2012 - Năm của GIF

18/03/2013 12:07

Ngày 12/11/2012, bộ phận biên soạn từ điển Oxford thuộc chi nhánh Oxford University Press tại Mỹ (Oup USA) quyết định chọn “GIF” là “từ của năm 2012” (Word Of The Year 2012 - WOTY2012).

GIF vốn là tên gọi một dạng thức tập tin hình ảnh, nay còn được dùng như một động từ. Năm 2012 đánh dấu thời phục hưng kỳ lạ của GIF.

Dạng thức tập tin hình ảnh GIF (Graphics Interchange Format) được thiết kế bởi kỹ sư Steve Wilhite thuộc Công ty CompuServe.Dạng thức GIF được công bố ngày 15/6/1987 và từ đó được dùng phổ biến trong mạng CompuServe (một loại dịch vụ nội dung được cung cấp cho người dùng máy tính qua đường điện thoại, phổ biến tại Mỹ trước thời đại Internet).

Dạng thức tập tin GIF chỉ cho phép lưu trữ hình ảnh có tối đa 256 màu, thích hợp với công nghệ máy tính cuối thập niên 1980. Do vậy, dạng thức GIF thích hợp với hình có màu trơn, được vẽ trên máy tính, hơn là hình chụp (Wilhite lưu hình GIF đầu tiên là hình vẽ nguệch ngoạc một chiếc máy bay). Trong khi nhiều người đọc tên GIF bằng âm /g/ cứng (như từ graphics), Wilhite đọc tên GIF bằng âm /g/ mềm (như từ giant) vì anh rất thích đậu phọng nhãn hiệu JIF! Hai cách đọc vẫn cùng tồn tại cho đến nay.

Để lưu hình chụp ở dạng thức GIF, các phần mềm đồ họa có thể dùng đến giải thuật giả màu (dithering), sao cho số màu thực sự trong hình không vượt quá 256.Sự giả màu tạo nên cấu trúc lấm chấm, vằn vện trong hình. Riêng với hình chụp "đen trắng", dạng thức GIF cho kết quả tốt bằng 256 sắc độ từ đen đến trắng, không cần giả màu.

Giải thuật nén dữ liệu của dạng thức GIF không có khả năng tăng độ nén bằng cách giảm chất lượng hình chụp như dạng thức JPG, do vậy tập tin GIF thường lớn hơn nhiều so với tập tin JPG chứa cùng hình chụp.

Năm 1989, dạng thức GIF được mở rộng, cho phép quy định "màu trong suốt" trong hình và cho phép chứa nhiều hình. Các hình trong tập tin GIF phải dùng chung một bảng màu có 256 màu. Đóng vai trò như một đoạn phim, tập tin GIF chứa nhiều hình thường được gọi là tập tin "GIF hình động" (animated GIF), hay gọn hơn, "GIF động". Để tiết kiệm dung lượng, tập tin GIF động thường chỉ lưu trữ phần khác biệt của hình sau so với hình trước.Đoạn phim trong tập tin GIF động có thể lặp lại liên tục.

Thuộc về thời "xa xưa", dạng thức GIF tưởng như trôi vào quên lãng từ lâu, thế nhưng năm 2012 là năm có nhiều sự kiện liên quan đến GIF. Tháng 1/2012, Thư viện công New York cung cấp phần mềm Stereogranimator cho phép người dùng sao chép hình nổi (stereograph) lưu trữ ở thư viện thành tập tin GIF chứa hai hình, một hình cho mắt phải, một hình cho mắt trái. Tập tin GIF như vậy cho một "hình rung" nhưng giúp người xem cảm nhận chiều sâu của hình mà không cần đeo kính 3D.

Ngày 15/6/2012, nhiều hoạt động diễn ra trên mạng nhân sinh nhật thứ 25 của dạng thức GIF. Hưởng ứng lời kêu gọi của tạp chí DailyDot về "hình GIF động yêu thích của bạn", hình GIF động ùn ùn gửi đến diễn đàn DailyDot. Hình GIF động cũng tràn ngập những trang Tumblr.

Không rõ từ khi nào, hình GIF động trở thành phương tiện nghệ thuật tương tự phim câm, nhằm thể hiện một cảm giác, chuyển tải một thông điệp kín đáo hoặc đơn thuần ghi nhận một khoảnh khắc hài hước. Nhà nhiếp ảnh nữ Jamie Beck rất thích tạo ra hình GIF trong đó chỉ có một phần nhỏ hoạt động, khiến người xem bất ngờ (chẳng hạn, một người trong hình bỗng dưng quay đầu, nghiêng ngó, vài chiếc lá bay theo gió qua chỗ ngồi của đôi tình nhân trong công viên). Beck đặt tên riêng cho kiểu sáng tác của mình là cinemagraph.

Nghệ thuật cinemagraph của Jamie Beck.

Ngày 18/7/2012 đánh dấu kỷ niệm 20 năm ngày xuất hiện hình ảnh đầu tiên trên World Wide Web.Đó là một hình GIF được tạo ra tại Trung tâm Nghiên cứu Hạt nhân Châu Âu (Centre Européen pour la Recherche Nucléaire - CERN, Thụy Sĩ).

