40 NĂM MÁY TÍNH MICRAL

Cha tinh thần của máy tính cá nhân

22/03/2013 23:30

"Andre Thi Truong thực sự là cha đẻ máy tính cá nhân, dù điều này ít được biết đến tại nước Mỹ, trung tâm của công nghệ số".

"Vào năm 1973, hai năm trước khi máy tính Altair nổi tiếng được sản xuất, Công ty R2E của ông Truong đã chế tạo máy tính Micral dựa vào bộ xử lý Intel 8008. Micral là tiền thân của mọi máy tính PC sau này". Đó là nhận định của tạp chí Wired (9/1997) về sự xuất hiện máy tính Micral vào tháng 1/1973, đúng 40 năm trước.

Nếu bạn gõ vào ô tìm kiếm Google dòng chữ tiếng Anh father of personal computer, địa chỉ đầu tiên trong trang kết quả cho bạn biết rằng cha đẻ của máy tính cá nhân là Ed Roberts, người sáng lập công ty Micro Instrumentation and Telemetry Systems (MITS). Kỹ sư Ed Roberts sinh năm 1942, tốt nghiệp Đại học Miami. Ông là người đặt ra thuật ngữ personal computer.

Tháng 1/1975, Công ty MITS tung ra thị trường "bộ đồ chơi" Altair 8800, dùng bộ xử lý Intel 8080, dành cho những người yêu thích kỹ thuật số. Máy Altair 8800 không có bàn phím và màn hình như máy tính cá nhân hiện nay, cũng không có hệ điều hành hay chương trình. "Người chơi" phải dùng hệ thống công-tắc ở mặt trước của máy để viết trực tiếp chương trình ở dạng nhị phân vào bộ nhớ và đọc hiểu kết xuất của chương trình nhờ hệ thống đèn LED chớp tắt theo quy ước. Altair 8800 trở thành món hàng "làm không kịp bán" vào thời đó tại Mỹ.

So với máy tính PDP lớn như cái tủ áo, thuộc loại minicomputer, ấn tượng về máy tính nhỏ gọn, có thể đặt trên bàn, dẫn đến thuật ngữ microcomputer trên báo chí Mỹ. Tên gọi microcomputer nhấn mạnh kích thước, trong khi tên gọi personal computer chú trọng chức năng, diễn đạt loại máy tính mới mẻ thuộc sở hữu cá nhân, sử dụng thoả thích cho nhu cầu cá nhân, khác với loại máy tính quan trọng đặt trong các toà nhà được canh gác cẩn thận. Ngày nay, với sự xuất hiện của điện thoại thông minh, kích thước của máy tính đặt trên bàn không còn gây ấn tượng như thuở ban đầu, do vậy tên gọi microcomputer ngày càng ít thông dụng.

Nếu thử hỏi Google bằng cụm từ father of microcomputer, trong trang kết quả tìm kiếm, ngoài Ed Roberts, bạn sẽ thấy có một người khác được nhắc đến như là cha đẻ của microcomputer. Đó là André Trương Trọng Thi, người sáng lập công ty R2E (Réalisations Etudes Electroniques) tại Pháp. Trang mạng của Bảo tàng Lịch sử Máy tính (Computer History Museum) tại California có ghi: "Micral là máy tính thương mại hoàn chỉnh đầu tiên dùng bộ xử lý Intel 8008, không phải là bộ đồ chơi kỹ thuật số. Thi Truong phát triển máy tính Micral và Philippe Kahn phát triển phần mềm cho máy tính đó".

Kỹ sư André Trương Trọng Thi được chính phủ Pháp trao tặng Bắc đẩu Bội tinh (1999).

