, không hiếm phần mềm dành cho trẻ em dưới hai tuổi, dựa vào lý do có vẻ tốt đẹp: rèn luyện khả năng nhận dạng, làm cho ngón tay khéo léo hơn,...

Có ý kiến cho rằng màn hình cảm ứng khác hẳn màn hình TV ở tính tương tác. Chính màn hình cảm ứng giúp trẻ em tập trung tốt. Một cách tự nhiên, các bé rất chú ý những chỗ mà các bé chạm tay vào. Tiến sĩ Dimitri Christakis - giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Sức khỏe Trẻ em, thuộc Bệnh viện Trẻ em Seattle - tỏ ra nghi ngờ: "Có thể tính tương tác của iPad là ưu điểm, đồng thời cũng là nhược điểm của nó". Christakis thiên về ý kiến khẳng định màn hình cảm ứng gây hại cho trẻ nhỏ tương tự màn hình TV, thậm chí nghiêm trọng hơn.

Với trẻ em trên hai tuổi, AAP cho rằng cần giới hạn thời gian tiếp xúc với mọi loại màn hình (screen time), không để quá hai giờ mỗi ngày, và tăng thời gian trò chuyện với trẻ em (talk time). Cách trò chuyện tốt nhất với trẻ em là cùng chơi với trẻ em. Ở khía cạnh nầy, màn hình cảm ứng lại tỏ ra đắc dụng.

Với màn hình cảm ứng, cha mẹ dễ dàng chơi chung với con mình, không khác gì chơi búp bê, chơi lắp ráp. Những trò chơi trên iPad dành cho trẻ em có khi hấp dẫn cả người lớn! Khi có cha mẹ bên cạnh, các bé tỏ ra tự tin hơn khi dùng màn hình cảm ứng. Từ những lời gợi ý của cha mẹ, các bé tập nói ra những gì mình nhìn thấy, cảm thấy. Trong điều kiện như vậy, thời gian tiếp xúc với màn hình cảm ứng cũng chính là thời gian trò chuyện của trẻ em. Nếu sử dụng những phần mềm thích hợp với từng lứa tuổi, tác động "cộng hưởng" của cha mẹ và phần mềm giúp tư duy ngôn ngữ và kỹ năng giao tiếp của trẻ em phát triển rất nhanh, là bước chuẩn bị rất tốt cho cuộc sống ngày càng mở rộng.

Bạn đang ở... hành tinh nào?

Sherry Turkle - nhà xã hội học, giáo sư Học viện Công nghệ Massachusetts (Massachusetts Institute of Technology - MIT) - khẳng định tư duy ngôn ngữ và kỹ năng giao tiếp là nền tảng cho "con người xã hội" của trẻ em, nền tảng cho những năng lực phức tạp hơn, trong đó có năng lực thương yêu (thương yêu cũng là một năng lực và không phải ai cũng có năng lực đó). Trẻ em cần lắm những bài học thương yêu trong gia đình, thương yêu loài vật, cây cỏ. Trẻ em không thể không biết thương yêu bạn bè và đồng cảm với những nỗi khổ đau. Giống như trí nhớ được hình thành từ những mối liên hệ của hình ảnh, ngôn từ, cái gọi là ý chí, nghị lực của con người không thể hình thành từ hư vô, mà phải từ vô vàn mối liên hệ bao quanh con người.

Trong tác phẩm Alone Together (Cùng nhau cô đơn, xuất bản năm 2011), Turkle bày tỏ mối lo ngại về thế hệ dành quá nhiều thời gian cho màn hình, khép mình vào thế giới riêng quá sớm. Những đứa trẻ thích thú với rô-bốt hơn loài vật, chỉ vì chúng "sạch sẽ hơn", chính là dấu hiệu của sự thiếu vắng mối liên hệ lành mạnh với thiên nhiên. Theo Turkle, đó là những đứa trẻ cô đơn và sẽ là những người lớn cô đơn. Một đứa trẻ có năng lực thương yêu không bao giờ cô đơn, không bao giờ mất tự chủ những lúc chỉ có một mình. Người lớn phải ở bên cạnh trẻ em, để chuẩn bị cho trẻ em suy nghĩ, hành động một mình.

Lời khuyên "dễ hiểu" của Turkle và của các nhà nghiên cứu tâm lý trẻ em vẫn khiến nhiều người... khó hiểu: "Các người đang ở trên hành tinh nào vậy? Làm sao cha mẹ có thể luôn ở bên cạnh con mình để trò chuyện, để cùng chơi?". Cha mẹ không thể luôn luôn ở bên cạnh con, nhưng luôn luôn có thể tiết chế thú vui riêng để dành thời gian nhiều nhất cho con.

Nếu đứa con thương yêu của bạn nũng nịu đòi bạn chơi cùng trên iPad, thay vì đòi "sở hữu" iPad và không cho ai khác đụng vào, bạn chắc chắn là người cha, người mẹ hạnh phúc.

NGỌC GIAO

Ý kiến bạn đọc (0)
Tên   Email

Lên đầu trang