Atari - một thời vang bóng

20/03/2013 16:38

Thương hiệu Atari bất ngờ trở lại sau thời gian chìm sâu vào quá khứ cùng với người sáng lập: Nolan Bushnell.

Ngày 30/8/2012, Công ty Atari công bố một loạt trò chơi cũ của thập niên 1970, 1980 được viết lại bằng ngôn ngữ HTML5 và JavaScript, như một cách để chào mừng tuổi 40 (1972 - 2012).

Công ty Atari giờ đây là công ty phần mềm, chuyên sản xuất trò chơi.Phối hợp với Microsoft, Atari cổ động cho trình duyệt Internet Explorer 10 trên màn hình cảm ứng (thiết bị Windows RT) bằng cách mời gọi giới lập trình xây dựng phần mềm trò chơi trên nền tảng Atari Arcade. Mục tiêu của Atari Arcade là giúp người lập trình Web dễ dàng tạo ra trò chơi nhiều người qua mạng và có được thu nhập thông qua quảng cáo.

Từ Arcade kèm theo tên Atari nhắc nhớ về điểm xuất phát của Atari - công ty sản xuất máy trò chơi điện tử chuyên dùng cho các khu giải trí (máy arcade) - và nhắc nhớ về người sáng lập Atari - Nolan Bushnell, một trong những người tiên phong của công nghiệp trò chơi điện tử, mở đường cho trào lưu máy tính cá nhân.

Câu chuyện về Atari có lẽ bắt đầu từ thời trung học của Bushnell.Ngày ấy, Bushnell làm thêm tại công viên giải trí Lagoon (bang Utah, Mỹ), có nhiệm vụ trông giữ các máy trò chơi điện cơ dùng tiền xu. Máy trò chơi điện cơ, như máy Pin-ball, thường xuyên hỏng hóc, nhưng luôn thu hút Bushnell bởi cấu trúc bên trong phức tạp và mong manh.

Năm 1964, khi theo học ngành Kỹ thuật Điện tại Đại học Utah, Bushnell có dịp làm quen với máy tính lớn PDP-1, trị giá 120.000 USD (trên 1 triệu USD theo thời giá hiện nay). Với Bushnell, điều hấp dẫn nhất trên máy PDP-1 là trò chơi Spacewar!. Mỗi khi người điều hành phòng máy vắng mặt, Bushnell và bạn của anh lại lén chơi Spacewar!, say sưa với cuộc chiến đấu của hai "con tàu vũ trụ" (đơn giản là đốm sáng trên màn hình). Ý tưởng về máy trò chơi Spacewar! dạngarcade dễ dàng đến với Bushnell và rồi... bay theo gió! Ai có thể đặt một máy cực đắt như PDP-1 tại khu giải trí để "lượm" bạc cắc?

Nolan Bushnell

Tốt nghiệp đại học, Bushnell làm việc cho Công ty Ampex (bang California) chuyên sản xuất thiết bị ghi băng từ. Tại Ampex, Bushnell gặp đồng nghiệp Ted Dabney, một người tự học, rất giỏi chế tạo thiết bị điện tử và cũng rất thích cờ tướng kiểu Nhật như Bushnell. Trong những lần chơi cờ, Bushnell thường nói với Dabney về mơ ước chế tạo máy trò chơi điện tử.

Dabney nhớ lại: "Có lần Nolan hỏi tôi: 'Tại sao hình trên TV (ti-vi) có thể trôi lên, trôi xuống khi vặn núm điều chỉnh?'.Tôi giải thích cho Nolan về tín hiệu đồng bộ trong TV.Nolan hỏi tôi rằng có thể điều khiển vị trí hình ảnh trên TV tùy ý hay không.Tôi trả lời rằng có thể được nếu dùng kỹ thuật số".

Dabney chế tạo một bảng mạch gắn vào TV để chứng tỏ điều đó. Dùng các núm vặn, Dabney có thể điều khiển tùy ý vị trí đốm sáng trên màn hình. Điều đó lập tức dẫn Bushnell đến ý tưởng về trò chơi trên TV thông thường, không cần đến máy tính, chỉ dựa vào mạch luận lý dùng IC (thời ấy, Bushnell chưa thể dùng ROM vì đó là linh kiện rất đắt). Bushnell phác họa trò chơi Computer Space trong đó người chơi điều khiển con tàu vũ trụ của mình bằng bốn nút bấm: hai nút để đổi hướng, một nút để tiến tới và một nút để bắn tên lửa. Mục tiêu của tên lửa là các đĩa bay chuyển động dích dắc. Các đĩa bay có thể bắn trả.

Bushnell trình bày dự án máy trò chơi Computer Space cho Công ty Nutting Associates và được chấp thuận. Bushnell nghỉ việc ở Ampex, trở thành nhân viên của Nutting.Theo thỏa thuận, Bushnell sẽ hưởng một phần lợi nhuận từ máy trò chơi. Chưa dám tin vào thành công của dự án, Dabney vẫn ở lại với Ampex nhưng đồng ý giúp Bushnell chế tạo các bộ phận của máy trò chơi: bộ phận nhận tiền xu, bộ phận phát âm thanh, bộ phận cấp điện và bảng điều khiển. Bushnell dành phần lớn thời gian để vẽ sơ đồ mạch luận lý trên giấy, diễn dịch luật chơi Computer Space.

Cuối mùa hè năm 1971, máy trò chơi Computer Space hoàn tất và được đặt tại nhà hàng Dutch Goose ở Palo Alto. Computer Space thu hút đông người chơi dù rằng thao tác lái tàu vũ trụ bằng các nút bấm không dễ dàng chút nào. Điều chủ yếu là cảm giác mới lạ của người chơi: lần đầu tiên điều khiển tùy ý vị trí hình ảnh trên TV!

