Câu hỏi lớn của Yahoo

11/09/2011 09:40

Đầu tháng 9/2011, Hội đồng quản trị Công ty Yahoo quyết định sa thải Giám đốc điều hành Carol Bartz. Những người lãnh đạo Yahoo dường như đang lúng túng trong chiến lược phát triển, dường như đang cân nhắc việc chuyển nhượng một phần hoặc toàn bộ Yahoo.

Từng là thương hiệu lớn nhất trên Internet một thời, Yahoo vì đâu nên nỗi?

Giá trị thị trường của Yahoo hiện nay khoảng 16 tỉ USD và đang có xu hướng suy giảm, thấp hơn nhiều so với giá đề nghị của Microsoft (44,6 tỉ USD) vào năm 2008 trong cuộc thương lượng nhằm mua lại Yahoo.

Thành công của Yahoo trong thập niên 1990 gần như một huyền thoại. Năm 1995, Yahoo nổi lên như một địa chỉ tin cậy để tìm kiếm thông tin, thắng thế so với các dịch vụ tìm kiếm khác: Infoseek, Excite và Lycos. Trong khi các công ty đối thủ đều trang bị máy chủ mạnh để tự động hóa dịch vụ tìm kiếm, hai người sáng lập Yahoo - Jerry Yang và David Filo - có cách làm riêng: chỉ dùng PC bình thường làm máy chủ và thuê nhiều người lập chỉ mục cho tất cả trang mạng trên Internet. Filo khẳng định: "Không có công nghệ nào có thể thay thế con người trong việc lọc lựa thông tin". Yang vững tin rằng kết quả tìm kiếm cần chính xác, chứ không cần nhiều: "Nếu bạn đã nhận được 13 địa chỉ mạng về Madonna, có lẽ bạn sẽ không cần đến địa chỉ thứ 14 về Madonna". Vào thuở sơ khai của World Wide Web, cách làm của Yang và Filo tỏ ra rất hiệu quả. Sau khi Yahoo phát hành cổ phiếu, giá trị thị trường của Yahoo tăng vùn vụt. Từ vai trò cung cấp dịch vụ tìm kiếm lúc đầu, Yahoo nhanh chóng trở thành nhà cung cấp nội dung và dịch vụ đa dạng nhất, lớn nhất, là điểm đến đầu tiên của người dùng Internet cuối thập niên 1990.



Jerry Yang và David Filo


Theo Paul Graham - người sáng lập công ty đầu tư mạo hiểm Y Combinator, ngay từ thời kỳ đầu, Yahoo đã bộc lộ những bất ổn. Graham từng làm việc cho Yahoo sau khi bán công ty đầu tiên của ông (công ty thương mại điện tử ViaWeb) cho Yahoo. Trong bài viết có tiêu đề "Điều gì đã xảy ra với Yahoo" vào tháng 8/2010, Paul Graham hồi tưởng:

"Năm 1998, sau khi Yahoo mua lại công ty non trẻ của chúng tôi, tôi bắt đầu làm việc cho Yahoo. Lúc ấy, Yahoo tựa như trung tâm của thế giới và đang tiến đến vị trí mà giờ đây thuộc về Google.

Điều đã xảy ra với Yahoo? Muốn hiểu được con đường của Yahoo, phải trở lại nơi xuất phát. Yahoo có hai nhược điểm lớn đã hiển hiện từ năm 1998. Đó là hai nhược điểm không có ở Google trong ngày đầu khởi nghiệp: kiếm tiền quá dễ và thiếu tham vọng trở thành công ty công nghệ.

Lần đầu tiên tôi gặp Jerry Yang, chúng tôi có cách nhìn khác nhau về cuộc gặp đó. Anh ấy muốn gặp mặt tôi trước khi quyết định mua lại công ty của tôi. Còn tôi thì muốn trình bày công nghệ của chúng tôi về việc xếp hạng kết quả tìm kiếm thông tin sản phẩm. Chúng tôi dùng giải thuật tương tự giải thuật của Google trong việc xếp hạng những sản phẩm được quảng cáo. Nhưng thời điểm đó là đầu năm 1998, trước khi Google thành lập.

