Bitcoin bí ẩn

08/03/2016 10:53

Trong khi giao dịch bằng Bitcoin ngày càng phổ biến, có ý kiến cho rằng ý tưởng Bitcoin đã đến hồi kết. Có lẽ không ai có thể khẳng định hiện trạng thực sự của Bitcoin vì đó là hệ thống bí ẩn và phân tán.

Sau thời gian dài cân nhắc, công ty Apple quyết định cho phép các ứng dụng "ví tiền Bitcoin" được hiện diện trên iPhone từ giữa năm 2014, bắt đầu từ ứng dụng CoinPocket. Ứng dụng CoinPocket giúp người dùng gửi và nhận Bitcoin. Người dùng CoinPocket có thể dùng Bitcoin để chi trả qua mạng hoặc gửi Bitcoin tặng người thân, bạn bè.

Hiện nay, việc dùng tiền mặt hoặc thẻ thanh toán để mua Bitcoin khá dễ dàng do có rất nhiều công ty đầu mối. Chuyện mua bán Bitcoin không còn có tính chất của "thị trường ngầm" như thời kỳ đầu. Tuy nhiên, sự thăng giáng trị giá của một Bitcoin vẫn "điên loạn" một cách bí ẩn, khó lường hơn nhiều so với giá vàng.

Bí ẩn bao trùm Bitcoin ngay từ khi hình thành. Năm 2009, một người (cũng có thể là một nhóm người) giấu mặt với biệt hiệu Satoshi Nakamoto đề xuất ý tưởng xây dựng hệ thống giao dịch tiền tệ trên Internet có tính mở và phân tán, nhằm làm cho việc gửi và nhận "tiền điện tử" trên toàn cầu trở nên dễ dàng như gửi và nhận thư điện tử: được thực hiện trong thời gian gần bằng không, với chi phí gần bằng không. Đơn vị tiền tệ được đặt tên là Bitcoin. Tính mở thể hiện ở chỗ ai cũng có thể dùng máy tính của mình để tham gia vào hạ tầng kỹ thuật của hệ thống giao dịch Bitcoin (nếu máy tính đủ mạnh để thực hiện những giải thuật mật mã của hệ thống). Hệ thống Bitcoin có tính phân tán giống như bản thân mạng Internet. Khác với tiền truyền thống, không ngân hàng nào, không quốc gia nào có thể tùy ý thay đổi số lượng Bitcoin của hệ thống và quyết định trị giá của một Bitcoin. Nguyên lý hoạt động của hệ thống Bitcoin đảm bảo không ai có khả năng sửa đổi những giao dịch đã được xác lập, quyền sở hữu Bitcoin là bất khả xâm phạm.

Satoshi Nakamoto xây dựng phần mềm cơ bản của hệ thống Bitcoin và đưa phần mềm ấy lên Internet dưới dạng dự án nguồn mở. Dự án nguồn mở Bitcoin nhanh chóng trở nên sôi nổi, thu hút nhiều lập trình viên cự phách, tương tự dự án hệ điều hành nguồn mở Linux ngày nào. Nhưng khác với Linus Torvalds - tác giả đầu tiên của phần lõi hệ điều hành Linux, sau khi "ra tay nghĩa hiệp", Nakamoto như "tan vào không khí". Những lập trình viên trụ cột của dự án nguồn mở Bitcoin hiện nay đều không biết Nakamoto là ai và đều cương quyết không thừa nhận mình là Nakamoto. Từng có những bài báo "giật gân" về việc truy tìm tông tích Nakamoto nhưng phần kết của bài vẫn không có gì khác ngoài... một dấu hỏi to tướng! Nakamoto đã quyết định số lượng Bitcoin ban đầu của hệ thống. Không ai biết được Nakamoto đã giữ cho riêng mình bao nhiêu Bitcoin.

Nhiều người tin rằng Bitcoin sẽ trở thành loại tiền tệ đặc biệt, không của riêng quốc gia nào. Giao dịch Bitcoin được kỳ vọng là giao dịch tiền tệ phổ biến của thế kỷ 21, thay thế giao dịch tiền tệ truyền thống có hiệu quả thấp (phí giao dịch thường chiếm đến vài phần trăm trị giá giao dịch, thời gian thực hiện giao dịch thường kéo dài vài ngày). Giao dịch Bitcoin được thực hiện tức thời, không có phí giao dịch và có trị giá nhỏ tùy ý. Trong vài năm gần đây, dòng tiền từ các quỹ đầu tư mạo hiểm mạnh mẽ đổ vào những công ty kinh doanh tiền tệ trong hệ thống Bitcoin.

Tuy nhiên, trong thực tế hệ thống Bitcoin hiện tại vẫn ở giai đoạn thử nghiệm, vẫn còn là một trong các giải pháp khả dĩ để thực hiện ý tưởng của Nakamoto. Những quyết định cụ thể của Nakamoto về kỹ thuật hạ tầng cũng không hẳn là lựa chọn duy nhất đúng đắn cho một hệ thống giao dịch tiền tệ mở và phân tán.

Nakamoto bí ẩn đã quyết định không ghi nhận danh tính người tham gia giao dịch trong hệ thống Bitcoin. Mỗi giao dịch được ghi nhận vĩnh viễn trong hệ thống Bitcoin, hành trình trao đổi Bitcoin lưu vết rõ ràng nhưng những người tham gia giao dịch hoàn toàn vô danh. Quyết định ấy của Nakamoto mở ra thị trường ma túy, thị trường vũ khí sôi động trong hệ thống Bitcoin!