Tháng 1/1973, Công ty R2E bàn giao một máy tính mang tên Micral (còn gọi là Micral N) cho Viện Nghiên Cứu Nông Nghiệp Quốc Gia Pháp (INRA) sau năm tháng thiết kế, chế tạo. Đúng như yêu cầu trong đơn đặt hàng của INRA, máy Micral có chức năng tương tự máy tính lớn PDP-8 của công ty DEC (Mỹ) nhưng gọn nhẹ và rẻ hơn nhiều. Micral có bảng mạch chính và các bảng mạch xuất nhập (song song, nối tiếp), đọc chương trình trên băng giấy đục lỗ, kết xuất bằng màn hình (video terminal). Ngay trong năm 1973, R2E bắt đầu sản xuất hàng loạt máy Micral để phục vụ cho việc thu phí đường cao tốc tại Pháp. Tuy nhiên, vào lúc đó tại Mỹ, không có mấy người biết đến máy tính Micral.

Khi trả lời phỏng vấn của tạp chí Wired năm 1997, kỹ sư Thi hồi tưởng: "Máy Micral vào đầu năm 1973 còn rất thô sơ. Bộ nhớ RAM của nó chỉ có 2 Kbyte, chỉ có thể được lập trình ở dạng nhị phân. Năm đó, chúng tôi bán được 500 máy và chỉ bán được ở Pháp. Năm 1974, chúng tôi viết trình biên dịch assembler, nhờ vậy tôi mới có thể giới thiệu máy tính hoàn chỉnh dùng bộ xử lý 8080 ở Hội thảo Máy tính Quốc Gia tại Chicago".

Máy tính Micral N – máy tính cá nhân đầu tiên dùng bộ xử lý.

Năm 1986, Bảo tàng Máy tính (Computer Museum) tại Boston tổ chức một cuộc xét duyệt để xác định máy tính nào là máy tính cá nhân đầu tiên.Hội đồng xét duyệt gồm nhiều chuyên gia máy tính, có cả kỹ sư Steve Wozniak, người chế tạo máy tính Apple đầu tiên.

Cuộc xét duyệt đã kết luận máy tính Kenbak-1 do kỹ sư John Blankenbaker thiết kế, chế tạo vào năm 1971 là máy tính cá nhân đầu tiên. Kỹ sư John Blankenbaker sinh năm 1930, tốt nghiệp Đại học Oregon, UCLA và MIT.

Máy tính Kenbak-1 chỉ có một bảng mạch duy nhất, dùng tổ hợp IC, không dùng bộ xử lý, đơn giản vì Kenbak-1 được thiết kế trước khi có bộ xử lý. Công ty Kenbak chỉ bán được 40 máy Kenbak-1 và đóng cửa vào năm 1973.Cũng như máy tính Altair, máy Kenbak-1 được lập trình bằng một dãy công tắc, chương trình thể hiện kết quả nhờ một dãy đèn hiệu.

Bảo tàng Máy tính Boston nêu rõ: "Danh hiệu máy tính cá nhân đầu tiên dùng bộ xử lý được trao cho máy tính Micral, sản xuất năm 1973 tại Pháp, do kỹ sư André Truong Trong Thi và François Gernelle thiết kế".

Từ trái qua: John Blankenbaker (người thiết kế máy Kenbak-1), Robert Pond (người dùng máy Altair 8800), Lee Felsenstein (người thiết kế máy VDM-1) và André Trương Trọng Thi (người thiết kế máy Micral) trong cuộc xét duyệt tại Bảo tàng Máy tính Boston (1986).

Kỹ sư Thi sinh ngày 30/1/1936 tại Sài Gòn. Cha ông là Trương Trọng Thuần, thuộc số người Việt hiếm hoi sang Pháp du học đầu thế kỷ 20. Năm 1950, ông Trương Trọng Thuần đưa gia đình sang Pháp định cư. Kể về gia đình mình, ông Eric Trương - con trai kỹ sư Thi - bộc bạch: "Ông nội tôi là người Việt Nam đầu tiên được nhận vào trường HEC (trường Cao Đẳng Thương Mại - ND). Ông nhanh chóng nhận ra chất lượng của nền giáo dục Pháp và muốn đưa cả gia đình sang Pháp cùng ông. Thế là cha tôi sang Pháp cùng với năm anh chị em và bà nội tôi. Theo gương ông nội tôi, cả nhà đều cố gắng để được vào học ngôi trường danh tiếng đó. Riêng cha tôi lại thích thi vào trường EFREI (tên ban đầu là EFR, trường Vô Tuyến Điện - ND), trường duy nhất dạy về điện tử vào thời ấy.Cha tôi đã hội nhập vào xã hội Pháp một cách tuyệt vời.Điều này làm cho tôi, cũng như mọi người trong gia đình, không bao giờ cảm thấy mình là nạn nhân của chủ nghĩa chủng tộc. Rời Việt Nam năm 14 tuổi, cha tôi chỉ là một cậu bé nên điều duy nhất làm ông buồn nhớ là con chó của ông mà ông không thể mang theo".