Công nghệ của chúng tôi cho phép Yahoo có thể trình bày kết quả tìm kiếm theo thứ tự dựa vào hiệu quả: những sản phẩm đem lại doanh thu cao nhất cho người bán được trình bày trước. Khi việc xếp hạng sản phẩm dựa vào hành vi tiêu dùng của người mua, guồng máy tìm kiếm (search engine) sẽ ngày càng tốt hơn.

Nhưng tôi rất ngạc nhiên vì Jerry dường như không quan tâm đến điều đó. Tôi không rõ là tôi trình bày không tốt hay anh ấy là người biết cách phớt tỉnh trước mọi chuyện? Sau này khi làm việc cho Yahoo, tôi mới hiểu rằng Jerry thực sự không quan tâm đến giải thuật xếp hạng của chúng tôi vì Yahoo đã thu tiền quảng cáo với giá hời. Nếu người quảng cáo đo lường được hiệu quả của quảng cáo, họ sẽ trả ít hơn.

Khác với hiện nay, thời ấy việc trưng biển quảng cáo (banner) trên mạng đem lại nhiều tiền nhất. Người ta sẵn sàng trả tiền nhiều đến mức phi lý cho việc ấy. Đội ngũ tiếp thị của Yahoo chỉ tập trung vào nguồn lợi đó. Chỉ một cuộc tiếp xúc với Procter & Gamble đã có thể ngã giá hàng triệu USD cho những biển quảng cáo hấp dẫn. Yahoo chỉ muốn số lượt truy xuất thật cao, không cần phân tích giá trị của từng lượt truy xuất.

Không chỉ Yahoo, tất cả guồng máy tìm kiếm vào lúc đó đều làm như vậy. Điều này giải thích vì sao họ tự nhận là 'cổng thông tin' (portal) thay vì là 'guồng máy tìm kiếm'. Họ ngày càng thiên về ý muốn tạo ra một địa chỉ mạng mà người xem tìm được thông tin ngay tại đó hơn là chuyển qua địa chỉ khác như khi dùng guồng máy tìm kiếm.

Tôi vẫn nhớ lần nói chuyện với David Filo vào cuối năm 1998 hoặc có thể là đầu năm 1999. Khi ấy tôi nói rằng Yahoo nên mua lại Google vì tôi và hầu hết lập trình viên trong công ty đều đang dùng Google thay vì Yahoo để tìm kiếm thông tin. Anh ấy nói với tôi rằng điều ấy không có gì đáng lo vì lượng truy xuất Yahoo để tìm kiếm thông tin chỉ chiếm 6% trong khi mỗi tháng lượng truy xuất Yahoo tăng 10%. Do vậy chi phí cho việc cải tiến guồng máy tìm kiếm không thực sự cần thiết.

Tôi đã nói: 'Thế à?'. Lẽ ra tôi phải nói: 'Nhưng lượt truy xuất để tìm thông tin đáng giá hơn lượt truy xuất khác'. Lúc ấy tôi chưa nhận thức đầy đủ giá trị của guồng máy tìm kiếm. Có lẽ cả Larry và Sergey cũng thế, vì nếu nhận thức đầy đủ, họ đã không tìm cách bán công nghệ của mình cho các công ty.

Tiền bạc đã che khuất tầm nhìn của những người lãnh đạo Yahoo.



Paul Graham


Nhược điểm thứ hai của Yahoo cũng làm cho họ khó đổi hướng. Ngay từ khi khởi nghiệp, họ không kiên quyết theo đuổi tham vọng xây dựng một công ty công nghệ.

Điều lạ lùng nhất của Yahoo khi tôi làm việc ở đó là họ khăng khăng nhận mình là 'công ty truyền thông'. Nếu tham quan trụ sở Yahoo, bạn thấy Yahoo giống như công ty phần mềm. Khắp nơi đều có những lập trình viên ngồi làm việc và những người quản lý sản phẩm đang lên danh sách các chức năng cần thực hiện với lịch trình cụ thể. Có cả bộ phận trợ giúp kỹ thuật thường xuyên hướng dẫn người dùng khi họ gặp trục trặc với trình duyệt.