Hệ thống Bitcoin cho phép chủ nhân của những máy tính thực hiện giao dịch có khả năng được thưởng Bitcoin. Lượng Bitcoin được thưởng có liên quan đến khối lượng công việc mà máy tính đã thực hiện nhưng không cố định. Lượng Bitcoin được thưởng không lấy từ bất kỳ ai, được sản sinh ngẫu nhiên từ hệ thống Bitcoin. Do vậy, chủ nhân của những máy tính tham gia vào hệ thống Bitcoin toàn cầu được ví như những người đãi cát tìm vàng.



Quả thực, cơn sốt Bitcoin đã diễn ra gần giống với cơn sốt vàng của thế kỷ 19. Mọi cơn sốt đều sẽ qua đi nhưng đều gây nên ít nhiều đổ vỡ, với những kẻ thắng, người thua. Cơn sốt Bitcoin có một yếu tố quan trọng mà có lẽ Nakamoto không lường trước: Trung Quốc.

Sẽ còn cần nhiều lý giải để hiểu tại sao Trung Quốc là nơi có số lượng máy tính áp đảo tham gia vào hệ thống Bitcoin, chiếm gần 50%. Khi hệ thống Bitcoin ra đời, nhiều công ty Trung Quốc nhanh chóng nhập cuộc. Những nhà xưởng hoang phế được thuê mua để chất đầy những máy tính chạy phần mềm Bitcoin, nối thành cụm lớn. Từ đó, một phần lớn giao dịch Bitcoin đi qua Trung Quốc.

Dù chi phí điện năng cho những "xưởng Bitcoin" hoạt động ngày đêm tăng cao dị thường, những chủ nhân của chúng hầu như đều hài lòng với lượng Bitcoin tìm được. Có một điều khiến họ không yên tâm: tương tự việc tìm vàng, khi số lượng xưởng Bitcoin ngày càng tăng, khả năng giành được Bitcoin sản sinh từ hệ thống ngày càng giảm. "Cơn sốt vàng" làm nẩy nòi "xã hội đen". Do tính vô danh, các "xưởng Bitcoin" không ngần ngại triệt phá lẫn nhau. Hiện tượng này gây ảnh hưởng đến toàn hệ thống, nghiêm trọng đến mức được đề cập như một cuộc nội chiến trong thế giới Bitcoin. Ngoài ra, giao dịch Bitcoin toàn cầu cũng chậm đi đáng kể do kết nối Internet từ Trung Quốc ra thế giới bên ngoài hoàn toàn không bình thường.

Hình dung ban đầu về loại tiền cực "trơn", chuyển dịch tức thời với chi phí cực thấp đã không còn đúng trong thực tế.

Quan sát sự "hoang dã" của hệ thống Bitcoin, Mike Hearn, một trong những thành viên chủ chốt của cộng đồng lập trình viên tự nguyện phát triển phần mềm hệ thống cho Bitcoin, cảm thấy bất lực. Từng tin tưởng vào tương lai của Bitcoin, Hearn đã rời khỏi công việc ở Google, làm việc toàn thời gian cho hệ thống Bitcoin. Đầu năm 2016, Hearn từ bỏ cuộc chơi Bitcoin. Hearn giải thích:

"Tôi đã trải qua 5 năm làm lập trình viên Bitcoin. Phần mềm do tôi viết đã có hàng triệu người dùng, trong đó có hàng trăm lập trình viên. Những buổi thuyết trình của tôi đã gây cảm hứng cho việc thành lập nhiều công ty trong lĩnh vực Bitcoin. Tôi đã nói chuyện về Bitcoin trên Sky TV và BBCNews. Báo Economist đã nhiều lần trích dẫn phát biểu của tôi với tư cách một chuyên gia, một lập trình viên tích cực của hệ thống Bitcoin. Tôi đã nhiều lần giải thích về Bitcoin cho SEC [U.S. Securities and Exchange Commission - Cơ quan của chính phủ Mỹ phụ trách bảo mật thông tin], cho giới ngân hàng và cho những người bình thường mà tôi gặp trong quán cà phê.

Ngay từ đầu, tôi đã nhiều lần lặp lại rằng Bitcoin là một cuộc thử nghiệm, và như mọi cuộc thử nghiệm, nó có thể thất bại. Do vậy bạn đừng đầu tư vào Bitcoin nếu bạn không sẵn sàng chấp nhận thua lỗ. Tôi đã khẳng định như vậy trong các cuộc phỏng vấn, tại các hội thảo và trong các trao đổi qua thư điện tử. Các lập trình viên Bitcoin nổi tiếng khác, như Gavin Andresen và Jeff Garzik, cũng nói như vậy.

Dù biết ngay từ đầu Bitcoin có thể thất bại, giờ đây khi kết luận chắc chắn rằng Bitcoin đã thất bại, tôi vẫn thấy buồn phiền. Nền tảng của Bitcoin đã hỏng. Trị giá của Bitcoin có lẽ sẽ đi xuống trong ngắn hạn, cũng như trong dài hạn. Tôi sẽ không tham gia vào việc phát triển phần mềm Bitcoin nữa. Tôi đã bán hết số Bitcoin của mình".


Mike Hearn từ bỏ Bitcoin.


Sau "lời chia tay" của Hearn, trị giá Bitcoin giảm ngay 10%. Những nhà đầu tư "nặng nợ" với Bitcoin cho rằng Hearn quá bi quan khi khẳng định thử nghiệm Bitcoin đã thất bại. Nói cho công bằng, ngay cả khi thử nghiệm Bitcoin thất bại, điều này hoàn toàn không có nghĩa ý tưởng Bitcoin không có giá trị thực tế. Trong hiện tại, ý tưởng Bitcoin đã vượt ra ngoài lĩnh vực tiền tệ, đang sẵn sàng thâm nhập nhiều khía cạnh của đời sống xã hội.

NGỌC GIAO

Bài liên quan:
Ý kiến bạn đọc (0)
Tên   Email

Lên đầu trang