Sau khi tốt nghiệp, kỹ sư Thi làm việc cho Công ty Schlumberger, chuyên về địa vật lý thăm dò. Tại Schlumberger, ông chế tạo thành công máy đo hàm lượng đồng vị phóng xạ Carbon đầu tiên dùng transistor.

Năm 1965, trong một chuyến đi Mỹ, ông có ấn tượng mạnh với công nghệ chế tạo vi mạch tại Mỹ, cho phép chế tạo thiết bị điện tử nhỏ hơn, rẻ hơn, tốt hơn so với công nghệ tại Pháp. Trở về Pháp, ông thành lập Công ty R2E vào năm 1972 để khởi nghiệp với công nghệ mới.

Sau thành công với máy Micral đầu tiên, R2E liên tục cho ra đời các thế hệ máy Micral tiếp theo với nhiều cải tiến: có thêm bàn phím (năm 1974), có thêm đĩa cứng (năm 1975), dùng hệ điều hành Prologue (năm 1978). Kỹ sư Thi hy vọng máy tính của R2E sẽ đi vào nhà trường, đi vào từng gia đình giống như máy thu hình (TV). Máy tính cho mỗi gia đình! Đó là ý tưởng lạ lùng đối với nhiều người cùng thời.Người bình thường cần tính toán gì đến mức phải có máy tính?

Năm 1978, R2E trở thành một bộ phận của tập đoàn máy tính Bull. Bull là tập đoàn quốc doanh, được chính phủ Pháp ưu đãi mọi mặt nhằm mục đích xây dựng công nghiệp máy tính cho nước Pháp. Bull tiếp tục phát triển dòng máy Micral để cung cấp cho chính phủ Pháp (với giá rất đắt!), nhưng không thành công trong việc xuất khẩu máy Micral.

Năm 1981, khi công ty IBM cho ra đời máy tính cá nhân PC, kỹ sư Thi nhận ra ngay tầm quan trọng của việc sản xuất máy tính tương thích với chuẩn mở của IBM, cho rằng đó là cách tốt nhất để thâm nhập thị trường Mỹ. Ông chỉ đạo chi nhánh R2E tại Mỹ nhanh chóng thiết kế máy tính cá nhân tương thích IBM PC. Mẫu máy tính tương thích IBM PC của R2E được đưa về Paris vào tháng 7/1982. Thế nhưng, trung thành với "chủ nghĩa dân tộc" trong công nghiệp máy tính, ban lãnh đạo của Bull từ chối sản xuất loại máy mới theo "chuẩn của người Mỹ". Một vị lãnh đạo của Bull thẳng thừng nói với kỹ sư Thi: "Anh chẳng hiểu gì cả về tin học!" ("Vous n'avez rien compris à l'informatique!”).

Thất vọng, kỹ sư Thi từ nhiệm khỏi Bull, tham gia vào việc thành lập công ty Normerel cùng với người bạn Jean René Tissot. Tại Normerel, kỹ sư Thi thiết kế máy tính cá nhân OPLite. OPlite là máy tính tương thích IBM PC đầu tiên xuất hiện trên thị trường Pháp.

Thị trường đã làm Bull "thức tỉnh" và đẩy mạnh sản xuất máy tính Micral theo chuẩn IBM PC để cạnh tranh với Normerel, cùng một loạt thương hiệu khác xuất hiện tại Pháp: Compaq, HP, Victor, Tulip,...