Tuy giống công ty phần mềm nhưng Yahoo tự nhận là công ty truyền thông vì họ thu lợi nhuận bằng cách bán quảng cáo. Vào năm 1995, những công ty công nghệ chỉ thu lợi nhuận bằng cách bán sản phẩm, họ chưa thể hình dung cách thu lợi nhuận từ quảng cáo. Ngoài ra, một lý do khác không kém quan trọng khiến Yahoo xác định vai trò của mình là công ty truyền thông: họ sợ Microsoft.

Thế hệ trẻ sau tôi có lẽ khó hiểu được nỗi lo sợ đối với Microsoft vào năm 1995. Bạn thử hình dung một công ty mạnh hơn nhiều lần so với Google hiện nay luôn tìm cách triệt hạ bằng được những công ty mà họ cho là mầm mống đe dọa. Yahoo đã chứng kiến Microsoft tiêu diệt Netscape ra sao. Do vậy, nếu tỏ ra là 'Netscape thứ hai', họ sợ sẽ phải chịu cùng số phận.

Đóng vai công ty truyền thông là cách khôn ngoan để lọt khỏi tầm quan sát của Microsoft. Nhưng chẳng may Yahoo lại tỏ ra muốn trở thành công ty truyền thông thực sự. Điều này khiến họ không quan tâm nghiêm túc đến việc xây dựng nền tảng công nghệ mà chỉ xem công nghệ như là phương tiện. Hệ quả là Yahoo không có được văn hóa hacker như Google và Facebook. Những lập trình viên ở Yahoo chỉ thụ động thực hiện chỉ đạo của người quản lý sản phẩm. Sau thời gian đầu sôi nổi, Yahoo không còn là nơi thu hút những lập trình viên giỏi. Yahoo nhanh chóng già trước tuổi".

Năm 2000, khi guồng máy tìm kiếm Google chứng tỏ hiệu quả, Yahoo dựa vào Google để cung ứng dịch vụ tìm kiếm. Năm 2004, guồng máy tìm kiếm tự động của riêng Yahoo bắt đầu đi vào hoạt động. Tuy nhiên, Yahoo không đầu tư mạnh để phát triển công nghệ tìm kiếm như Google.

Khi Carol Bartz nhận chức giám đốc điều hành Yahoo đầu năm 2009, bà cương quyết từ bỏ sự "dùng dằng" trong đầu tư phát triển công nghệ và dứt khoát xây dựng Yahoo như một công ty truyền thông. Yahoo thuê nhiều phóng viên và blogger nhằm tăng cường sản xuất nội dung. Từ bỏ guồng máy tìm kiếm riêng, Yahoo dựa hẳn vào Microsoft. Yahoo tự rút lui trong cuộc cạnh tranh mạng xã hội, trở thành khách hàng lớn của Facebook (những trang nội dung của Yahoo liên kết chặt chẽ với Facebook để cung cấp chức năng mạng xã hội). Kết quả của việc tái cơ cấu Yahoo là sự sa thải hàng loạt nhân viên. Yahoo gọn nhẹ hơn, "hiệu quả" hơn khi tập trung vào hoạt động đem lại lợi nhuận nhanh chóng nhưng Yahoo trở nên giống với AOL, không còn sáng tạo công nghệ riêng, không còn bản sắc.



Carol Bartz


Do người dùng Internet ngày nay không chỉ đơn thuần thụ hưởng nội dung, sự cải tổ theo hướng "thực dụng" đã không thể làm Yahoo lớn mạnh. Tiền bạc tiếp tục che khuất tầm nhìn của Yahoo. Sau khi Bartz rời khỏi chức vụ, vẫn còn đó câu hỏi lớn của thương hiệu lừng danh một thời: dám cạnh tranh hoặc... thôi tồn tại.

NGỌC GIAO

Ý kiến bạn đọc (0)
Tên   Email

Lên đầu trang