Android trong vòng vây patent

19/03/2013 21:10

Khác với Copyright (bản quyền tác giả, tác quyền) gắn với tác phẩm cụ thể, Patent (bản quyền sáng chế) gắn với ý tưởng, giải pháp.

Software patent (bản quyền sáng chế phần mềm) không gắn với phần mềm cụ thể, mà khẳng định bản quyền đối với giải pháp về phần mềm. Dù trừu tượng, bản quyền sáng chế phần mềm là hàng hóa đắt tiền. Đó là vũ khí hiệu quả của Microsoft để khống chế "người máy" Android của Google.



Cuối tháng 9/2011, Công ty Amazon giới thiệu các loại máy đọc sách mới, trong đó máy đọc sách Kindle Fire (gọi tắt là Fire) thực chất là máy tính bảng. Fire dùng hệ điều hành nguồn mở Android, cho phép chạy phần mềm ứng dụng Android từ cửa hàng ứng dụng Amazon Appstore và được trang bị trình duyệt Silk của riêng Amazon. Nhờ trình duyệt Silk, Fire có khả năng hiển thị mọi trang mạng như máy tính PC (không loại bỏ nội dung Flash như iPad).

Với "giá rẻ bất ngờ" 200 USD, Fire không có ống kính để quay phim hoặc chụp hình, không có bộ định vị GPS, không có bộ đo gia tốc như iPad. Fire chỉ nhằm đáp ứng nhu cầu cơ bản của người dùng máy tính bảng: lướt mạng và thụ hưởng nội dung số (sách, phim, trò chơi).

Giới truyền thông đặc biệt quan tâm đến Fire, dự đoán về tác động lớn của Fire đối với thị trường máy tính bảng hiện do iPad khống chế. Tuy nhiên, mục tiêu trước mắt của Fire rõ ràng là cạnh tranh với Nook Color, máy đọc sách màn hình màu có giá 250 USD của Công ty Barnes & Noble (B&N).

Xuất hiện từ tháng 10/2010, Nook Color tạo dấu ấn quan trọng: vượt lên máy đọc sách, cung cấp chức năng của máy tính bảng nhờ dùng hệ điều hành Android. Nook Color chưa thể tạo ra "cơn sốt" trên thị trường do nhiều nguyên nhân, trong đó có khó khăn liên quan đến sự đối đầu với Microsoft trong vụ kiện về patent. Fire, rồi cũng như Nook Color, khi càng giống máy tính dùng Android, càng dễ dàng xung đột với Microsoft nếu không nhanh chóng "đầu hàng" bằng cách trả phí sử dụng patent cho Microsoft như các nhà sản xuất khác dùng Android (HTC, Samsung,...).


Kindle Fire


Nook Color


Lo ngại vì sự phát triển mạnh mẽ lạ thường của những thiết bị di động dùng hệ điều hành Android, Microsoft tìm mọi cách để khống chế Android. Horacio Gutierrez - Phó Chủ tịch Microsoft - đề ra giải pháp: dựa vào ít nhất năm patent mang số hiệu (giản lược): ’372, ’780, ’522, ’551, và ’233 để kiện các nhà sản xuất dùng Android. Đó là các patent đắc dụng cho Microsoft để đạt được mục tiêu đề ra vì liên quan đến những giải pháp có tính khái quát cao: hiển thị trang mạng trước khi nhận được hình nền (patent ’372), hiển thị tình trạng tải xuống bên trên nội dung đang được tải xuống (patent ’780), chuyển bật qua lại nhanh chóng giữa các phần mềm ứng dụng (patent ’522), cho phép người dùng chọn một phần tài liệu và hiển thị phương tiện để điều chỉnh phần được chọn (patent '551), thêm chú thích vào tài liệu nhưng không thay đổi nội dung tài liệu (patent ’233).

Microsoft đã thực sự dựa vào năm patent theo đề xuất của Gutierrez để khởi kiện B&N vào tháng 3/2011 về việc vi phạm bản quyền sáng chế của Microsoft trong thiết bị Nook Color (sau khi không đạt được thỏa thuận về việc trả phí sử dụng patent). B&N cương quyết không nhượng bộ dựa trên lý lẽ cho rằng các patent của Microsoft đều hiển nhiên, tầm thường, không mới, lẽ ra không nên có. Chẳng hạn, patent '372 được cấp vào tháng 7/1998, lúc đường truyền Internet còn chậm.Khi đó, trình duyệt có thể nhận được hình nền sau khi nhận được nội dung trang mạng. Để không làm mất thời gian của người dùng, patent '372 trình bày giải pháp: hiển thị nội dung trước, hiển thị hình nền sau (khi đã nhận được) và hiển thị nội dung lần hai, chồng lên hình nền. Theo B&N, đó là giải pháp hiển nhiên, không xứng đáng được cấp patent.

Trong cuộc tranh tụng, Microsoft bổ sung cáo buộc B&N vi phạm patent '536 và '853 của Microsoft (được cấp vào tháng 11/2000) liên quan đến việc mô phỏng chuột bằng thiết bị điều khiển không phải chuột. Để bác bỏ cáo buộc, B&N viện dẫn patent '161 được cấp năm 1994 cho một nhóm tác giả không thuộc Microsoft về việc mô phỏng chuột bằng touchpad (bản cảm ứng), trong đó có nội dung tương tự patent '536 và '853: di chuyển ngón tay tương đương với thao tác di chuyển chuột, hai cái vỗ liên tiếp tương đương thao tác bấm kép trên chuột,... B&N nêu thêm lý lẽ: máy đọc sách Nook và Nook Color không hề được thiết kế để dùng với chuột, do đó không thể đặt vấn đề "mô phỏng chuột".