Máy tính Micral 8020 – máy cuối cùng trong dòng máy Micral của công ty R2E (thiết kế năm 1978), sau trở thành máy Bull Micral 80/22.

Kỹ sư Philippe Kahn, người từng sát cánh cùng kỹ sư Thi để phát triển phần mềm cho máy tính Micral cũng rời khỏi Bull. Khác với kỹ sư Thi, Kahn tin rằng chỉ có thể làm phần mềm chuyên nghiệp tại Mỹ. Kahn đã thực hiện thành công "giấc mơ Mỹ" với việc sáng lập công ty phần mềm Borland tại California năm 1983.

Mặc dù không nói được tiếng Việt, kỹ sư Thi luôn nghĩ về quê hương nguồn cội của ông. Ngay trong năm 1973, kỹ sư Thi gửi một máy Micral đến Hà Nội, tặng cho Ủy Ban Khoa Học Kỹ Thuật Nhà Nước. Năm 1978, khi đang giữ chức giám đốc điều hành của R2E, kỹ sư Thi về Việt Nam đề nghị một dự án đầu tư nhằm sản xuất máy Micral, mặc dù không được sự tán thành của hội đồng quản trị R2E. Giai đoạn đầu của dự án là đào tạo chuyên viên và lắp ráp máy Micral tại Hà Nội.

Dự án của kỹ sư Thi đã không thành do thiếu sự đồng cảm cần thiết và cơ chế đầu tư còn nhiều cản trở. Vào thời điểm đó, công nghiệp máy tính châu Á chưa có gì, nếu không kể ngành sản xuất máy trò chơi Nhật Bản. Đầu thập niên 1980, Đài Loan mới bắt đầu lắp ráp máy tính cho các công ty Mỹ. Với sự đầu tư mạnh mẽ của những người gốc Hoa tại Mỹ, các ngành sản xuất phụ trợ của công nghiệp máy tính hình thành tại Đài Loan, tạo cơ duyên cho việc thành lập Công ty Acer năm 1985. Legend Lenovo của Trung Quốc được thành lập năm 1984, cũng phát triển theo cách tương tự.

Trong thập niên 1980 và 1990, kỹ sư Thi cùng những cộng sự xây dựng nhiều hệ thống thông tin dùng máy tính PC tại Pháp. Hệ thống thông tin dùng PC do kỹ sư Thi triển khai cho Quỹ Hưu trí tại Orleans (IGIRS) là mô hình khách-chủ (client-server) đầu tiên trên thế giới, sau này trở thành chuẩn mực phổ biến cho hệ thống thông tin doanh nghiệp.

Năm 1997, nhìn lại mô hình khách-chủ, kỹ sư Thi nhận định: "Kiến trúc khách-chủ được chấp nhận rộng rãi, nhưng khi máy chủ PC và máy khách PC đều ngày càng mạnh, việc quản trị hệ thống khách-chủ ngày càng khó khăn". Với vai trò của người thiết kế hệ thống thông tin, kỹ sư Thi đề xuất khái niệm NPC (Network PC), theo đó việc xử lý dữ liệu được tập trung vào máy chủ PC, máy khách PC không lưu trữ dữ liệu, được khởi động bằng đĩa CD-ROM. Tuy nhiên, khác với NPC của Công ty Sun và Oracle được quảng bá trong cùng thời kỳ, kỹ sư Thi hoàn toàn dựa vào Windows NT để triển khai hệ thống thông tin dùng NPC. Kỹ sư Thi xem NPC chỉ là một ví dụ cho sự phát triển đa dạng của máy tính PC. Ông tin rằng máy tính PC rồi sẽ như ô-tô, sẽ có nhiều loại lớn nhỏ khác nhau, đáp ứng nhu cầu khác nhau.

Do những đóng góp quan trọng cho công nghiệp máy tính và hệ thống thông tin của nước Pháp, kỹ sư Thi được chính phủ Pháp trao tặng Bắc đẩu Bội tinh năm 1999.