Nutting bán được khoảng 1000 máy cho các nhà hàng và khu giải trí.

Nhận được 150.000 USD lợi nhuận (tiền của năm 1971) từ Computer Space, Bushnell tự tin chia tay Nutting để gầy dựng doanh nghiệp riêng. Dabney đồng ý nghỉ việc ở Ampex để cùng Bushnell thành lập Công ty Atari (6/1972).Atari (chiếu tướng) là từ tiếng Nhật mà cả hai đều thích. Atari còn được hiểu theo nghĩa giống như bingo (trúng phóc).

Ở thời mà máy trò chơi điện tử dường như "đến từ tương lai", Atari phát triển tốt đẹp.Sản phẩm đầu tiên của Atari là máy trò chơi Pong.Đó là trò chơi "bóng bàn" dành cho hai người.Mỗi người dùng một nút vặn để điều chỉnh vạch trắng xê dịch lên xuống trên màn hình có tác dụng như chiếc vợt.Đốm trắng chuyển động qua lại giống như quả bóng. Âm thanh vui tai phát ra mỗi khi vợt chạm bóng.

Bushnell phác họa trò chơi Pong và giao việc thực hiện cho nhân viên đầu tiên được tuyển dụng - kỹ sư trẻ Al Alcorn - như một bài tập thử việc. Bushnell không nghĩ Pong sẽ là sản phẩm thực sự: Pong đơn giản hơn nhiều so với Computer Space.

Alcorn đã làm việc cật lực cho sản phẩm Pong. Pong của Alcorn tinh tế hơn phác thảo của Bushnell. Alcorn chia "vợt" thành tám đoạn. Một đoạn của vợt làm nẩy bóng theo cách khác nhau. Sau ba tháng thực hiện, Alcorn trình bày cho Bushnell bảng mạch điều khiển của Pong, phức tạp như một tổng đài điện thoại! Bushnell lập tức cảm thấy Pong là sản phẩm thành công.

Máy Pong đầu tiên được đặt ở một quán rượu tại Sunnyvale để thử nghiệm.Alcorn hồi hộp chờ đợi kết quả.Khi chủ quán gọi điện thoại than phiền máy hỏng, Alcorn nghĩ ngay đến linh kiện nào đó trong bảng mạch bị cháy. Rốt cuộc, hóa ra khe bỏ tiền xu bị kẹt vì nhận quá nhiều!

Atari bán được khoảng 19.000 máy Pong, thành công vượt sức tưởng tượng của Bushnell.

Máy Pong dạng arcade (1973) tại Bảo tàng Máy tính Berlin.


Máy Pong dạng console (Home Pong - 1975).

Năm 1974, Atari tập trung thử nghiệm máy Pong thu nhỏ (Home Pong), dùng để nối với TV trong gia đình, theo đề xuất của hai kỹ sư Bob Brown và Harold Lee. Brown và Lee thiết kế một vi mạch có chức năng giống như bảng mạch của Alcorn (vi mạch xuất hiện từ năm 1971). Công việc khẩn trương đến mức các kỹ sư phải nhờ vợ mình trợ giúp trong khâu thi công.

Năm 1975, máy Home Pong (giá 100 USD) xuất hiện lần đầu tại cuộc triển lãm đồ chơi Toy Show ở New York.Home Pong bán rất chạy (khoảng 150.000 máy), đem lại 3 triệu USD lợi nhuận cho Atari. Hai năm sau, Atari quảng bá loại sản phẩm mới mang tên Video Computer System (VCS) - loại máy có khe cắm băng từ ghi trò chơi (máy console, theo cách gọi quen thuộc ngày nay). Máy VCS đầu tiên của Atari - Atari 2600 - cũng là sản phẩm thành công ngoạn mục: hàng triệu máy được tiêu thụ.

Máy Atari 2600 (1977).

Nhưng thắng lợi không thể kéo dài bất tận.Hào quang của Atari tắt dần trong cuộc cạnh tranh gay gắt của thời đại máy tính cá nhân.

Năm 1974, Atari tuyển dụng Steve Jobs - một sinh viên vừa bỏ học.Bushnell giao cho Jobs thực hiện bảng mạch của máy trò chơi Breakout.Đó là công việc khó đối với Jobs. Jobs thường ở lại xưởng vào buổi tối và nhờ người bạn am hiểu kỹ thuật - Steve Wozniak - đến trợ giúp. Trong thời gian làm việc "bí mật" ở Atari, Wozniak chế tạo một chiếc máy nhỏ, lập trình được, đặt tên là Apple.

Wozniak tạo ra Apple chỉ để chơi nhưng Jobs nhìn thấy cơ hội lớn ở chiếc máy tính nhỏ. Jobs cùng Wozniak giới thiệu máy Apple với Bushnell. Quá bận rộn với máy trò chơi, Bushnell không quan tâm đến chiếc máy Apple xấu xí, chẳng làm được việc gì ra hồn! Jobs nghỉ việc ở Atari năm 1976, cùng Wozniak thành lập Công ty Apple Computer.

Nay đã 69 tuổi, nhớ về ngày ấy, Bushnell tự an ủi: "Atari đã chứng tỏ những người trẻ tuổi có thể tạo dựng doanh nghiệp lớn. Trường hợp tiêu biểu của Atari đã đem đến nguồn cảm hứng mạnh mẽ cho Steve Jobs, Bill Gates và những người tiếp bước họ".

NGỌC GIAO

Ý kiến bạn đọc (0)
Tên   Email

Lên đầu trang