Tuy lập luận hợp lý, B&N không thể chiến thắng nếu chỉ dựa vào sự chỉ trích giá trị của các patent thuộc Microsoft, khi mà chính B&N không sở hữu patent '161. Nếu sở hữu patent '161 và những patent có giá trị khác, B&N có thể kiện lại Microsoft để vô hiệu hóa patent '536 và '853 hoặc thỏa thuận với Microsoft về việc cấp quyền sử dụng patent cho nhau theo nguyên tắc "có qua có lại". Trong những cuộc tranh tụng kéo dài và tốn kém về những patent có nội dung chồng lấn, Microsoft thường chiếm ưu thế và bên thua kiện thường chịu thiệt hại nặng nề.

Microsoft chọn giải pháp đàm phán hoặc khởi kiện từng nhà sản xuất dùng Android mà không khởi kiện trực tiếp Google. Số lượng patent của Google tuy không bằng Microsoft nhưng có thể được dùng để phản kiện một cách hiệu quả.

Michael Mace - chuyên viên phân tích thị trường - cho rằng nhìn chung vị thế của Google trong cuộc chiến patent liên quan đến Android chưa vững chắc vì Google đã bất cẩn, không mua nhiều patent cần thiết trong lĩnh vực công nghệ di động khi giá còn rẻ. Theo Mace, lẽ ra Google phải nhanh chân mua lại Palm trước HP để gia tăng bộ sưu tập patent của mình, ngay từ bước đầu phát triển Android, thay vì sau này phải mua Motorola với giá đắt khi Microsoft và Apple đã chọn patent làm phương tiện chủ lực để tấn công hệ sinh thái Android.

Hiện tại, Microsoft thu lợi từ Android nhiều hơn từ hệ điều hành Windows Phone. Microsoft vẫn tiếp tục "rủ rê" các nhà sản xuất tham gia vào hệ sinh thái Windows Phone với hứa hẹn rằng sẽ bảo vệ họ trong cuộc chiến patent.

Cuộc chiến patent ngày càng phức tạp đưa đến những chỉ trích gay gắt của cộng đồng nguồn mở đối với tính hợp lý của patent phần mềm.

Năm 2006, Paul Graham - người sáng lập công ty đầu tư mạo hiểm Y Combinator - đã có nhận định sâu sắc về vấn đề patent phần mềm:

"Tôi cảm thấy khá chắc chắn rằng khi chống lại patent phần mềm, bạn đã chống lại patent nói chung. Máy móc của con người dùng phần mềm ngày càng nhiều hơn. Vấn đề không ở khái niệm patent phần mềm, mà thuộc về cơ quan cấp phát patent phần mềm. Trong khi lĩnh vực phần mềm tiến bộ nhanh chóng, cơ quan cấp phát patent thuộc chính phủ hoạt động rất chậm so với yêu cầu. Thường xuyên quá tải vì số lượng hồ sơ xin cấp patent và tính mới của patent, họ đã phạm nhiều sai lầm, đã cấp phát nhiều patent không xứng đáng. Họ có lỗi lớn khi không kiên quyết giới hạn phạm vi áp dụng của ý tưởng, cấp phát patent cho những ý tưởng tổng quát, vượt quá nội dung kỹ thuật thực chất.

Nhiều công ty (như Microsoft chẳng hạn) được cấp một lượng lớn patent tổng quát đến mức phi lý. Họ chủ yếu dùng lượng patent như vậy làm phương tiện phòng thủ, tương tự vũ khí hạt nhân, nhằm đe dọa phản kiện đối với bất kỳ ai có dự định khởi kiện họ về việc vi phạm patent.

Tuy nhiên, patent là một phần luật chơi của thương trường mà bạn phải chấp nhận. Nhiều người cảm thấy sốc khi lần đầu tiên làm quen với môn khúc côn cầu trên băng, cho rằng đó là trò chơi thô bạo khi cho phép người chơi tông vào nhau. Luật chơi chấp nhận cách thức cản phá đó. Nếu bạn không chấp nhận luật chơi như vậy, đơn giản là bạn thua.

Dù thế, tôi thường khuyên những công ty khởi nghiệp không nên lo ngại về việc vi phạm patent bởi họ rất hiếm khi bị kiện vì patent. Dù Microsoft sở hữu một lượng lớn patent, tôi chưa thấy Microsoft kiện công ty khởi nghiệp nào về việc vi phạm patent vì điều này không đem lại nguồn lợi đáng kể. Nếu thấy một công ty nhỏ có thể là mối đe dọa, họ chọn cách giải quyết hiệu quả hơn: mua lại công ty đó.

Khi một công ty lớn quyết định kiện công ty khác về việc vi phạm patent, bạn hiểu rằng công ty lớn ấy đang gặp khó khăn trong trận địa chính. Điều này tương tự như một hậu vệ bị vô hiệu hóa và tranh cãi với trọng tài.Nếu vẫn tranh được bóng, anh ta sẽ không làm như vậy kể cả khi biết chắc mình bị chơi xấu".

Graham và Mace đều đồng ý rằng patent phần mềm cũng là phương tiện phòng thủ hiệu quả của công ty nhỏ trong cuộc cạnh tranh với công ty lớn. Bộ sưu tập patent của một công ty nhỏ đóng góp đáng kể vào việc định giá công ty đó khi sáp nhập vào công ty lớn. Xét về bản chất, patent phần mềm vẫn là khái niệm hợp lý.

Dù vậy, sẽ rất đáng tiếc nếu Android bị khống chế vĩnh viễn trong vòng vây patent.

NGỌC GIAO

Ý kiến bạn đọc (0)
Tên   Email

Lên đầu trang