Nếu gõ vào ô tìm kiếm Google dòng chữ tiếng Pháp père du micro-ordinateur, bạn sẽ thấy nhiều trang mạng đưa tin kỹ sư Thi qua đời ngày 29/3/2005 với lời tiếc thương. Trên các trang đó thường có dòng bình luận, đính chính rằng cha đẻ của micro-ordinateur không phải là kỹ sư Thi, mà là François Gernelle, kỹ sư làm việc cho R2E, người thiết kế các bảng mạch của máy Micral. Việc tranh chấp bằng sáng chế máy tính Micral theo đơn kiện của kỹ sư Gernelle được Tòa Phúc thẩm Paris ra phán quyết cuối cùng vào năm 1998. Tòa công nhận François Gernelle là người sáng chế máy tính Micral. Kỹ sư Gernelle sinh năm 1944, tốt nghiệp học viện cao cấp CNAM chuyên về khoa học và công nghệ.

Nhóm kỹ sư thiết kế, chế tạo máy tính Micral C của R2E (1977). Từ trái qua: Bernard Francina, François Gernelle, Jean-Claude Beckmann và Marcel Joubert.

Phán quyết của Tòa Phúc thẩm Paris không thật công bằng khi bỏ qua mối quan hệ chặt chẽ của kỹ sư Thi và kỹ sư Gernelle trong quá trình chế tạo máy tính Micral. Mối quan hệ ấy có nét tương đồng với mối quan hệ giữa Douglas Engelbart - cha đẻ của chuột máy tính, người tổ chức thiết kế, chế tạo và đưa chuột máy tính vào sử dụng - với kỹ sư Bill English - người trực tiếp thiết kế phần cứng của chuột.

Tuy kỹ sư Thi không có được sự công nhận về pháp lý đối với việc sáng chế máy tính Micral, tạp chí Industrie et Technologies (www.industrie-technologies.com) tại Pháp vẫn xem Douglas Engelbart - cha đẻ chuột máy tính, André Trương Trọng Thi - người sáng lập công ty R2E - và Steve Jobs - người sáng lập công ty Apple - là những người mở đầu thời đại máy tính cá nhân.

Việc đính chính về cha đẻ micro-ordinateur và "trả lại sự công bằng" cho kỹ sư Gernelle còn tiếp tục cho đến nay mỗi khi có thông tin sai lạc trên mạng vì vẫn còn nhiều người không biết kỹ sư Gernelle được công nhận chính thức là người sáng chế máy tính Micral. Tuy vậy, tại Pháp có ý kiến cho rằng danh hiệu không quan trọng bằng thành quả trong thực tế. Thành viên mang tên Chti Bulot của diễn đàn JeuxOnline (forums.jeuxonline.info) phát biểu hóm hỉnh: "Truong đã chỉ ra rằng máy tính sẽ đi vào từng gia đình, điều mà không ai nghĩ đến vào lúc đó. Sức mạnh nằm ở tầm nhìn như vậy. Còn chuyện ông ấy hay ai khác thiết kế, chế tạo máy tính cá nhân đầu tiên thì tôi không quan tâm. Nhân tiện, xin nói thêm, Bull là một tai họa cho nước Pháp ngay từ khi thành lập".

Ở thời kỳ mà công ty IBM còn do dự về triển vọng của máy tính PC do chính họ thiết kế, kỹ sư Thi thuộc về một số ít người thấy được sự bùng nổ nhu cầu máy tính cá nhân trong tương lai. Tại Pháp, có người tặng cho kỹ sư Thi danh hiệu... dài dòng như để "đền bù" cho ông: Père du concept du premier micro-ordinateur au monde (cha tinh thần của máy tính cá nhân đầu tiên trên thế giới).

André Trương Trọng Thi xứng đáng là cha tinh thần của tất cả máy tính cá nhân.

NGỌC GIAO

Ý kiến bạn đọc (0)
Tên   Email

Lên đầu trang