Đầu thập niên 1990, công nghệ Web chỉ mới được dùng thử nghiệm trong mạng Internet kết nối một số viện nghiên cứu tại Mỹ và Châu Âu (thế giới bên ngoài chưa biết đến Internet).Ngày ấy, tại CERN, Tim Berners-Lee (cha đẻ của Web) phải thuyết phục giới lãnh đạo về lợi ích của Web.Ngày 18/7/1992, Berners-Lee muốn tạo một trang mạng minh họa có hình, thay vì trang tài liệu dày đặc chữ như thường lệ.Ông hỏi xin phụ tá của mình - kỹ sư Silvano de Gennaro - một tập tin hình GIF. Gennaro trao cho Berners-Lee đĩa mềm có sẵn hình chụp ban nhạc "cây nhà lá vườn" mang tên Les Horribles Cernettes (những cô gái kinh dị của CERN).

Gennaro là người phụ trách ban nhạc gồm các nữ nhân viên hiếm hoi trong thế giới "dương thịnh âm suy" của CERN. Ngày 18/7/1992 cũng là ngày hội diễn văn nghệ tại CERN. Gennaro chụp hình ban nhạc trước khi ra diễn, quét hình vào máy, dùng Photoshop trên máy tính Macintosh để xóa nền trong hình chụp và ghi tên ban nhạc vào hình. Những cô gái chuyên trình diễn ca khúc hài tự biên (về tình yêu đối với các nhà vật lý, hạt cơ bản, máy gia tốc và Internet) bỗng dưng xuất hiện trên Web và... đi vào lịch sử.

Ban nhạc Les Horribles Cernettes (từ trái qua: Angela Higney, Michele de Gennaro, Colette Marx-Neilsen, Lynn Veronneau).

Hình đầu tiên xuất hiện trên Web (18/7/1992).

Ngày 12/11/2012, nhóm biên soạn từ điển Oxford tại Mỹ thuộc nhà xuất bản OUP USA chọn động từ GIF là từ của năm 2012 (Word Of The Year 2012). OUP USA ghi nhận một thực tế: GIF nay được dùng như một động từ, giống như vài động từ thời thượng đã đi vào từ điển như to google, to photoshop. Động từ GIF chỉ hành động tạo ra tập tin GIF động.

OUP USA đề nghị luôn viết hoa từ GIF dù ở nguyên mẫu hay trong các biến cách của động từ: to GIF, GIFing, GIFed. Trong thực tế, lối viết thường cũng phổ biến không kém lối viết hoa và thể hiện biến cách giống như động từ thường: to gif, giffing, giffed. Dù đã "bình thường hóa" động từ GIF, có người còn cẩn thận thêm dấu chấm trước động từ (.giffing, .giffed) để nhắc nhớ "xuất xứ". OUP USA thừa nhận rằng thực tế sẽ tự khẳng định cách viết phổ biến nhất và từ điển Oxford sẽ cập nhật theo lựa chọn của số đông.

Quyết định Word Of The Year 2012 của OUP USA là sự tổng kết một năm sôi động trong đó GIF gắn liền với tin tức trong nhiều lĩnh vực. Giới phóng viên ngày càng thuần thục trong thao tác GIFing, xem GIF động là một phương thức đưa tin.Chẳng hạn, kiểu nhảy nhót hồn nhiên của ca sĩ Hàn Quốc Park Jae Sung (biệt danh PSY) nổi như cồn trong tháng 7/2012 một phần nhờ làn sóng GIF động mô tả những động tác "Gangnam Style".

Trong tháng 8/2012, hình GIF động rất được ưa chuộng trên nhiều trang tin về Olympic London, dùng để bình luận động tác đẹp hoặc động tác lỗi của vận động viên, cũng dùng để... chọc cười với những tình huống ngộ nghĩnh trong thể thao.

Trong tháng 10/2012, từng cử chỉ của hai ứng viên Tổng thống Mỹ trong các cuộc tranh luận luôn bị soi mói bằng những hình GIF động.Hình GIF động cũng được dùng để nắm bắt những cảm xúc của Tổng thống Obama khi tái đắc cử. Trong chiến dịch truyền thông liên quan đến cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ, lần đầu tiên xuất hiện live GIF, tức hình GIF động "nóng hổi" được phóng viên tạo ra rất nhanh trong bài tường thuật tại chỗ.

Vì sao cứ phải là GIF động? Trong khi cuộc giằng co giữa các dạng thức phim trên trang mạng vẫn chưa có hồi kết, hình GIF động dễ dàng xuất hiện trong mọi trang mạng, bất kể người xem dùng trình duyệt nào, bất kể người xem dùng máy tính hay thiết bị di động. Hình GIF động có thể rất bé, thích hợp cho màn hình nhỏ. Hình GIF động có thể có nền trong suốt, dễ dàng hòa hợp với các chi tiết khác của trang mạng. Chưa kể có rất nhiều phần mềm (như GifBoom cho điện thoại iPhone và Android) và dịch vụ miễn phí (như Gickr, Picasion,...) để tạo ra hình GIF động, chuyển đổi các dạng thức phim, kể cả phim được tải trực tiếp từ YouTube, thành GIF động. Kỹ năng GIFing nhanh và đẹp trở thành nhu cầu thiết thân của người làm báo.

Sức sống của GIF mạnh mẽ lạ thường. Wilhite giải thích: "GIF vẫn còn được dùng cho đến nay chính là nhờ trình duyệt Netscape ngày trước ủng hộ dạng thức hình động của GIF. Nếu không có Netscape, GIF đã chết từ năm 1998". Whte Bkgrnd - "cao thủ" về GIF động ở Tumblr - khẳng định: "Tôi thực sự nghĩ rằng GIF sẽ không bao giờ biến mất. Nó đã thấm quá sâu vào văn hóa Internet".

NGỌC GIAO

Ý kiến bạn đọc (0)
Tên   Email

Lên đầu trang